fbpx
Recreaci贸n da chegada de Col贸n 谩 Espa帽ola

Os argumentos que soste帽en que Col贸n, o descubridor de Am茅rica, era galego

Tempo de lectura: 6 min.

鈥淩eivindicar a Col贸n 茅 unha tarefa pendente en Galicia鈥 Carlos de Vilanova

Un dos maiores misterios da historia 茅 a patria de Col贸n, si xa sei, diredes que era xenov茅s, pero, estades seguros? El mesmo encargouse de agochar o seu pasado e nin tan sequera aos seus fillos lles contou cal era s煤a orixe familiar. Que en t贸dolos manuais de historia saia que foi nado en X茅nova d茅bese 谩 gran campa帽a publicitaria que fixo Italia sobre esta teor铆a, baseada en documentaci贸n que fala dunha familia de comerciantes chamada Colombo nesa cidade, e de interpretaci贸ns dalgunha documentaci贸n do propio mari帽o. A d铆a de hoxe unha vella teor铆a vai collendo novas forzas e xa son moitos seus defensores: Cristovo Col贸n era de Pontevedra.

A orixe do Col贸n pontevedr茅s

Libro de Celso Garc铆a de La Riega coa s煤a teor铆a de que Col贸n non era xenov茅s

O pai desta hip贸tese foi Celso Garc铆a de la Riega a finais do s茅culo XIX. A primeira vez que a expuxo ao p煤blico foi en 1898 nunha conferencia en Madrid; contan que a xente acudiu esc茅ptica a escoitalo, mais cando sa铆ron xa non ti帽an tan clara a idea oficial sobre a procedencia do comerciante italiano. En 1914 sa铆a 谩 luz o seu libro Col贸n espa帽ol, su origen y patria.

Ao pouco tempo de publicalo Garc铆a de la Riega morr铆a, e nese momento estoura unha tormenta de cr铆ticas contra a s煤a obra e a s煤a persoa. Os maiores ataques vi帽an, sorprendentemente, doutros autores galegos: Manuel Murgu铆a e Eladio Oviedo e Arce. Este 煤ltimo acusaba a Celso Garc铆a de la Riega de falsificaci贸n dos documentos que empregou como fonte do seu traballo. Esta campa帽a de desprestixio parece que foi orquestrada desde Madrid polo secretario da Real Academia de Historia 脕ngel Altolaguirre, que ao parecer ti帽a amigos nas alturas aos que non lle gustaba que o Almirante nacese en Espa帽a. Cando morreu Altolaguirre, un anticuario barcelon茅s mercou a s煤a biblioteca. Nun dos libros hab铆a unha carta do alcalde de X茅nova ao embaixador italiano en Espa帽a na que lle ped铆a que afundise a teor铆a galega. En Italia sempre houbo moito interese das autoridades porque o descubridor nacese naquel pa铆s, un dos m谩is ac茅rrimos defensores da orixe xenovesa era Benito Mussolini.

Esta guerra contra o Col贸n pontevedr茅s case acaba coa figura do seu autor pero non coa idea, xa que moitos autores recolleron o guante e seguiron coa investigaci贸n.

En que se basea esta orixe pontevedresa?

En primeiro lugar est谩 a documentaci贸n do s茅culo XV que fala dunha familia de mareantes pontevedresa chamada Col贸n. Os detractores dic铆an que o autor falsificara os documentos porque marcara, por riba, os nomes que aparec铆an nos papeis, porque a el m谩is lle convi帽a, mais el sempre afirmou que os perfilara para distinguilos mellor nas fotograf铆as. Tiveron que pasar cen anos para que a ciencia demostrase que de la Riega non falseara nada: unha proba confirmou que o papel era do s茅culo XV-XVI e a polic铆a cient铆fica, tras analizar os nomes remarcados, conclu铆u que a tinta do que est谩 escrito por riba e por baixo coinciden.

R茅plica da Carabela La Pinta, a primeira en chegar a territorio europeo logo da descuberta de America / baiona.org

Sorprendentemente o 鈥淴enov茅s鈥 non falaba italiano, non hai escritos del nesa lingua, e o m谩is curioso de todo era que para escribirlle a un matem谩tico e astr贸nomo italiano amigo del, Paolo Toscaneli, ti帽a que pedir axuda a un tradutor. Por茅n a documentaci贸n que deixou estaba chea de l茅xico galaico-portugu茅s, hai m谩is de 500 termos nesta lingua. Entre esas palabras hai algunhas (rocha ocultada polas mareas, esta expresi贸n 茅 moi usada nas R铆as Baixas) ou xevileo (xubileo) que s贸 se聽empregaban en Galicia. Hai que dicir que no s茅culo XV-XVI a maior铆a dos galegos que escrib铆an en castel谩n co谩banselle moitas verbas da nosa fala. A propia聽ra铆帽a Isabel a Cat贸lica ch谩malle portugu茅s a Col贸n nunha carta, ser铆a polo seu acento galaico-portugu茅s?

Outro dos argumentos 茅 a toponimia dos lugares que el descubriu no Caribe, moitos corresponden a nomes que tam茅n hai nas R铆as Baixas e incluso est谩n na mesma orde xeogr谩fica; m谩is de 100 top贸nimos coinciden (que raro que para ser xenov茅s ning煤n sexa desas terras). A familia Col贸n de Pontevedra resid铆a en San Salvador de Poio, na parroquia de Porto Santo, pois o primeiro nome que puxo nas Indias 茅 San Salvador; en Cuba funda Porto Santo; en Xamaica (a que bautizou como Isla Santiago) chamou a dous r铆os Mi帽o e Xallas; etc.

A nao La Gallega

Unha das tres embarcaci贸ns que chegou a Am茅rica en 1492, a Santa Mar铆a, f铆xose nun estaleiro do barrio da Moureira en Pontevedra, e nun principio foi bautizada co nome de A Galega. Por aquel ent贸n a cidade do L茅rez, que era o segundo porto comercial do Atl谩ntico tras Lisboa, ti帽a moita fama no que a construci贸n de barcos se refire.

Enr铆que Zas, un dos que continuou coa investigaci贸n, defende na s煤a tese que o dono de A Galega, Juan de la Cosa, era tam茅n de terras galaicas (Xo谩n da Coxa) e que tras alugarlle a nao a Col贸n, este lle mudou o nome por Santa Mar铆a en honra da patroa de Pontevedra Santa Mar铆a a Maior. Como proba disto d谩 o dato de que tras arribar ao Novo Mundo Col贸n celebrou a festa desta Virxe o 18 de decembro de 1492, festa moi celebrada tam茅n na cidade galega.

Casa da Cruz en Poio que relacionan coa casa natal de Col贸n

A casa do Almirante en Poio e 鈥淓l huevo de Col贸n鈥

En Porto Santo (Poio) a tradici贸n popular afirma que a casa co帽ecida coma Casa da Cruz, 茅 onde naceu o descubridor. En fronte da casa hai un cruceiro no que se le o nome Joam de Col贸n o cal mandou facer aquel monumento. O bispo de Tui Diego de Avellaneda, nunha carta pastoral do tempo do descubrimento, di que Col贸n era nativo do Reino de Galicia e relaci贸nao聽cos Col贸n de Poio. Tam茅n os descendentes do Almirante herdaron terras en Pontevedra; por que ter铆a terras aqu铆 un comerciante italiano?

Hernando Col贸n, fillo de Cristovo, conta na s煤a obra Historia del Almirante de las Indias Don Crist贸bal Col贸n que seu pai 鈥渓imou鈥 o apelido, este dato non 茅 comprendido polos historiadores pero, poder铆a agocharse a resposta na igrexa de Santa Mar铆a a Maior? Resulta que naquel templo hai unha capela mandada constru铆r por Joam Col贸n (o do cruceiro da Casa da Cruz) e resulta que no altar aparece gravado seu nome, coa curiosidade de que hai un espazo no seu apelido (Co l贸n) onde posiblemente haber铆a un l, por que o quitar铆a? Nunha carta do rei Joao II a Cristovo en 1488, o monarca portugu茅s ch谩malle Coll贸n, o motivo polo que Joam lle quitou un l ao seu nome era para evitar confusi贸n coa verba galega coll贸n? Poder铆a ser isto ao que se refire Hernando cando di que 鈥渓imou鈥 o apelido? E ten que ver isto co mito de 鈥淓l huevo de Col贸n鈥?

O negro pasado do Almirante. Un nobre rebelde aos Reis Cat贸licos?

O apelido Col贸n nun cruceiro de Poio

Que motivos fixeron que este persoeiro quixera ocultar seu pasado? Entre as hip贸teses coas que se traballa estar铆an que fose un xudeu converso, e quixese ocultalo para que seu 鈥渟angue sucio鈥 non fose un obst谩culo ao seu proxecto; ou que combatese no bando portugu茅s na guerra de Sucesi贸n de Castela (1475-1480), que levou ao trono aos Reis Cat贸licos.

Esta segunda idea 茅 a que m谩is casa coa teor铆a da orixe galega e tam茅n 茅 defendida polos seguidores da teor铆a catal谩: puido ser un corsario ao servizo do rei Afonso V de Portugal, coma o capit谩n Casanova Coull贸n (que se asentou en Pontevedra); ou un nobre que se decantou polo bando castel谩n-portugu茅s. Parece que a idea do nobre rebelde poder铆a ser a clave que descubra o pasado de Col贸n, pois en Galicia hai un cabaleiro cuxa vida casa en moitos aspectos ca do mari帽o, pero diso falareivos noutra ocasi贸n.

Col贸n produto da publicidade

Dic铆a nun programa Afonso Eir茅 (ex director de A Nosa Terra) que hoxe todo o mundo pensa que Cristovo Col贸n era xenov茅s por todo o aparato publicitario e investigaci贸ns con que o estado italiano apoiou a teor铆a, e que se a nosa hip贸tese non callou foi pola falta de axuda institucional.聽 A铆nda as铆 parece que o traballo que comezou Celso Garc铆a de la Riega en 1898 pouco a pouco vai abr铆ndose cami帽o. Hai un tempo, nun cap铆tulo da serie el Ministerio del Tiempo, sa铆u Cristovo Col贸n, e, para a sorpresa de moitos, f谩laballe galego ao fillo.

Para saber m谩is:

Alfonso Philippot Abeledo, Col贸n, galego. O almirante da mil facianas. Ed. Toxosoutos 2006.

https://revistaorballo.com

Escrito por

Historiador ourens谩n. Dende 2016 colabora en Revista Orballo e Radio Allariz

Pode que che interese...