fbpx
Fortaleza de Morgade, en Ordes /Xos茅 Troiano

Morgade, unha fortaleza esquecida derrubada polos Irmandi帽os

Tempo de lectura: 4 min.

Por Xos茅 Troiano, divulgador e investigador do patrimonio

A fortaleza de Morgade, situado a uns 200 metros 贸 norte da aldea do mesmo nome, empraz谩base sobre o reborde monta帽oso que separa as terras altas da conca do Tambre da franxa costeira; estaba no l铆mite meridional do val das Encrobas, enfrontada 谩 cabeceira do val da Barcia. Controlaba dende o alto e a distancia, o cami帽o medieval da Coru帽a-Betanzos a Santiago, mais concretamente o tramo que baixa de Ardemil 贸 chan costeiro.

A fortaleza de Morgade nace da man de Lope P茅rez de Moscoso cando obt茅n permiso do arcebispo G贸mez Manrique para facer unha 鈥渃asa forte enno castro de Morgade鈥, na fregues铆a de san Pedro de Ardemil, en Ordes.

Ata daquela, Lope P茅rez de Moscoso, Conde de Altamira, ti帽a a s煤a torre a uns 150 metros do lugar de Moscoso, na mesma fregues铆a de san Pedro de Ardemil. Empr谩zabase nunha penachaira, 谩 marxe dereita do r铆o Cabr贸n, afluente da conca do Tambre.

As condici贸ns eran as habituais nestes casos para constru铆r unha nova fortaleza: recibir ao prelado 鈥渋rato o pacato鈥, con moitos ou poucos, para facer a guerra ou a paz dende a fortaleza cando llo esixira o arcebispo e, unha desusada: derrubar a casa de Moscoso ata o primeiro sobrado cando a de Morgade tivese o segundo. De cumprirse isto, a construci贸n do castelo de Morgade supuxo a desaparici贸n do castelo de Moscoso, que distar铆a un de outro, uns 2,5 km.

Foxos da fortaleza de Morgade / Xos茅 Troiano

Foxos da fortaleza de Morgade / Xos茅 Troiano

Elementos defensivos

O enclave desta fortaleza constit煤eo un espol贸n da parte alta dunha ladeira; a uns 365 metros sobre o nivel do mar, que se adianta sobre a confluencia de dous regatos; o rego de Morgade e o rego do Capizo, e 煤nese 贸 territorio circundante polo sur.

A fortaleza organ铆zase en torno a unha mota de terra de uns 6 metros de altura. A parte alta da mota at贸pase explanada e constit煤e un recinto de planta circular duns 40 metros de di谩metro. O di谩metro total do conxunto; mota e foxo, ten uns 65 metros de di谩metro. Debido a cuberta da vexetaci贸n, non se aprecian restos de muralla ou cerca algunha que cinga o seu per铆metro. Neste recinto levantar铆ase a torre e 鈥渃asa forte鈥 con varios sobrados, tal como se di na documentaci贸n. Estaba cinguido por un foxo, mais perceptible polo sur, punto na que a mota 煤nese o territorio circundante e polo tanto, no lado m谩is accesible e vulnerable.

Este foxo ten uns 3 metros de profundidade cara a fronte de terra e dun 5-6 metros cara fronte da torre. Unha lixeira elevaci贸n do terreo; o leste e no oeste, semella indicarnos que 贸 foxo preced铆ao unha barreira de terra, a铆nda que 茅 dif铆cil aseguralo, xa que o monte na que se empraza o xacemento foi traballado durante moito tempo polos lugare帽os. Cara 贸 norte e leste, a pendente do monte s铆rvelle tam茅n de gran defensa; a pendente natural, nos seus primeiros metros, est谩 constitu铆da por rochas de aristas vivas de ca铆da vertical.

Plano Lidar da fortaleza de Morgade, en Ordes / Xos茅 Troiano

Plano Lidar da fortaleza de Morgade, en Ordes / Xos茅 Troiano

Derrubada polos irmandi帽os

Esta fortaleza foi derrubada polos Irmandi帽os como ben se sinala no preito de Tavera-Fonseca. As testemu帽as coinciden en sinalar a pertenencia da fortaleza 谩 casa de Altamira, nomeando a Lope S谩nchez de Moscoso. Catro testemu帽as din que foi abatida pola Irmandade e outros dous que foi obra de Fernando de Acu帽a por mandato real. Gonz谩lez Cardeleiro ademais d铆 que a derrubaron no nome do rei 鈥減olos males que de ellas fazian y que dezian que hera nuebamente fechas鈥.

Vasco de Aponte relata que Fernando de Acu帽a tomoulle Morgade a Lope S谩nchez. Asimesmo, que Garc铆a M谩rtiz de Barbeira por orde de Lope S谩nchez de Moscoso levantou Morgade 鈥渜ue confer铆a muchos se帽or铆os extra帽os y mucho espantaba鈥. Puxeron como meiri帽o a Gonzalo P茅rez Gont铆n, casado cunha irm谩 bastarda do conde Lope S谩nchez. Contin煤a o cronista dicindo que de al铆 en adiante aproveitou a fortaleza para defenderse do arcebispo e do conde Sancho S谩nchez de Ulloa, o seu t铆o.

Defensas da fortaleza de Morgade / Xos茅 Troiano

Defensas da fortaleza de Morgade / Xos茅 Troiano

Sobre este xacemento, Fachado Est茅vez recolle de boca dos veci帽os do lugar a seguinte informaci贸n: 鈥渁ntigamente exist铆u sobre este outeiro unha 鈥渃asa鈥 edificada polos mouros con fermosos e elaborados muros de canter铆a; tam茅n contan os lugare帽os que al铆 aparec铆an frecuentemente cantos traballados, algunhas tellas e outros materiais, existindo a lenda de que os mouros gardaban naquela casa importantes cantidades de ouro鈥.

O top贸nimo de 鈥渃astro鈥 referido a Morgade fai supor da existencia dunha fortificaci贸n anterior a dita fortaleza ademais das lendas de mouros que practicamente o certifican.

BIBLIOGRAF脥A:

-VALD脡S BLANCO-RAJOY, M.R: 鈥淟as fortalezas medievales que jalonaban la ruta jacobea entre Santiago y Betanzos鈥. Consejo Superior de Investigaciones Cient铆ficas (CSIC). Santiago de Compostela.

– REY CASTI脩EIRA, J.: 鈥淓studio y catalogaci贸n de castros de la provincia de La Coru帽a鈥. Gallaecia 7/8 (1984). P谩x. 99.

– FACHADO EST脡VEZ, A.: 鈥淔ortalezas bajomedievales del norte de Galicia: el fen贸meno de fortificaci贸n en el contexto de la revuelta irmandi帽a鈥. Memoria de licenciatura in茅dita. Santiago de Compostela, 1990. P谩x.68.

– GONZ脕LEZ RODR脥GUEZ, A.: 鈥淟a s fortalezas de la Mitra Compostelana y los Irmandi帽os鈥. TOMO II. Fundaci贸n Pedro Barrie de la Maza, Conde de Fenosa, 1984.

Pode que che interese...