fbpx
Cartelería da exposición Son de Canto, música, baile e teatro dos coros

Así foron as primeiras artes escénicas galegas

Tempo de lectura: 5 min.

Son de Galicia; Canto, música, baile e teatro dos coros é unha mostra aberta dende o 11 de decembro do 2018 ata o 26 de xaneiro do 2019. O seu comisario é Miguel Anxo Seixas Seoane, organizada polo Consello da Cultura Galega e deseñada por Imago Mundi. A exposición está situada na sede de Abanca da Coruña, ocupando un grande espazo que dende o seu comezo está definida en documentación e estética: o cartaz de Galicia. Coral “D Ruada” realizado por Camilo Díaz Baliño da a benvida aos espectadores. A imaxe desta muller sobre un fondo azul noite, desbordante de cunchas, estrelas e cruces de Santiago, convértese a dunha figura sacra co halo de flores amarelas que flota arredor do rostro. Aínda resulta mais impoñente polo pano de chachemir amarelo bordado de rosas rosas de verdescentes follas, envolvendo a súa cabeza e caendo polos ombreiros. Acompañando ao tocado vai a ourivería: un colgante de sapos de ouro, rematado por un segundo colgante coa cruz de Santiago e o Grial coa sete cruces, destacando sobre un vestido dunha viva cor vermella. Acompañándoa aparecen os símbolos da Música -a divina Lira- e o Teatro -a máscara clásica grega-. A imaxe e o obxecto sintetiza o espírito da exposición.

A introdución a mostra consiste nunha explicación sobre porqué xurdiron os coros, en qué época, da man de quen e cales foron os que xurdiron. A partir de 1853 emerxe a cuestión de traballar e recompilar material en torno a danza, a música e o teatro o que, sobre todo a partir de 1883, contará non so cunha maior recollida e catalogación senón de ampla divulgación. Algo que aumentou en 1916 sobresaíndo catro coros en particular: Toxos e Froles, Cántigas da Terra, Coral de Ruada e Cantigas e Agarimos.

Dende este punto a sala ten despregados trinta paneis nos que presentase unha abondosa documentación, tanto en texto como no visual. Os trinta paneis abordan diversos temas como as orixes dos coros, o contexto histórico do Romanticismo, figuras esenciais do século XIX e XX neste traballo, o tratamento que se lle deu ao material recollido, a relevancia do traxe ou o impacto internacional dos coros galegos. A primeira metade da mostra está adicada a estas cuestións cos títulos de Música no aire, Aires da Terra, Voz e Música: as bandeiras da emoción, Vestir ao uso de Galicia, As artes, Teatro, divertir e afalar o público, Baile: danzar co aire, A voz da solidariedade, As viaxes: os embaixadores de Galicia, Música e cantos de onte para mañán: rexistros sonoros e visuais, A lingua, Financiamento e solidariedade, Terra do meu canto e Outros coros galegos.

Carteis que están na exposición Son de Canto, música, baile e teatro dos coros

A segunda parte da exposición concéntrase xa nos coros históricos, que ocupan cada un deles varios paneis: están Toxos e Froles, Ferrol, 1914 (ocupa do panel 15 ao 18) e Cántigas da Terra, A Coruña, 1916 (ocupa do panel 19 ao 22). Estes dous coros únense aos seguintes por medio de vitrinas nas que poden verse cintas como a que o Centro Gallego en Sevilla entregoulle en 1927 ao Coral de Ruada, significada coa cruz de Santiago en vermello sobre a banda azul da bandeira galega e pintada cunha brillantes flores vermellas, rematando a cinta cun bordado en fíos dourados. Ou a cerimoniosa gran bandeira Terra a nosa, branca cunha banda en azul e bordada co “Terra a nosa” en dourado, co seu centro ocupado polo escudo galego do Grial rodeado das sete cruces, envolto en loureiros dourados e elevado cunha coroa. Estes obxectos dan entrada aos paneis do Coral de Ruada, Ourense, 1918 (do panel 23 ao panel 26) e Cantigas e Agarimos, Santiago, 1921 (do panel 27 ao panel 30). O de Coral de Ruada resulta singular por conter o traballo escenográfico e visual de Camilo Díaz Baliño, do cal pódense ver os deseños gráficos que realizou para os programas dos Cantos populares de 1929: estes son Canto de Arrieiro -simbolizado cuns piñeiros-, Eultreja -cun menhir no alto dunha montaña coa cruz de Santiago e sinalado pola Estrela-, Canto d´as Chirimías -coa efixie de Santiago con sendas cruces e cunchas rodeándoo-, Alalá d´o Cebreiro -un capitel románico co cranio dun esqueleto, evocación do humorismo medieval de Vicente Risco- e N-a seitura -unha gadaña no intre de cortar o millo-. Tamén aparecen impresas as súas escenografías, como a realizada polo artista para o Canto de arrieiro: consiste nuns altos piñeiros medrados sobre os toxos que se estenden pola terra, unha imaxe que o seu belén en Ortigueira feito en 1924 ou o mesmo cadro O neno das piñas (1926, Museo Provincial de Pontevedra) de Castelao ben podería ir da man.

Pero a mostra tamén trae a imaxe orixinal destas escenografías. Nas partes centrais da sala están dispostas varias vitrinas que conteñen obxectos que danlle peso histórico e realidade artística a mostra. (A isto tamén aportan as gravacións que se poden escoitar de cada un dos coros, o cal da unha idea de cómo resultaría todo unido e en movemento). Destacan o cadro da escenografía para cantar o Himno galego para o Coral de Ruada realizada por Díaz Baliño; nel vese un magnífico carballo, coa súa copa douroverde abríndose ao ceo e no fondo, unha constelación de estrelas atravesando o ceo e dirixindo a vista ao Pico Sacro. O mais impresionante é que o artista, na copa alta do carballo, representou o Grial coas sete cruces bordadas en fío dourado, o que lle outorga a obra un carácter ao mesmo tempo vivo e suntuoso, ledo e rexio. É unha visión da cultura galega digna e estimulante, en absoluto vulgar e, por contra, dunha presenza tan formal e contida como contaxiosa en orixinalidade e forza.

Instrumentos musicais da exposición Son de Canto, música, baile e teatro dos coros

Xunto a esta obra poden verse os longos dengues de veludo negro bordados en pasamanería escura, o borrador de cantos populares inéditos de 1850, as cintas que o Ajuntament de Barcelona deulle ao Coro Toxos e Froles, a firma de Toxos e Froles na súa asistencia a inauguración do Monumento a Rosalía de Castro en Santiago de Compostela (“Pro galaica musa…de la patriótica sociedad Toxos e Froles de Ferrol 1916”) e como obxecto simbólico maior, a zanfona de Perfecto Feijoo. El foi quen en 1883 creara en Pontevedra o primeiro grupo de músicos, mais oito ou dez cantantes e de dúas a catro parellas de baile, con emprego de tocados, traxes e ourivería da tradición galega e unha escenografías que recolleran elementos galegos. El conformou o modelo que logo seguirían, madurarían e enriquecerían os coros históricos. A súa zanfona, xunto a súa fotografía vestido como músico, é un dos puntos relevantes da exposición pola súa transcendencia.

Nas seguintes vitrinas pódense ver mais obxectos, sobre todo partituras: a partitura do Alalá de Sobreira, a da Misa de Saudade (1968) e da peza nº 6, Quer que lle quer (muiñeira, 1917). A dedicatoria de Antón Vilar Ponte a Toxos e Froles en 1916 resulta suxestiva, como o vídeo das gravacións en vivo dos coros conservadas polo CGAI e proxectadas nas paredes da mostra. Rematando este conxunto está o folleto do Homenaxe do coro rexional Cantigas da Terra a Curros Enríquez en 1919, que ven a pechar o círculo de simbolismos que convive co detalle e a atención a razón de ser dos coros e da súa importancia. Quenes colaboraron coan esta mostra foron Toxos e Froles, Cántigas da Terra, Coral de Ruada e Cantigas e Agarimos, hoxe con nós. A tradición nunca abandona nin traizoa.

Se atopou algún erro nesta noticia, por favor avísenos seleccionando o texto ou palabra en cuestión e presionando Ctrl+Entrar. Non esquezas deixar o teu email se queres que o autor/a che dea unha resposta

Escrito por

Iria-Friné Rivera Vázquez é a autora do libro “A orixinalidade radica na orixe. O concepto da imaxe galega na estética de Vicente Risco” e coautora, xunto con Xosé Estévez e Joaquim Ventura, dos estudos introdutorios de “Vicente Risco no xornal Euzkadi”. Ten escrito publicacións para Grial. Revista galega da cultura, Abrente. Revista da Real Academia Galega de Belas Artes, Anuario Brigantino e Mazarelos. Como historiadora da Arte, especializada en Arte da Idade Moderna pola Universidade de Santiago, foi parte da exposición As miradas de Isaac (2020-2021) no centenario do nacemento de Isaac Díaz Pardo. A exposición foi acompañada polo catálogo con igual nome As miradas de Isaac. É patroa da Fundación Vicente Risco (Allariz) e da Fundación Luís Seoane (A Coruña).

Pode que che interese...

Informe de erros

O seguinte texto será enviado aos nosos editores: