fbpx
Ilustraci贸n das cantigas de Santa Mar铆a / foto PD Wikimedia

As c谩ntigas populares, as armas para loitar contra curas e caciques desde o s茅culo XV

Tempo de lectura: 3 min.

鈥淎 canci贸n protesta non a inventou en Galicia Voces Ceibes, sen贸n que no cancioneiro popular hai moitas c谩ntigas cr铆ticas cos caciques, os curas, contra os malos administradores, contra os abusos…鈥. Quen amosa esta contundencia 茅 o presidente da RAG, Xes煤s Alonso Montero, que publicou en 1967 o primeiro cancioneiro popular de tem谩tica social, no que recoll铆a unha serie de pezas contrarias aos sistema pol铆tico-social imperante na 茅poca.

Durante os s茅culos XV, XVI ou XVII nos que 鈥減racticamente non se escrib铆a en galego鈥, aquilo que se contaba e que se cantaba nas casas arredor das lareiras constitu铆a 鈥渙 alimento literario鈥 do idioma, 鈥渁 煤nica literatura galega que hab铆a鈥, sost茅n Alonso Montero.聽Afondar na importancia e na beleza do cancioneiro popular galego, daquelas pezas xurdidas do imaxinario popular que se 铆an transmitindo de xeraci贸n en xeraci贸n foi o prop贸sito da conferencia que o catedr谩tico em茅rito da Universidade de Santiago de Compostela impartiu este m茅rcores na Casa das Camp谩s de Pontevedra.

Como falar dos problemas sociais da 茅poca

鈥淗ai c谩ntigas de catro versos que son pequenas mostras de literatura, como noutro sentido sono tam茅n os romances鈥, salienta este fil贸logo e socioling眉ista, que ten nestas mostras da literatura popular un dos seus obxectos de estudo e preocupaci贸n desde hai moitos anos. ‘Do amor, da problem谩tica social e doutros temas no cancioneiro popular da tradici贸n oral’ foi, de feito, o t铆tulo do seu relatorio.

O acad茅mico lembrou varios exemplos daquelas c谩ntigas que lle impactaron na s煤a infancia na aldea de Ventosela, en Ribadavia. 鈥淎 c谩ntigas populares de catro ou tres versos son a mi帽a primeira universidade literaria鈥, reco帽ece este estudoso da tradici贸n oral, que nesta actividade se re煤ne co alumnado do Programa para Maiores, 鈥渜ue de seguro saben tantas c谩ntigas coma min, a铆nda que non as valorasen moito鈥, trata de incidir como, ao igual que acontece na poes铆a culta, 鈥渁 musa popular non s贸 serve para falar de amor, sen贸n que hai tam茅n unha musa de protesta鈥.

Xes煤s Alonso Montero, presidente da RAG

Xes煤s Alonso Montero, presidente da RAG

Que 茅 un fistor?

鈥淔istor 茅 unha palabra galega curios铆sima que significa poeta popular, e en Galicia houbo moitos fistores e fistoras鈥, engade Alonso Montero, quen pon de relevo a existencia de 鈥渃谩ntigas extraordinarias鈥 na tradici贸n popular, que nos s茅culos XIX e XX espertaron o interese de diferentes eruditos.

鈥淥 padre Sarmiento, por exemplo, quedou impresionado pola s煤a riqueza ling眉铆stica e a s煤a beleza鈥, apunta o presidente da RAG, que lembra tam茅n que en 1876 Jos茅 P茅rez Ballesteros publicou en tres tomos un cancioneiro popular galego no que recoll铆a milleiros de mostras destas pezas xurdidas deses 鈥減oetas populares鈥.

Mostras doutro mundo que preservar neste

鈥淎s c谩ntigas cons茅rvanse na memoria dos m谩is vellos do mundo rural鈥, reco帽ece Alonso Montero, quen lembra que nos tempos previos 谩 chegada 谩s casas da radio ou a televisi贸n, aquilo que se contaba e se cantaba 鈥渁o p茅 do lume nas lareiras ou nas tabernas鈥 era unha parte fundamental do 鈥渙cio cultural鈥 da xente.

Mais, hoxe 鈥渘un mundo totalmente distinto鈥 este tipo de pr谩cticas 鈥渪a non est谩n vixentes na vida, pero si te帽en que estalo na literatura, como o est谩n as cantigas de amigo dos s茅culos XIII e XIV鈥. Nese senso, o presidente da Academia pon de relevo que diferentes estudos te帽en amosado como o cancioneiro popular galego permitiu aos e 谩s ling眉istas atopar 鈥渇ormas e voces que non aparecen noutro tipo de texto鈥, as铆 como o papel inspirador que xogou na poes铆a culta. 鈥淥 propio libro fundacional da literatura galega ch谩mase Cantares gallegos porque o que fai Rosal铆a nese libro 茅 recoller un cantar que ela o铆u e glosalo鈥, engade.

Pode que che interese...