fbpx
Plano xeol贸xico da serie 鈥淢agma鈥 do IGME, a escala 1:50.000, foi proxectado con outro datum e n贸tase na xeorreferenciaci贸n. Mais aporta unha boa idea introductoria dos caracteres xeol贸xicos desta zona / https://castrodastravesas.wordpress.com

Sobre as minas romanas no territorio 谩rtabro

Tempo de lectura: 5 min.

Artigo de Ant贸n Malde, arque贸logo

En 1783 Jos茅 Cornide realizou unha fermos铆sima 鈥淢emoria sobre las minas de Galicia y otras producciones del reino mineral鈥. Nesta obra indic谩base o interese dos romanos sobre a riqueza mineira da antiga Gallaecia, primeiramente entre os anos 96 e 94 a.C. da mao do proc贸nsul da Hispania Ulterior Publio Craso, o cal abriu aos mercados romanos as Casiterides (esta帽o, esencial para producir bronce). Mais tarde, o gran bot铆n obtido por C茅sar (61-60 a.C.) na comarca brigantina fainos reflexionar, non s贸 sobre a acumulaci贸n ind铆xena de obxectos de ouro, sen贸n sobre a pos铆bel existencia de praceres locais, como na actualidade se p贸n de manifesto en Corcoesto鈥

Estrutura dunha mina romana / https://castrodastravesas.wordpress.com

Estrutura dunha mina romana / https://castrodastravesas.wordpress.com

Minar铆a antiga nas Mari帽as

Hai tempo que Alfredo Erias chamou a atenci贸n en Abegondo sobre a presenza de grandes 鈥渃ortas鈥 ou tallos en ladeira, que se pod铆an relacionar con antigas minas. Juan Naveiro, o grande estudoso do comercio antigo, relacionou estas minas e outras do concello de Carral con pos铆beis exploraci贸ns aur铆feras.

Pola nosa parte hai tempo fixemos unha revisi贸n deste tema, e comprovamos que en Carral algunhas eran minas de auga (pozos horizontais) vinculadas aos distintos trazados da N-550, mais tam茅n nos arredores exist铆an covas asociadas a grandes movimentos de terra. En varios traballos profesionais inventariamos todas as covas que co帽ec铆amos, e as铆 ficaron protexidas.

Pos铆beis novidades mineiras en Melide

Nun traballo posterior sobre o paso da v铆a 鈥淧er Loca Maritima鈥 polo territorio das Mari帽as-Betanzos reparamos no cami帽o transversal que denominamos 鈥淎 Coru帽a-Lal铆n鈥. Este cami帽o figuraba na cartograf铆a antiga de Cornide e L贸pez, e do que se constaban restos f铆sicos (p.e. o cami帽o de San Batolomeu en Carral perto das Travesas). O mesmo tam茅n pasaba a car贸n dun conxunto de exploraci贸ns mineiras as cais o arque贸logo Manuel Lest贸n ti帽a inventariado no PXOM de Arz煤a.

As minas que consideramos neste post est谩n relativamente pr贸ximas do que denominamos 鈥淐ami帽o 谩 Costa Norte鈥 que puidemos escavar e delimitar, e relacionar con outras intervenci贸ns hist贸ricas (a m谩moa da Fanega desde a cal se acede 谩 Ciadella de forma independente a Sobrado, un lugar de filiaci贸n medieval). Todo o cal motivou unha nova delimitaci贸n dos Cami帽os de Santiago por parte da Xunta de Galicia.

Estes d铆as repasando estes temas atopamos casualmente un fermoso blogue, no que se d谩 conta da presenza de novas exploraci贸ns mineiras na fregues铆a de Grobas (Melide), perto do anterior conxunto.

Emprazamento de distintas minas na zona norte da Coru帽a / https://castrodastravesas.wordpress.com

Emprazamento de distintas minas na zona norte da Coru帽a / https://castrodastravesas.wordpress.com

Emprazamento

Mais non se tratan de novidades, posto que a mina da Groba est谩 recollida no inventario do novo PXOM de Melide (en tramitaci贸n). Xaqu铆n Ferrer foi o arque贸logo que analisou estas evidencias, e tanto pola orograf铆a como pola informaci贸n dos veci帽os que a denominan como 鈥渕ina dos mouros鈥, conclu铆u que se trata dunha exploraci贸n mineira.

Un contexto xeol贸xico coerente

Ao igual que no Barc茅s, tr谩tanse de 鈥渢allos鈥 ou 鈥渃ortas鈥 transversais nas ribeiras do r铆o Iso, que descorre nunha zona de encontro entre dous tipos de rochas (ortogneis pegmatoide facies de borde e outro facies central). Este encontro contin煤ase en forma de pequena falla tect贸nica na altura de Grobas de Abaixo, penetrando lixeiramente na 谩rea dos xistos da serie Ordes.

Resulta moi interesante observar a presenza de dep贸sitos aluviais, posto que 茅 pos铆bel a existencia de materiais densos (praceres de ouro) asociados aos gneis. Neses dep贸sitos acum煤lanse os detritos dos gneis erosionados e por tanto fican libres os minerais que o compo帽en, sobre todo o cuarzo. Non deben estra帽ar eses dep贸sitos en ladeira, posto que poden corresponder a restos dunha terraza aluvial de grandes dimensi贸ns que co tempo foi desaparecendo polo traballo da erosi贸n. Na zona do val do r铆o Barc茅s en Carral (tributario do r铆o Mero) podemos observar algo semellante; como fican dep贸sitos aluviais no alto (p.e. no pol铆gono industrial dos Capelos), mentres na actualidade o r铆o descorre un tanto distante e a cota mais baixa. Podedes ver aqu铆 un intersante traballo de J. R. Vidal Roman铆 sobre as terrazas do r铆o Mero, todo un mestre!.

Un contexto arqueol贸xico interesante

As suxesti贸ns planim茅tricas precisan un contraste. Observamos nas series de fotograf铆a a茅rea do 1946 ao 1956 que as 鈥渃ortas鈥 xa exist铆an daquela, por tanto non son elementos contempor谩neos.

Mina dos Mouros / https://castrodastravesas.wordpress.com

Mina dos Mouros / https://castrodastravesas.wordpress.com

As minas est谩n nun contexto relativamente interesante. Do lado de Boimorto, existe un pequeno recinto fortificado no Pedral co帽ecido como o Castro de Vilad贸nega, de apenas 3000 m虏 de superficie. A pesar das reducidas dimensi贸ns at贸pase nunha posici贸n estrat茅xica dominando visualmente o val do r铆o Iso, lugar onde se atopan as fendas 鈥渃ortas鈥.

A pouca distancia, nesa mesa ribeira empr谩zase o castro de San Pedro. Un recinto moi alterado no interior dun predio, mais de dimensi贸ns e vocaci贸n semellante ao de Pedral.

Mais relacionado, se callar, 茅 o castelo das Grobas, a s煤a posici贸n 茅 tam茅n moi interesante; xunto no cabezallo dunha das 鈥渃ortas鈥. Se atendemos ao plano de pendentes podemos ver que 茅 un pequeno recinto, como se for unha pequena estrutura de controlo da mina.

Tam茅n resulta moi interesante o castro de Baltar (O Ribeiro), o cal 茅 un recinto fortificado de 3000 m虏. Est谩 emprazado nun pequeno outeiro orientado ao val do r铆o Iso e 谩s minas ou 鈥渃ortas鈥 de Grobas. D谩 a sensaci贸n que o outeiro est谩 conformado non s贸 por unha serie de aterrazamentos, sen贸n tam茅n por desmontes practicados por 鈥渃ortas鈥. A pesar de ser co帽ecido como un castelo, polo seu tama帽o e s煤a morfolox铆a puidera ser castro. No interior observamos restos de cachote de algunha estrutura, mais non podemos dicir mais.

A capela da Santa Cruz empr谩zase de forma enigm谩tica, e perd贸n por este recurso ret贸rico t铆pico do realismo m谩xico, perto da fortaleza de Grobas e dun pazo.

Se analisamos o plano de pendentes, que est谩 realizado sobre o LiDAR do IGN, podemos observar que alg煤ns cabezallos est谩n conectados con 鈥渃anles鈥 ou que soben pola aba do monte. Poden ser as estruturas que abasteceran 谩s c谩maras de carga, tal e como no seu d铆a vimos na mina da Cal de Balb贸n en Aranga. Mais este tema precisa unha observaci贸n mais detida.

emprazamento_grobas_lexendadoConclusi贸ns

Ainda que o contexto 茅 moi suxestivo debemos ser cautos. Non sabemos se esas 鈥渃ortas鈥 son naturais ou antr贸picas. Por exemplo Xaqu铆n Ferrer adv铆rtenos sobre as d煤bidas que manifestaban no Museu de Melide (ver: Bolet铆n n煤mero 21 do Museo da Terra de Melide de 2008, artigo de Xos茅 Manuel Broz). Falta por realizar un estudo exaustivo da xeolox铆a do lugar e os m茅todos para encher de auga as c谩maras de carga superiores. O val do r铆o Barc茅s, est谩 cheo destas cortas. Unha delas a que labrou o r铆o Abelleira ao seu paso por Costa da 脡goa, mais existen outras que semellan ser claramente artificiais.

En plan sensacionalista comez谩bamos este post vencellando estas minar铆as co mundo antigo, mais por que? Existen outras evidencias que relacionan cronoloxicamente estas minas coa Idade Media e a Idade Moderna (isto non impede un uso anterior):

Elixio Vieites na ficha sobre o castelo de Grobas do patrimoniogalego.net d谩 conta do uso desta fortaleza desde o s茅culo XII at茅 o XV.

Xaqu铆n Ferrer com茅ntanos unha menci贸n a unha mina ao p茅 do castelo que figura no 鈥淧leito Tavera-Fonseca鈥.

O Padre Oro hai tempo que ten insistido na importancia da minar铆a no noroeste no s茅culo XVI, cando os nobres galegos defenden as s煤as explotaci贸ns frente as concesi贸ns dos reis espa帽ois a terceiros, nun momento de gran necesidade financeira. Do interese das d煤as partes temos que inferir que exist铆an exploraci贸ns mineiras activas e/ou con posibilidades de maior ou menor produtividade.

Neste momento non podemos realizar unha maior aproximaci贸n cron贸loxica, a铆nda as铆 son restos e historias ben lindas!.

Publicado en聽https://castrodastravesas.wordpress.com

[wp_geo_map]

Pode que che interese...