fbpx
Os Picos da Torre dende lonxe / Xabier Moure

Descuberta unha torre a m谩is de 1.100 metros que controlaba os pasos dos Ancares

Tempo de lectura: 4 min.

O Colectivo Patrimonio dos Ancares acaba de dar conta dunha nove torre, probablemente, de orixe medieval, co帽ecida polo nome de Os Picos da Torre. Est谩 situado preto da aldea do Piornedo, na parroquia de Don铆s (Cervantes), a 1.106 metros de altitude sobre o nivel do mar.

Non foi ata os d铆as 24 e 25 de xu帽o deste ano cando os integrantes deste colectivo se achegaron ata o lugar para comprobar a que pod铆a obedecer o chamativo top贸nimo. 鈥淐贸mpre aclarar que en Galicia moitos montes levan o nome de Torre ou Castelo o que non sempre indica a existencia dunha fortaleza defensiva, pode denominarse dese xeito por tratarse simplemente dun lugar elevado ou que as penas que os coroan poden ter unha lonxana semellanza cunha fortaleza鈥, suli帽a nun comunicado.

Dende lonxe, os Picos da Torre semella un castro totalmente cuberto por carballos e alta e espesa maleza (rebolas, xestas, piornos, etc.). S贸 cando se chega ao p茅 se advirte a presenza dunhas enormes moles gran铆ticas practicamente verticais cunha altura aproximada duns 20 metros.

Nada m谩is coroar a cima, integrantes do colectivo descubriron que o sitio acollera un asentamento defensivo, o que en arqueolox铆a se co帽ece como torre ou castelo roqueiro. Esta parte alta do outeiro ten unhas medidas aproximadas de 25 por 30 metros. Polo sur-oeste est谩 delimitada por grandes penas gran铆ticas que foron preparadas artificialmente para actuar como murallas e 谩s que se acced铆a por unha especie de pasillo de entre 0,70 e 1 metro de ancho escavado sobre as propias rochas.

Fortes desniveis

O resto estaba defendido polo fort铆simo desnivel do terreo. O interior do recinto consta dunha plataforma practicamente ch谩, cunhas medidas aproximadas de 8 por 9 metros (uns 72 metros cadrados). A parte m谩is vulnerable (a que non ten as rochas) supuxemos que estar铆a defendida por unha muralla feita con pedras que ao longo dos s茅culos, como aconteceu en moit铆simos casos, desapareceron para seren reaproveitadas en peches de fincas, casas ou outras construci贸ns. Tam茅n se ven alg煤ns pequenos rebaixes e buratos nas rochas que servir铆an para encaixar as vigas.

Dende este outeiro o dominio visual 茅 impresionante, exercendo un control total sobre os pequenos vales e as depresi贸ns fluviais dos r铆os Ser, As Pontes, Ponte de Bous ou Veiga Cimeira, encaixados entre os altos picos da serra dos Ancares con altitudes que van dos 1.300 aos case 2.000 metros.

"Pasillo" artificial na cima / Xabier Moure

“Pasillo” artificial na cima / Xabier Moure

Posible orixe altomedieval

Segundo a tradici贸n oral, os Picos da Torre acolleu un castelo cuxas pedras foron levadas para edificar a cercana igrexa de San Fiz de Don铆s do s茅culo XVI pero de posible orixe anterior (tal como figura nunha inscrici贸n) as铆 como a Torre de Don铆s de orixe baixo-medieval. Se 茅 certo que as pedras foron reutilizadas nestas construci贸ns, a fortaleza dos Picos da Torre ser铆a bastante anterior, quizais altomedieval.

鈥淭am茅n tivemos a fortuna de falar con Roberto, o propietario do monte onde se levantaba a torre. Ademais de confirmarnos o dito polos outros veci帽os, contounos que de neno atopara o anaco dunha especie de botella de barro. D铆xonos que para el ser铆a unha alegr铆a que se puxeran en valor os Picos da Torre como un atractivo m谩is da aldea do Piornedo, lai谩ndose do abandono que est谩 a padecer tanto o pobo como toda a zona dos Ancares鈥, apunta.

A pouca distancia, sobre o r铆o das Pontes at贸pase outro outeiro co帽ecido como O Castelo que, segundo a tradici贸n, estivo habitado polos romanos se ben, de existir dita fortaleza xa que este colectivo non atopou probas dela, ser铆a para controlar a ponte medieval de orixe romana que hai aos seus p茅s.

De todos os xeitos xunto os Picos da Torre discorre un antigo cami帽o que vi帽a dende a actual provincia de Le贸n, atravesando a Serra dos Ancares polas inmediaci贸ns do Pico do Mostallar situado a unha altitude de m谩is de 1.900 metros. 鈥淭ampouco podemos desbotar a existencia neste lugar dun posible asentamento romano, non moi lonxe temos documentadas d煤as explotaci贸n mineiras da 茅poca co帽ecidas como Mina do Ouro Vello e mina do Teso do Prado鈥, engade.

Todos os achados xa se puxeron en co帽ecemento do Concello de Cervantes e do Servizo do Patrimonio Cultural para a s煤a catalogaci贸n.

Alquerque atopado no nos Picos da Torre, en Cervantes. Ten un efecto debido a que se atopa bastante desgastado / Xabier Moure

Alquerque atopado no nos Picos da Torre, en Cervantes. Ten un efecto debido a que se atopa bastante desgastado / Xabier Moure

Un alquerque

鈥淎 clara evidencia da existencia dunha antiga torre roqueira que actuar铆a como atalaia de vixilancia e control da zona quedou confirmada pola localizaci贸n dun alquerque de tres, ou xogo de tres en raia, gravado sobre unha pena lisa e horizontal que ser铆a utilizado polos moradores para pasar o tempo durante as longas horas de vixilancia鈥, engade o colectivo.

Este foi un xogo moi popular na Idade Media (xunto cos m谩is complexos alquerques de 9 e 12) se ben xa se practicaba, ao menos, dende 茅poca romana. En Galicia temos exemplos de alquerques gravados na rocha s贸 nos castelos de Esteiro (Muros), Castromaior (Abad铆n), da Ra铆帽a Loba (Os Blancos), A Rocha Forte (Santiago) e Lobeira (Vilanova de Arousa).

Tam茅n se atoparon exemplares en igrexas, mosteiros ou campamentos romanos, entre outros sitios. Estes taboleiros de xogos son tan escasos que na provincia de Lugo, ademais do de Castromaior, s贸 temos un aparecido no balneario de Lugo, un en Penadominga (Quiroga) e outro m谩is reaproveitado na igrexa de Diomondi (O Savi帽ao) o que fai deste exemplar dos Picos da Torre un importante achado.

Este dos Picos da Torre 茅 de forma cuadrangular, cunhas medidas de 30 por 33 cent铆metros, con nove covi帽as laterais unidas por unha li帽a e unha covi帽a central. As li帽as que part铆an desta covi帽a central e que un铆an os demais puntos non aparecen, ben porque quedou incompleto ou ben porque cada vez que se xogaba se pintaban as li帽as (temos casos de alquerques onde s贸 figuran as covi帽as). Para m谩is informaci贸n:聽http://onosopatrimonio.blogspot.com.es/2011/07/o-xogo-do-alquerque.html.聽

Pode que che interese...