fbpx
Recreaci贸n do Castelo de Outes / Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.

O primeiro demo documentado da historia de Galicia

Tempo de lectura: 5 min.

脡 un caso in茅dito ter en Galicia noticias nas cr贸nicas dun demo nas ru铆nas dun castelo medieval, e moito m谩is in茅dito atopalo documentado nun proceso xudicial do s茅culo XVI, pero habelo seica o houbo. Foron moitos as testemu帽as que pasaron polo proceso co帽ecido 鈥 Testimonio de probanza sobre el estado y reedificaci贸n de las fortalezas de la Dignidad Arcebispal, 1526鈥 ou tam茅n chamado 鈥Preito Tabera -Fonseca鈥 e celebrado cando o bispo Don Xo谩n Tabera veu a ocupar a vacante na s茅 compostel谩 no ano 1524 e reclamaba dez mill贸ns de maraved铆s para reparar os danos causados 谩s fortalezas pertencentes 谩 Mitra compostel谩 polas revoltas das irmandades, que se deran no tempo do seu antecesor no cargo D. Alonso de Fonseca e Ulloa, m谩is co帽ecido por Fonseca III, e mesmo na do patriarca Fonseca II.

Ilustraci贸n do demo / Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.

Ilustraci贸n do demo / Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.

Por aquela 茅poca moitos dos outeiros do Reino, coas ru铆nas das fortalezas da mitra, a铆nda amosaban as sinais das desfeitas irmandi帽as, como testemu帽as que avisaban dende o alto que a xente ten l铆mites de asoballamento que 茅 mellor non traspasar. Eran as feridas dun tempo pasado en que os 鈥減ardais rabu帽aran aos falc贸ns鈥 e lle ciscallaran non poucos ni帽os que ense帽oraban nas pened铆as. Non foi dif铆cil para os se帽ores mandar aos vasalos volver a refacer as s煤as casas fortes, pero no se帽or铆o eclesi谩stico houbo dificultades ou abandono 谩 hora de reparalas e a cousa quedara sen que ningu茅n fixera reconto de responsabilidades e unha exhaustiva 鈥渞evisi贸n de danos鈥.

Unha desas fortalezas 茅 o聽castelo de Outes, ao que se refire un veci帽o nese proceso. Non sabemos como respondeu nin as voltas que lle deu Pedro Lourenzo de Sarn贸n, veci帽o de Noia, de 60 anos 谩 pregunta n潞 25 do interrogatorio presentado por Dr. Pedro de Cisneros no preito Tabera 鈥 Fonseca, nin como se fixeron os apuntamentos das s煤as palabras, pero si temos constancia que o letrado transcribiu por escrito, e xa para a historia, que este home afirmaba que hab铆a un demo no castelo de Outes.

Lemos na manifestaci贸n de Pedro Lourenzo : 鈥manifesta el testigo que o castelo es roto y es cosa cativa y de muy viejas paredes secas鈥 . Eng谩dese ademais rotundamente que 鈥渘adie osa vivir en el ha m谩s de veinte a帽os , porque anda en 茅l el diablo que hespanta gentes que en 茅l est谩n y quieren dormir鈥濃︹漰orque tanbi茅n estando en el una noche, se le par贸 delante una visi贸n grande y hespantosa y se asi贸 con este testigo a os bra莽os y fue para echarle a una escalera abaxo, hasta queste testigo ubo la puerta y se fuera del鈥.

Non acaban aqu铆 as trasnadas do demo, e Lourenzo segue a comunic谩rllelas aos letrados, os cales anotan 鈥aun despues otra bez estando este testigo junto del (ao p茅 do castelo) le hizo otro hespanto y a otros que en el dicho (castelo) an estado …a sido un quexar de hespanto lo que en el an acaecido…鈥

Ruinas do castelo de Outes / Elixio Vieites

Ru铆nas do castelo de Outes / Elixio Vieites

Por iso pensa a testemu帽a que por todo que lle sucedeu al铆 e tal e como el recorda, vale a pena 聽“…deixalo caer que no corregillo e endere莽arlo por que es tal cual dicho tiene鈥 ,聽ademais dille as senor铆as que聽鈥…no sabe que probecho aga donde est谩 , estando legua y media de Noia y dos leguas de Muros, que son villas cercadas del se帽or ar莽obispo….. que no alli donde est谩聽

Nunca saberemos se ser铆an as poucas ganas que ter铆a o de Sarn贸n de volver a ver levantado o castelo debido as malfeitor铆as das que se ti帽an noticias que al铆 se fixeran, se quer铆a facerlle unha brincadeira a tan ilustres se帽or铆as ou si de verdade estaba o dia帽o nas ru铆nas do castelo de Outes. E se de verdade o hab铆a, xa intu铆mos de que parte estaba e a quen defend铆a.

As fortalezas do preito

Das 24 fortalezas da que se nos d谩 conta no preito hab铆a unhas completamente derrocadas, entre elas estar铆an a聽Rochaforte de Santiago, a Rocha Branca de Padr贸n e as Torres do Oeste, que eran sete e s贸 quedaron d煤as, e moi escangalladas. Entre as ca铆das e derrocadas ou mal reparadas estaban as significativas de Lobeira, Xallas, Castelo de Grovas, Barreira, Mes铆a, e esta do Castelo de Outes, que ti帽a o demo dentro.

Declaraci贸n de Pedro Lourenzo de Sarn贸n / Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.

Declaraci贸n de Pedro Lourenzo de Sarn贸n / Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.

Como o Arcebispo Xo谩n Tabera reclamaba, e Fonseca non pagaba, os dous viron que a cousa 铆a para lonxe e decidiron montar o nomeado xu铆zo. Foron mandados mestres canteiros para encargarse de dar fe dos danos e o custo que supor铆an os arranxos dos edificios, cham谩ronse tam茅n testemu帽as para declarar no litixio todo aquelo que souberan de como era o seu estado antes das revoltas daquela guerra. En total vi帽eron 96 pola parte de Fonseca e 87 por Tabera, os cales eran de diversos lugares e pertencentes a diferentes estatus sociais. Hab铆a maior铆a entre eles de labradores, pero tam茅n escudeiros, eclesi谩sticos, zapateiros, pescadores e ademais 5 notarios, 1 sastre, 1 ferreiro, e non constaba a profesi贸n de 41.

O xu铆zo desenv贸lvese en castel谩n, pero moita daquela xente supo帽o que intentar铆an darse a entender na s煤a lingua e haber铆a que transcribir as declaraci贸ns, e ser谩 por iso que nalgunhas hai contradici贸ns, dicindo por exemplo nunha delas, e de primeiras, que non sab铆a o interrogado quen dirixira o asalto, para despois reco帽ecer m谩is adiante no mesmo texto que el mesmo participara en dita refrega contra o castelo actualmente tumbado. Ser铆a que non o entenderan ben ou que a testemu帽a estivera, pero non vira moita cousa, ou non quixera ver.

Bibliograf铆a :
Las fortalezas de la Mitra Compostelana y los 鈥淚rmandi帽os鈥. Pleito Tabera-Fonseca. 1984. Rodr铆guez Gonz谩lez,Angel.Fundaci贸n Barri茅 de la Maza
Torres, Varas e demos. Os irmandi帽os na r铆a de Muros-Noia. Carlos Barros. Con ilustraci贸ns de Manuel Mari帽o Reino. Toxosoutos. S.L.
O Castelo de Outes e os Monumentos de Barbanza. Gul铆as Lamas, Xos茅 Antonio. Serie Trivium n潞 32. 2009.
A ficha do Castelo de Outes, coa s煤a situaci贸n, en patrimoniogalego.net http://patrimoniogalego.net/index.php/14967/2012/03/castelo-de-outes/

Escrito por

Divulgador

Pode que che interese...