fbpx
Mosteiro de Oia. Vistas da torre da Igrexa desde o claustro g贸tico / X.S.
Mosteiro de Oia. Vistas da torre da Igrexa desde o claustro g贸tico / X.S.

Historias, lendas e guerreiros do mar no esquecido Mosteiro de Oia

Tempo de lectura: 8 min.

Hai un lugar en Galicia que 茅 煤nico, 煤nico polo tesouro hist贸rico que agocha e 煤nico para entender o sensentido da burocracia que fai que o patrimonio galego esmoreza paseni帽o, atrapado en permisos e papeis que non entenden de econom铆a e turismo e, menos, de sensibilidade e identidade para po帽er en valor a nosa historia. Ese lugar, oculto entre montes que xorden bravos do mar e unha costa perigosa, 茅 o Mosteiro de Oia.

Vistas do Mosterio de Oia desde as estribaci贸ns da Serra da Groba / X.S.

Vistas do Mosterio de Oia desde as estribaci贸ns da Serra da Groba / X.S.

O cenobio, de glorioso pasado, agarda, temeroso, a s煤a recuperaci贸n. Unha recuperaci贸n que est谩 pendente de permisos do Concello que nunca chegan e que comezan a desesperar a Juan Mart铆nez, un ribeir谩n que se namorou do mosteiro e quixo po帽elo en valor hai xa m谩is de quince anos a trav茅s da sociedade Residencial Monasterio de Oia.

O seu obxectivo 茅 rehabilitar o edificio, antes de que caia por completo, e convertelo nun complexo hoteleiro composto por un Hotel de 4 estrelas cunha capacidade aproximada de 72 habitaci贸ns e 1.000 m2 de sal贸ns para celebraci贸ns e eventos. Tam茅n conservar谩 10.000 m2 de zonas verdes, e bosques de ribeira que hai ao car贸n do mosteiro e planea a execuci贸n dun centro de talasoterapia. 鈥淥bviamente, respectando escrupulosamente a s煤a arquitectura e os seus elementos art铆sticos鈥, sinala Juan Mart铆nez con quen visitamos o interior deste espectacular cenobio.

Juan Mart铆nez, impulsor da rehabilitaci贸n do Mosteiro de Oia

Juan Mart铆nez, impulsor da rehabilitaci贸n do Mosteiro de Oia

E Mart铆nez non 茅 un promotor calquera. N贸tase o cari帽o que lle ten ao edificio e o co帽ecemento absoluto de todas as s煤as estancias, das distintas dependencias, fases hist贸ricas e arquitectura. Polo cami帽o, ademais do que lle custou mercar o edificio, leva gastados xa m谩is de 200.000 euros en evitar que caian as estruturas e os tellados e no proxecto de construci贸n.

Por iso, non se rende聽a pesar de que leve anos pendente de que o Concello de Oia lle dea un permiso de uso de augas que non d谩 chegado dado que聽uns e outros pol铆ticos se pasan a聽pelota. E iso, a pesar de que tivo os compromisos dos gobernos de Touri帽o e Quintana e de Feij贸o para impulsar o seu proxecto. Non 茅 de estra帽ar que na s煤a loita non estea s贸. Tam茅n o apoian entidades locais e a Asociaci贸n de Amigos do Mosteiro de Oia.

A historia

O certo 茅 que o mosteiro 茅 todo un emblema do concello e de toda a comarca. De feito, aparece representado no escudo do concello. Alg煤ns autores xa falan da s煤a existencia en tempos de Marti帽o de Dumio no s茅culo VI e outros atrib煤en a s煤a fundaci贸n a san Froitoso de Braga un s茅culo m谩is tarde.

Claustro barroco do mosteiro de Oia, apuntalado ante o seu deteriorado estado / X.S.

No s茅culo XII xa hai referencias a unha comunidade mon谩stica no lugar, pero 茅 no 1137 cando ten lugar聽a s煤a fundaci贸n, para logo incorporarse 谩 Orde do C铆ster no ano 1185. A comezos dos s茅culo XIII era xa tal a s煤a importancia que Afonso IX deixoulle en doaz贸n a Illa de San Marti帽o, do arquip茅lago das C铆es. Deste xeito, a comunidade atopouse cun gran poder铆o econ贸mico que mesmo chegou 谩s mesmas portas de Lisboa. Pero, no s茅culo XIV as s煤as propiedades en Portugal f贸ronlle arrebatadas polo rei don Din铆s.

Tras a exclaustraci贸n, no ano 1838, o mosteiro quedou abandonado e as s煤as dependencias saqueadas. A igrexa monacal conservouse grazas a que pasou a ser parroquia anexa a Pedornes. Tras anos de deterioraci贸n, en 1910 os xesu铆tas expulsados de Portugal arrendaron o mosteiro, onde se estableceu un colexio. Esta orde permaneceu en Oia ata o ano 1932, data en que tiveron que abandonalo ao ser nacionalizados os bens da Compa帽铆a de Xes煤s e ao se decretar a s煤a expulsi贸n do territorio espa帽ol. Este feito coincidir谩 cos anos da Guerra Civil cando o cenobio ser谩 utilizado como c谩rcere acollendo a numerosos prisioneiros catal谩ns, valencianos e mallorquinos. Unha presenza que quedou patente nas inscrici贸ns murais de diversas estancias, tal e como puidemos comprobar.

Os segredos do mosteiro de Oia

Pelouro 谩 entrada do Mosteiro de Oia, onde se impart铆a xustiza / X.S.

Pero que oculta ese gran monumento, o 煤nico mosteiro cisterciense que mira cara ao mar Atl谩ntico? 鈥淎 cala que se sit煤a fronte ao edificio era usada como refuxio, de feito era o 煤nico abrigo que ofrec铆a a costa para as embarcaci贸ns que part铆an de Baiona鈥, lembra Juan ao apuntar que era o principal porto de chegada desde Am茅rica ao Norte de Espa帽a.

Con el descubrimos as distintas dependencias do cenobio. Entramos por unha maxestosa porta, noutros tempos a gran entrada ao mosteiro, e pola que acced铆an os numerosos peregrinos que fac铆an o Cami帽o da Costa. Por iso, o mosteiro ti帽a un hospital e tam茅n unha botica, cun gran xard铆n onde o frade boticario cultivaba as plantas medicinais para os seus famosos remedios. 鈥淎 mi帽a intenci贸n 茅 volver facer dese espazo un gran xard铆n bot谩nico鈥, subli帽a.

Logo entramos por unhas grandiosas escadas 谩s dependencias superiores do primeiro dos claustros, o das procesi贸ns, constru铆do nun g贸tico tard铆o do XVI coa adici贸n de novos espazos realizados por mestres art铆sticos como Pedro del Campo ou Bartolomeu de Hermosa. Al铆 tam茅n se atopa a sala capitular, a sancrist铆a ou o coro alto.

E de a铆 pasamos a outra das partes do mosteiro, a constru铆da no s茅culo XVIII, moito m谩is rica que a anterior e co帽ecida como Patio dos Laranxos…. Por certo, uns laranxos que a铆nda dan froita e cuxas laranxas est谩n deliciosas. Nunha das s煤as fachadas at贸pase a inmensa bodega, que conserva un espectacular lagar. E na outra, os cortellos. Un edificio abovedado que albergaba numerosos cabalos e vacas e que Juan quere reconverter a auditorio 鈥減ola fant谩stica ac煤stica que ten鈥 e o 鈥渇ermoso do lugar鈥. E, efectivamente, raz贸n non lle falta nas d煤as apreciaci贸ns.

Calendario que un preso repubicano deixou nunha das paredes do mosteiro de Oia / X.S.

Na parte superior, nun dos seus lados at贸panse as dependencias dos 煤ltimos moradores do mosteiro, a familia dun rico emigrante que fixo cartos nas colonias portuguesas ata a s煤a independencia. Na outra, a Escola dos Xesu铆tas, que logo se utilizou como prisi贸n franquista durante a Guerra Civil e na que os seus muros son tristes vestixios do terror e a angustia que sufriron os republicanos presos al铆.

No exterior do complexo, pero a铆nda no interior dos muros do mosteiro, at贸pase a parte m谩is antiga, a do s茅culo XII e XIII. Al铆 茅 onde se pode apreciar, cara ao sur, a ornamentaci贸n rom谩nica da fachada da igrexa, compacta, sen ornamentaci贸n. Un exemplo da austeridade que predicaban os monxes reformadores do C铆ster.

E que deixaron os monxes?

Os 700 anos da vida monacal en Oia deron para moito, tanto, que transformaron para sempre a paisaxe agraria e forestal da comarca. Os monxes dedic谩ronse 谩 cr铆a do gando cabalar, e que deu orixe aos famosos curros, como o que a铆nda hoxe se celebra en Moug谩s. Tam茅n practicaron o cultivo da vide, que derivou nos exquisitos caldos que podemos degustar hoxe en d铆a na comarca do Mi帽o. Foron uns excelentes agricultores e fundaron numerosas granxas por toda a contorna. A eles se debe a introduci贸n dos produtos alimentarios procedentes de Am茅rica como o millo, a pataca, o pemento ou o tomate.

Outra das grandes funci贸ns dos monxes era ser a de gardi谩ns das fronteiras costeiras do sur do Reino de Galicia e manter as bater铆as militares defensoras da costa. Por iso, ti帽an preferencia para entrar neste mosteiro os monxes que tivesen un pasado militar e co帽ecesen o uso das armas de fogo. Non 茅 de estra帽ar que foran co帽ecidos como os 鈥渕onxes guerreiros鈥. 鈥淯nha destas famosas batallas que libraron os monxes serviu para que recibiran, por parte da monarqu铆a espa帽ola, o t铆tulo de Real e Imperial Mosteiro de Oia鈥, lembra Juan.

Un dos refectorios do mosteiro de Oia / X.S.

As s煤as fabulosas historias

Precisamente, un destes episodios militares que relata o impulsor do proxecto tur铆stico do mosteiro tivo lugar en 1625. Tres embarcaci贸ns cristi谩s, d煤as portuguesas e outra francesa foron perseguidas e atacadas por piratas turcos. As naves v铆ronse obrigadas a refuxiarse na pequena ba铆a de Oia.

Os monxes e unha bater铆a de soldados que habitaba no mosteiro, debido ao seu reco帽ecemento das armas, rexeitaron o ataque. A lenda lembra o combate heroico dun moxe que fora capit谩n nos Terzos de Flandes, Frei Anselmo. 鈥淓ste cargou unha libra de p贸lvora e disparou berrando: En nome de Santa Mar铆a do Mar鈥, lembra Juan. Con este disparo c贸ntase que afundiu a mellor nave dos mouros. O rei Felipe IV, sabedor desta faza帽a, conceder铆a o t铆tulo de 鈥淩eal e Imperial鈥 ao mosteiro. As铆 figura na acta notarial levantada por Lorenzo del Castillo.

Outra lenda relacionada co mosteiro tivo lugar no s茅culo XV, cando os Reis Cat贸licos promoveron unha total reforma das ordes e do mosteiro que levou a cabo Frei Mart铆n de Vargas, a trav茅s da Congregaci贸n de Castela. Os cenobios galegos foron incorpor谩ndose gradualmente 谩 reforma, o mosteiro de Oia far铆ao no ano 1547.

O abade dese momento Gregorio Nieto e o prior Juan Rois ao ter noticias da chegada dos monxes reformadores fuxiron a Portugal “levando todo o pan e o vi帽o do mosteiro e 100 cabezas de gando vac煤n, ademais de d煤as cruces de prata, unha custodia dourada e un c谩liz”. O abade fuxido instalouse na Granxa de Silva, pertencente ao mosteiro. Logo dun tempo acudiu a Roma a demandar o seu cargo e tras recuperalo, na viaxe de volta a Espa帽a, morreu repentinamente.

Claustro g贸tico do mosteiro de Oia / X.S.

A lenda da Virxe do Mar

Pero quizais sexa a lenda da Virxe do Mar, a gran santa de Oia, a que sexa m谩is co帽ecida e a que est谩 m谩is presente na memoria colectiva dos habitantes de Oia. Conta a tradici贸n que no ano 1581 un can atopou nun cantil co帽ecido como A Orelluda unha imaxe dunha virxe. 鈥淎 xente pensaba que fora un milagre pero, probablemente, fose unha das moitas imaxes destru铆das durante a fase dura da igrexa anglicana e que chegou por mar a Galicia鈥, destaca Juan.

A imaxe foi levada e venerada no mosteiro pero, novamente, e como acontecera un s茅culo antes, ao pouco tempo o Xeneral de Congregaci贸n de Castela decidiu levala ao actual convento de relixiosas cistercienses de Xes煤s de Salamanca. Para a comunidade de Oia f铆xose unha reproduci贸n 谩 que na actualidade se lle rende culto como A Nosa Se帽ora do Mar ou A Nosa Se帽ora do Desterro e sit煤ase no centro do retablo do altar maior.

Hoxe Oia agarda paseni帽a e silandeira que a ra铆帽a e se帽ora de toda a comarca volva erguerse do seu longo sono de pedra. Non son poucos os que agardan que esperte e que volva mostrarlle ao mundo e, sobre todo, aos galegos, esa rica historia que atesoura.

Vista da parte rom谩nica do mosteiro de Oia / X.S.

Escrito por

Xornalista, profesor da USC e coordinador do HdG.

Pode que che interese...