fbpx
Vicente Risco tras unha das sa煤s escursi贸ns / fondo hist贸rico

Foron os tradicionalistas galegos racistas, antisionistas e socialnacionalistas?

Tempo de lectura: 6 min.

O avogado canbad茅s 脕lvaro Rodr铆guez N煤帽ez, que xa ten realizado varios estudos sobre a Guerra Civil e o Franquismo en Galicia, aborda en 鈥淭radicionalismo, galeguismo e II Rep煤blica鈥 o papel que tiveron os galeguistas tradicionalistas durante os anos 30, a Guerra Civil e o inicio do Franquismo. As铆 o reflexa neste artigo:

A insurrecci贸n militar e civil de 1936 contra o governo da Fronte Popular, non contra a Republica, dado que destacados militares insurrectos eran republicanos, e grupos pol铆ticos como Falange Espa帽ola de las JONS tam茅n eran republicanos e antimon谩rquicos, p贸dese enmarcar dentro do concepto pol铆tico catonismo elaborado polo soci贸logo norteamericano Barrington Moore, ou tradicionalismo ideol贸xico do soci贸logo Gino Germani. Un conflito entre a visi贸n anticomunista e a comunista dos anos 30 do s茅culo XX.

As铆, as clases ou grupos sociais dominantes que est谩n en proceso de desprazamento do poder econ贸mico e pol铆tico, como na Espa帽a da II Rep煤blica que pod铆an ser desprazadas por forzas revolucionarias marxistas ou anarquistas, crean unha ret贸rica para xustificar a s煤a orde social, (en decadencia e ameazado polo movemento comunista marxista ou comunista libertario), que mante帽a a s煤a posici贸n de detentadores do poder. Esa ret贸rica ou discurso pol铆tico catonista, oponse ao cambio social que se est谩 producindo, en especial aos revolucionarios de esquerdas. Por iso a dereita galeguista apoiou, do mesmo xeito que a dereita espa帽ola, ao bando do xeneral Franco. Este discurso catonista foi un compo帽ente importante do pensamento reaccionario do s茅culo XX, as铆 como do movemento fascismo europeo, a铆nda que este 煤ltimo ten elementos vangardas que para certos autores levan a clasificar ao fascismo como unha terceira v铆a pol铆tica.

Os s铆mbolos b谩sicos do catonismo son a s煤a presunta moralidade, como envoltorio de rexeneraci贸n, con total ausencia dunha an谩lise real da situaci贸n social na que eles son os favorecidos. Esa presunta moralidade s贸 pretende conservar o seu dominio social, econ贸mico e pol铆tico, o seu modo de vida, valida no pasado, pero en decadencia no presente. De a铆 as s煤as deformaci贸ns rom谩nticas dos tempos afastados.

Proceden 谩 elaboraci贸n de termos onde o org谩nico, a uni贸n ao chan, e a idealizaci贸n da vida rural, fronte 谩 dexenerada vida das cidades, pasan a ser peza b谩sica do seu ideario. A relixi贸n tradicional, ou integrista, no caso de Espa帽a, o catolicismo, imponse e revitaliza. Esta caracter铆stica 茅 moi destacable no pensamento do l铆der te贸rico ata os anos 30 do galeguismo, Vicente Risco as铆 como no tradicionalismo hisp谩nico.

VI Asemblea Nacionalista en Monforte de Lemos, en 1922, cos membros das Irmandades da Fala / galipedia

Con todo iso, pret茅ndese manter a obediencia 谩s clases dominantes e de a铆 as s煤as consignas de Obediencia, orde, e xerarqu铆a. Fronte 谩 decadencia que sup贸n a modernidade e a realidade, revital铆zase o folclore, o pobo tradicional, feliz na s煤a uni贸n nun todo org谩nico, ordenado, e jerarquizado. A Monarqu铆a tradicional, tradici贸n, catolicismo, idade media, cruzadas, imperio?, son cons铆gnalas que o catonismo hisp谩nico enxalzar谩. Os Reis Cat贸licos e O Cid, como representantes do esplendor perdido.

O catonismo tam茅n realiza nun principio, unha condena do capital, do comercio, ou do cosmopolitismo. C煤lpase dos males da sociedade aos ricos ou banqueiros, para con iso canalizar o descontento dos campesi帽os, traballadores ou clases baixas. Cr茅ase unha mitolox铆a onde o Xefe, o Condutor, o Rey, ou o Caudillo no caso que nos ocupa, 茅 o 谩rbitro que pode equilibrar as relaci贸ns sociais.

A democracia liberal, ou de masas, en canto sistema pol铆tico 茅 atacada e rexeitada por maligna. Proc茅dese a un rearmamento dos conceptos de autoridade lex铆tima, baseada na tradici贸n, na monarqu铆a, pero non, como xa indicamos, no capital econ贸mico ou no sufraxio electoral. 脫ptase por conceptos como democracia org谩nica, corporativa, representaci贸n dos corpos sociais intermedios, onde a xerarqu铆a e a obediencia aos dirixentes naturais 茅 incuestionable. Por todo iso, pode encadrarse no concepto catonista a reacci贸n tradicionalista do galeguismo conservador as铆 como do tradicionalismo hisp谩nico, e ser inserido dentro do concepto de tradicionalismo ideol贸xico do soci贸logo Gino Germani.

Fusilamento durante a Guerra Civil Espa帽ola

As铆, a elite tradicional econ贸mica, pol铆tica e social dominante nunha sociedade preindustrial, en plena evoluci贸n social e econ贸mica, cos novos actores sociais como o proletariado revolucionario ou a pequena burgues铆a, s贸 aceptan os cambios espec铆ficos na t茅cnica econ贸mica, a industrializaci贸n, etc, pero pretender manter o seu dominio pol铆tico, social e cultural. Neste esquema conceptual, e tras o seu triunfo, son as mesmas elites tradicionais as que dirixen o proceso modernizador econ贸mico. Pero despois de que grupo privilexiado dominante, son plenamente reaccionarios 谩s demais transformaci贸ns sociais e pol铆ticas. Desta forma, a tradici贸n defendida por estes grupos 茅 entendida como unha ideolox铆a. A tradici贸n 茅 utilizada no sentido de lexitimaci贸n ideol贸xica na loita pol铆tica, fronte 谩s ideolox铆as progresistas, marxista ou anarquistas que se lle opo帽en. Por todo iso, e atendendo ao indicado anteriormente, a guerra de 1936-1939 foi unha guerra onde o comunismo e o anticomunismo eran as forzas antag贸nicas.

As investigaci贸ns sobre o nacionalismo galego ou galeguismo, temas de gran estudo e reflexi贸n politol贸gica e historiogr谩fica, adoecen dunha hemiplexia, dado que a natureza orixinal tradicionalista e catonista do galeguismo, e a s煤a influencia nos seus grandes te贸ricos, 茅 silenciada. S贸 se divulga a obra de autores af铆ns 谩 Fronte Popular e antifranquistas, e mesmo se silencian os pasados daqueles que no 36 apoiaron ao bando franquista e que avanzados os anos, na Europa dos anos 60 optaron por pasarse ao antifranquismo.

Esta obra est谩 proposta para clarificar as orixes do galeguismo, a s煤a natureza pol铆tica, e as causas do apoio do sector galeguista conservador ao bando nacional na 煤ltima guerra civil espa帽ola. E por iso non se estuda o pensamento do sector esquerdista do galeguismo e os motivos da s煤a integraci贸n na Fronte Popular de 1936.

Retrato de Vicente Risco / vigoenfotos.com

Vicente Risco

Nestas p谩xinas falar谩 o m谩ximo l铆der do nacionalismo galego ata a chegada da II Republica, Vicente Risco, onde nos explicar谩 e argumentar谩 os motivos que o levaron a proceder 谩 lexitimaci贸n da insurrecci贸n do xeneral Francisco Franco contra o goberno da Fronte Popular, (e non contra a II Rep煤blica). Af铆n ao Nacional Socialismo, antisemita, antimarxista, e iso antes de 1936, foi o director intelectual da revista N贸s, conseguindo impulsar a literatura galega, a lingua galega e outras 谩reas da cultura, a un prestixio do que carecera ata a data.

Proc茅dese ao estudo da natureza pol铆tica da guerra de 1936-1939, a visi贸n e posicionamento das potencias europeas sobre a cuesti贸n e a s煤a perspectiva sobre o fascismo europeo, en Espa帽a marxinal. Cuesti贸n destacada 茅, e 谩 que se lle dedica especial dedicaci贸n, o apoio da Igrexa cat贸lica aos sublevados, no denominado no seu d铆a pola Santa Sede como Cruzada, e iso porque, de non analizar ese elemento pol铆tico, toda investigaci贸n do per铆odo republicano 1931-1936 est谩 condenado ao fracaso intelectual. O catolicismo era un elemento esencial no bando franquista, e o anticatolicismo o era no bando oposto.

P贸dese considerar que moitos estudos sobre o galeguismo, ou sobre a Xeraci贸n Nos e a Segunda Rep煤blica, non introducen os anteriores elementos, que fai xurdir a sensaci贸n de incomprensi贸n do per铆odo m谩is intenso intelectualmente da sociedade galega do s茅culo XX. Por iso proc茅dese a unha introduci贸n ao pensamento tradicionalista hisp谩nico, do carlismo e do catolicismo da 茅poca, substrato sobre o que floreceu o galeguismo da Xeraci贸n Nos. E o certo 茅 que eses elementos da natureza do pensamento galeguista, non son analizados na actualidade. Tal vez por iso xorden pol茅micas como o dedicarlle o d铆a das letras galegas de 2015 a Filgueira Valverde, un dos fundadores do Partido Galeguista. O ser dirixente franquista, a pesar o seu labor na promoci贸n e defensa da cultura galega, e de ser un dirixente do Partido Galeguista, parece que se imp贸n aos seus m茅ritos intelectuais. Por iso proc茅dese a analizar os motivos que levaron 谩 dereita gallegista a dar o seu apoio ao bando franquista, e o estudo do tradicionalismo e do papel do catolicismo par茅cenos indispensable para discernir o acontecido nese momento hist贸rico.

O ensaio est谩 estruturado en sete cap铆tulos onde se van introducindo os elementos configuradores do que foi o galeguismo conservador, e o 煤ltimo cap铆tulo, e a modo de conclusi贸n, 茅 o dedicado 谩 natureza pol铆tica da Xeraci贸n Nos. Nos mesmos, con equidistancia, real铆zanse afirmaci贸ns que tal vez, 谩 vista da realidade do pensamento imperante, e 煤nico, consid茅rense conflitivas ou problem谩ticas. Pero debe saber o lector que a presente obra real铆zase sen cesi贸ns 谩 moda. A modo de exemplo sobre onde levan as modas, conv茅n lembrar que no seu d铆a L茅on Blum foi tachado de social fascista.

 

Pode que che interese...