fbpx
Titular do Diario de Noticias de Portugal sobre a vitoria de Franco

Cando o ditador Salazar foi o ministro de Exteriores de Franco

Tempo de lectura: 4 min.

Salazar y Franco. La alianza del fascismo ib茅rico contra la Espa帽a Republicana: diplomacia prensa y propaganda‘. Ese o t铆tulo dun interesante libro do investigardor Alberto Pena no que se ofrece unha ampla an谩lise do papel xogado pola prensa e a diplomacia portuguesa no conflito espa帽ol. Eran amigos Franco e Salazar?. Como era o fascismo en Espa帽a en Portugal?. E, que papel xogou a prensa para consolidar a s煤a relaci贸n?.

鈥淏asicamente, o libro presenta unha perspectiva globalizadora, a partir das figuras de Franco e Salazar鈥, salienta Pena do volume publicado por Trea e no que fai balance do seu estudo das estratexias e t茅cnicas de propaganda empregadas na Guerra Civil, que v茅n desenvolvendo desde a s煤a tese de doutoramento, defendida en 1997. 鈥淓scribiuse moito sobre o apoio de Hitler e Mussolini a Franco, pero con demasiada frecuencia obviouse a axuda fundamental da ditadura portuguesa鈥, sinala o autor dun volume que, ampliando o recollido en libros anteriores, analiza o discurso pol铆tico do salazarismo durante a II Rep煤blica, o papel da radio e da prensa sat铆rica portuguesa, as铆 como dos intelectuais lusos e as campa帽as do franquismo en territorio luso, achegando novos documentos in茅ditos. An谩lise que completa cunha conceptualizaci贸n te贸rica sobre 鈥渁 evoluci贸n da propaganda como fen贸meno persuasivo na historia contempor谩nea鈥.

Portada do libro de Alberto Pena sobra as relaci贸ns entre Franco e Salazar

Franco e Salazar, sost茅n Pena, necesit谩ronse e apoi谩ronse mutuamente, como demostra o feito de que o ditador luso fose 鈥渄e facto, o ministro de Exteriores de Franco鈥, quen v铆a nos golpistas o xeito de evitar que o sistema democr谩tico en Espa帽a xerase 鈥渦n efecto contaxio” no seu pa铆s. De a铆 que, a trav茅s da propaganda, o Estado Novo presentase 谩 Rep煤blica como un 鈥減e贸n do comunismo internacional鈥 que pretend铆a invadir Portugal, ao tempo que convert铆a aos dous ditadores 鈥渘unha especie de heroes salvadores, defensores da civilizaci贸n cristi谩鈥.

O uso pioneiro da radio

Desde o uso que o golpista Queipo de Llano realizou, por primeira vez, 鈥渄as emisi贸ns radiof贸nicas con fins estrat茅xicos militares鈥, ao papel xogado polo Radio Club Portugu茅s, a primeira en facer campa帽a 鈥渃ontra o goberno e as instituci贸ns legais doutro pa铆s鈥, o uso da radio con fin propagand铆sticos foi pioneiro no conflito espa帽ol. Este medio tivo, como lembra o investigador, 鈥渦nha importancia estrat茅xica鈥 para os sublevados 鈥渄esde os primeiros d铆as do golpe鈥, cando o RCP transmit铆a cara Espa帽a con locutores e locutoras espa帽ois, co prop贸sito de 鈥渆levar a moral do ex茅rcito sublevado, persuadir 谩 opini贸n p煤blica para apoiar a Franco, recadar fondos para o ex茅rcito insurxente e captar voluntarios para combater en Espa帽a鈥.

A propaganda do terror

M谩is al贸 dos medios, tam茅n as masacres foron utilizadas con fins propagand铆sticos nunha guerra na que se rexistra por primeira vez unha nova t茅cnica b茅lica, 鈥渁 propaganda do terror鈥, que, como lembra Pena, na actualidade 鈥溍 utilizada polo terrorismo xihadista鈥. Similar 谩 atrocity propaganda da Primeira Guerra Mundial, a atribuci贸n ao enimigo de atrocidades sobre a poboaci贸n civil, a propaganda do terror sust茅ntase na 鈥渄eliberada intenci贸n de causar danos civ铆s鈥, que o bando franquista 鈥減uxo en pr谩ctica de forma sistem谩tica鈥 e que queda exemplificada en episodios como o bombardeo de Guernica de 1937. 鈥淥 que Franco pretend铆a era derrubar psicoloxicamente ao adversario mediante os bombardeos masivos e indiscriminados sobre cidades desprotexidas, facendo sentir terror 谩 poboaci贸n ante o simple son dos avi贸ns鈥, engade Pena.

O home que contou a verdade en Badaxoz

Outra mostra da propaganda do terror foron as execuci贸ns en masa que o bando sublevado levou a cabo en agosto de 1936 na praza de touros de Badaxoz e que permiten a Pena afondar no papel que xogou o amplo n煤mero de correspondentes que a prensa portuguesa env铆ou a territorios controlados polos golpistas. 鈥淎 maior铆a estiveron ao servizo do franquismo e o salazarismo e isto foi as铆 porque o Secretariado de Propaganda Nacional de Portugal e o Servizo de Prensa franquista estableceron un control rigoroso sobre a ‘idoneidade intelectual’ dos xornalistas que pod铆an informar desde o territorio franquista鈥, relata.

Os xornais portugueses xogaron a favor de Franco durante a Guerra Civil

Mais Pena tam茅n relata neste libro a historia de M谩rio Neves, do Di谩rio de Lisboa, testemu帽a directa, xunto co franc茅s Marcel Dany, da axencia Havas, dos fusilamentos que Yag眉e ordenou tras entrar en Badaxoz. As imaxes de como centos de fusilados 鈥渆ran queimados a ceo aberto鈥 inspiraron as cr贸nicas que Neves enviou a Portugal e que foron publicadas sen censurar, o que levou a que destas se fixesen eco as axencias internacionais, “que crearon unha imaxe dos rebeldes 谩s ordes de Franco como un ex茅rcito de xenocidas鈥. E todo isto, porque os Servizo de Censura portugueses contemplaron os fusilamento de 鈥渃omunistas鈥 espa帽ois, 鈥渞epresentados como aut茅nticos monstros pola propaganda salazarista, como algo natural鈥, explica o investigador.

A colonia espa帽ola en Portugal

Outro dos aspectos que Pena, quen v茅n de obter o premio extraordinario de doutoramento da UNED por un estudo sobre a prensa da colonia portuguesa nos Estados Unidos, ampl铆a neste libro 茅 a an谩lise do papel xogado pola colonia espa帽ola en Portugal, formada na s煤a maior铆a por emigrantes galegos. Unha colonia pouco numerosa, de preto de 15.000 persoas, e da que formaban parte 鈥渧arios centos de familias da aristocracia鈥 que se estableceron fundamentalmente en Estoril e Lisboa durante a Rep煤blica e que remataron convert茅ndose en 鈥渁xentes do franquismo en Portugal鈥.

Do mesmo xeito, Pena tam茅n se det茅n en como as asociaci贸ns de inmigrantes galegos 鈥渇oron instrumentalizadas polo franquismo desde o inicio da guerra鈥, convert茅ndoas en 鈥減lataformas de promoci贸n do movemento fascista鈥, grazas 谩s facilidades do Estado Novo, que 鈥渘on toleraba que ningunha organizaci贸n da colonia manifestase o seu apoio 谩 Rep煤blica鈥.