fbpx
Julio Prada analiza no seu 煤ltimo libro a represi贸n econ贸mica en Galicia desde 1936 ata 1945 / Duvi

A lista negra de Franco en Galicia

Tempo de lectura: 5 min.

M谩is de 14.000 galegos foron expedientados por responsabilidade civil ou pol铆tica durante o franquismo. O medo a ser sancionado converteuse ademais nunha valiosa e eficaz arma de disuasi贸n e intimidaci贸n do r茅xime que recaudou en Galicia 16 mill贸ns de pesetas e 700 quilos de ouro.

Subscrici贸ns patri贸ticas non tan voluntarias; multas; incautaci贸ns regulares e irregulares de toda clase de bens 谩 marxe das requisas por necesidades de guerra e expedientes de responsabilidade civil ou pol铆tica. Primeiro para o financiamento do conflito b茅lico e despois, na posguerra, como forma de castigo e disuasi贸n regulada, o franquismo desenvolveu tam茅n unha represi贸n de natureza econ贸mica que tivo as s煤as propias v铆timas e verdugos.

No seu 煤ltimo libro, titulado ‘Marcharon con todo. La represi贸n econ贸mica en Galicia durante el primer franquismo‘, o historiador Julio Prada analiza ao detalle esta cuesti贸n. A铆nda que recalcando a provisionalidade dos datos ante a dificultade ou imposibilidade de acceder a toda a documentaci贸n precisa, o profesor da Facultade de Historia do campus de Ourense apunta que ata o ano 1945 o r茅xime abriu expediente civil ou pol铆tico a m谩is de 14.000 persoas sospeitosas de ser esquerdistas ou de non ter un comportamento 鈥渁corde coas novas circunstancias鈥.

16 mill贸ns en subscrici贸ns patri贸ticas

鈥淎 represi贸n que segue ao fracaso do golpe de estado responde nos seus inicios a unha dobre l贸xica: inhibir calquera demostraci贸n de rebeld铆a e crear fidelidades compulsivas para asegurar a vitoria鈥, comenta o autor no seu libro, que 茅 froito de varias d茅cadas de estudo no eido do primeiro franquismo. Deixando f贸ra deste estudo as requisas reguladas por necesidades b茅licas, que eran logo devoltas aos propietarios ou m谩is ou menos indemnizadas, e temas como a inhabilitaci贸n profesional, o historiador afonda nas caracter铆sticas de cada un dos instrumentos empregados durante e despois da guerra civil como f贸rmulas de represi贸n econ贸mica: subscrici贸ns patri贸ticas, multas, incautaci贸ns e responsabilidades civ铆s e pol铆ticas.

Sobre as subscrici贸ns patri贸ticas para o sostemento da conflito e da retagarda, Julio Prada subli帽a no portal da Universidade de Vigo, Duvi, como a铆nda que en teor铆a eran voluntarias 鈥渘a pr谩ctica eran obrigatorias porque en caso contrario a persoa arrisc谩base a ser multada鈥. Rematado o conflito b茅lico, apunta, estas subscrici贸ns transform谩ronse noutras modalidades de recadaci贸n de doaz贸ns, especialmente nos duros anos da posguerra. Acudindo a datos recollidos por Manuel Silva Ferreiro, o docente salienta as achegas neste concepto ata mediados de abril de 1937 ascenderon en Galicia a m谩is de 16 mill贸ns de pesetas e a case 700 quilos de ouro.

M谩is de 5500 multas gobernativas

Outra das f贸rmulas recadatorias e disuasorias analizadas son as multas gobernativas, impostas por un goberno civil ou militar. Constitu铆an, afirma o docente, 鈥渢odo un complexo destinado a recadar fondos para a guerra鈥, que se aplicou de forma moi desigual e que nalg煤ns casos chegaron a ascender ao mill贸n de pesetas. Nos primeiros meses da Guerra Civil espa帽ola, indica, foi cando se impuxeron as multas m谩is elevadas, sendo a partir de 1939 substitu铆das polas sanci贸ns de responsabilidade civil e pol铆tica.

Na obra Julio Prada analiza as subscrici贸ns patri贸ticas, as multas, as incautaci贸ns e as sanci贸ns por responsabilidades civ铆s ou pol铆ticas / Duvi

Na obra Julio Prada analiza as subscrici贸ns patri贸ticas, as multas, as incautaci贸ns e as sanci贸ns por responsabilidades civ铆s ou pol铆ticas / Duvi

Segundo recolle a publicaci贸n ‘Marcharon con todo’, as multas impostas polas autoridades militares e gobernativas entre 1936 e 1939 ascenderon en Galicia a 5537, equivalentes a case 3,5 mill贸ns de pesetas e unha media de 619 pesetas de sanci贸n media por multa. Xunto a estas multas e as anteriores subscrici贸ns, nos primeiros meses de conflito tam茅n se exerceu a represi贸n con incautaci贸ns 鈥渞egulares鈥 e 鈥渋rregulares鈥 de toda clase bens. O libro toma de feito o seu t铆tulo dunha destas incautaci贸ns, lembrada por Camilo Dios, que asistiu sendo neno ao momento no que os falanxistas entraron na s煤a casa e 鈥渕archaron con todo e nos deixaron sen nada鈥. A partir do outono de 1936 vanse reconducindo lentamente estas acci贸ns e seguen fac茅ndose pero baixo control militar coa f贸rmula de requisas b茅licas, explica Julio Prada, que lembra como houbo falanxistas que foron xulgados, e condenados incluso a pena de morte, por realizar incautaci贸ns 鈥渋rregulares鈥.

Represi贸n econ贸mica con aparencia de legalidade

鈥淧ostulaci贸ns e multas gobernativas proporcionaban a maior parte dos recursos extraordinarios que os rebeldes puideron desviar cara os frontes de batalla ata ben entrado 1937, pero enseguida as Comisi贸ns de Incautaci贸ns tomaron o relevo no que se refire ao castigo do pasado sociopol铆tico dos esquerdistas鈥, indica o docente do campus de Ourense. Coa posta en marcha da normativa de responsabilidades civ铆s e logo pol铆ticas, engade Prada, 鈥渕谩is que a pura recadaci贸n comezaron a primar outros obxectivos: separar da sociedade aos elementos perigosos ou nocivos e reintegrar na vida coti谩 aos arrepentidos para que traballasen pola grandeza da patria鈥.

A 鈥渕aquinaria burocr谩tica鈥 da represi贸n econ贸mica do franquismo, explica o docente, empeza a funcionar de feito en xaneiro de 1937 coa aplicaci贸n do principio de dereito de responsabilidade civil, segundo o cal quen causa un dano est谩 obrigado a reparalo, sendo neste caso os 鈥渆squerdistas鈥, os da Fronte Popular, os considerados responsables da Guerra Civil. Deste xeito, resume Julio Prada, d谩selle aparencia de respecto pola legalidade a todo o entramado. En febreiro de 1939 arrancan por 煤ltimo as sanci贸ns por responsabilidade pol铆tica, co mesmo principio que as civ铆s pero acentuando a dimensi贸n pol铆tica fronte 谩 cuesti贸n econ贸mica e acudindo en vez de ao dereito civil e administrativo a unha xurisdici贸n especial.

Na publicaci贸n editada por Biblioteca Nueva, Julio Prada sinala que as persoas expedientadas por responsabilidades civ铆s e pol铆ticas en Galicia foron ata 1945 14.492: 5132 na provincia da Coru帽a, 2218 na de Lugo, 2358 na de Ourense e 4784 na de Pontevedra. Esta cifra, recalca o investigador, debe entenderse como aproximada ao que debeu ser o volume real debido 谩s limitaci贸ns da documentaci贸n que se conserva e que 茅 accesible. Destes expedientes abertos co帽茅cese o resultado de 7465, dos que 2147 foron condenas; 1748 sobresementos, absoluci贸n ou exenci贸n de responsabilidade; 3145 sobresementos por insolvencia ou bens inferiores a 25.000 pesetas; 324 sobresementos por condenas inferiores a 12 anos e escasa perigosidade e 101 autos de non incoaci贸n por non tipicidade de condutas ou por denuncia ou incoaci贸n posterior 谩 data prevista en normativa. Por cont铆a, o grupo m谩is numeroso 茅 o das sanci贸ns econ贸micas de 100 a 250 pesetas (o 26,97%), seguido polo de entre 2001 e 5000 pesetas. Tres das sanci贸ns foron a perda total de bens e 80 cont铆as de m谩is de 10.000 pesetas. A sanci贸n m谩is alta, apunta o historiador, foi para o pontevedr茅s Portela Valladares, presidente do goberno durante a II Rep煤blica, que ascendeu a 15 mill贸ns de pesetas e que non se chegou a pagar por imposibilidade de facerlle fronte. En moitos dos casos, a cont铆a econ贸mica esixida era proporcional aos bens do afectado.

鈥淎s responsabilidades pol铆ticas incidiron sobre unha poboaci贸n psicoloxicamente desarmada, desmobilizada, que precisaba concentrar todas as s煤as enerx铆as na herc煤lea tarefa de sobrevivir nas dif铆ciles condici贸ns de posguerra mentres os vencedores permanec铆an en alerta para esmagar a m谩is pequena mostra de desviaci贸n鈥, indica o docente ourens谩n. A visualizaci贸n do castigo, a exemplaridade coa que se quixo revestir a s煤a aplicaci贸n e o medo a ser expedientado, m谩is que a cont铆a da sanci贸n, converteuse nunha valiosa e eficaz arma de disuasi贸n e intimidaci贸n. A partir de finais dos anos 50 pod铆ase reclamar o indulto destes expedientes e a devoluci贸n do pagado, pero, indica Julio Prada, moitos dos expedientados ou estaban xa mortos ou preferiron non facelo para evitar posibles problemas.

Pode que che interese...