fbpx
脷ltimo mapa con todos os posibles campamentos romanos en Galicia, Asturias e Cantabria

A localizaci贸n de 17 campamentos romanos en seis anos mete de cheo 谩 Gallaecia nas co帽ecidas como guerras C谩ntabro-脕stures

Tempo de lectura: 5 min.

Un total de 17 campamentos ou recintos militares romanos foron atopados en Galicia nos 煤ltimos seis anos e cambiaron xa a visi贸n da conquista de Roma na antiga Gallaecia. Nas 煤ltimas semanas foron catro os novos recintos miltares identificados, atopados en Lugo e Ourense, alg煤ns mesmo poden documentar o paso de lexi贸ns enteiras.

As铆 o acaba de anunciar o equipo de investigaci贸n romanarmy.eu nunha publicaci贸n na revista cient铆fica Gallaecia, da Universidade de Santiago de Compostela. O seu achado sup贸n alumear unha parte ata agora desco帽ecida, desde o punto de vista arqueol贸xico, da Historia de Galicia: a conquista romana deste territorio.

Campamento romano do Monte dos Trollos, nas proximidades dun vao natural do r铆o Mi帽o (O P谩ramo. Lugo) / romanarmy.eu.

O estudo preliminar destes sitios arqueol贸xicos acaba de ser publicado no artigo 鈥Hallazgos arqueol贸gicos recientes para el estudio de la presencia militar romana en el oriente gallego鈥 no 煤ltimo n煤mero de Gallaecia. Revista de arqueolox铆a e antig眉idade, editada polo Departamento de Historia da Universidade de Santiago de Compostela. O artigo est谩 asinado polos investigadores Jos茅 Manuel Costa-Garc铆a, Jo茫o Fonte, Manuel Gago Mari帽o, Andr茅s Men茅ndez Blanco e Valent铆n 脕lvarez Mart铆nez, todos eles pertencentes ao equipo de investigaci贸n romanarmy.eu. Pode ser descargado para a s煤a consulta por parte dos medios de comunicaci贸n na seguinte URL.

A conquista romana do noroeste

Ata o momento, o papel do ex茅rcito romano na conquista de Gallaecia era unha inc贸gnita. As operaci贸ns militares, co帽ecidas como Guerras C谩ntabro-脕stures, foron lideradas polo primeiro emperador de Roma, Octavio C茅sar Augusto, e duraron aproximadamente dez anos, entre o 29 e o 19 a.C. Tratouse, polo relato das fontes da 茅poca, dunha serie de campa帽as militares de especial dureza. En Asturias, Cantabria e o norte da Meseta cons茅rvanse numerosos recintos militares romanos de campa帽a relativos a este per铆odo e 谩 posguerra posterior. A ausencia de campamentos en Galicia imped铆a co帽ecer este proceso, ata o punto de que houbo interpretaci贸ns negando a existencia de operaci贸ns militares no territorio durante esa 茅poca.

Ilustraci贸n do que poder铆a ser un campamento romano de control de poboados castrexos en zonas mineiras de ouro / E.V.Pita

Os campamentos romanos, segundo apunta o equipo de Romanarmy, pasaron desapercibidos en territorio galego ata este momento debido, en boa medida, 谩 mesta capa vexetal, 谩s zonas de bosque, e a intensa parcelaci贸n e humanizaci贸n de gran parte do territorio galego. Estes elementos dificultan a detecci贸n deste tipo de grandes recintos, posto que as s煤as estruturas apenas destacan, despois de dous mil anos de erosi贸n, sobre o terreo. Isto contrasta coa localizaci贸n m谩is doada dos campamentos situados na alta monta帽a asturiana e c谩ntabra, con zonas de pasto baixas e actividade humana menos agresiva. O xurdimento e o desenvolvemento de novas tecnolox铆as de teledetecci贸n e innovadoras metodolox铆as de investigaci贸n arqueol贸xica est谩n a permitir a localizaci贸n destes recintos militares en Galicia por primeira vez.

Ata 2011 non se co帽ec铆a ning煤n campamento romano de marcha no territorio galego: s贸 estaban identificados dous fortes de 茅poca posterior: A Cidadela (Sobrado dos Monxes, A Coru帽a) e Bande (Ourense). Nestes seis anos, ata 2017, document谩ronse dezasete novos campamentos e recintos militares de menor tama帽o, a maior parte deles localizados polo equipo romanarmy.eu, e nos que se incl煤en estes catro novos. Alg煤ns deles est谩n a铆nda na fase de estudo previa 谩 s煤a publicaci贸n.

Os catro novos campamentos

Os sitios arqueol贸xicos identificados at贸panse en diferentes puntos das provincias de Lugo e Ourense. O seu achado xa foi comunicado, como 茅 preceptivo, 谩 Direcci贸n Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia.

Monte de Vent铆n. (Pol, Lugo) Tr谩tase dun recinto de enorme extensi贸n en forma de naipe irregular, situado na parroquia de Santiago de Vent铆n e moi pr贸ximo ao castro de Viladonga. Ten 13,55 hect谩reas e pode que albergase entre 6.600 e 8.600 soldados, unha lexi贸n completa con tropas auxiliares; 茅 un dos m谩is grandes do noroeste peninsular.

Penedo dos Lobos. (Manzaneda, Ourense) Este recinto est谩 localizado a case 1.500 metros de altitude e moi preto da estaci贸n de esqu铆 de Manzaneda, e ten unhas 2,4 hect谩reas (ao redor de 1500 lexionarios). Conserva as catro portas de entrada e est谩 constru铆do cun parapeto p茅treo, e 茅 un dos poucos exemplos da Pen铆nsula Ib茅rica que non emprega terra para ser constru铆do. 脡 un dos campamentos romanos de marcha mellor conservados da Pen铆nsula.

Localizaci贸n do campamento romano da Penaparda / Romanarmy

Cabeza do Pau. (Pet铆n, Ourense) O recinto at贸pase no cumio dun monte, entre as parroquias de Mones e Santoalla do Monte, a m谩is de 1200 metros de altitude. Tamen disp贸n dun parapeto de pedra e est谩 cinguindo o cumio dun monte, nunha posici贸n dominante sobre o seu contorno. O parapeto delimita unha 谩rea de 11 hect谩reas, a铆nda que a superficie 煤til de acampada 茅 moito menor.

A Penaparda. (A Fonsagrada, Lugo 鈥 Santalla de Oscos, Asturias) Tr谩tase dun campamento romano localizado a 856 metros de altura, na parroquia da Trapa. Ten m谩is de dez hect谩reas de extensi贸n e foi escavado o pasado mes de setembro polo equipo romanarmy.eu, nunha intervenci贸n promovida polo concello da Fonsagrada e financiada pola Deputaci贸n Provincial de Lugo. Os arque贸logos documentaron o xeito no que o recinto foi constru铆do polos lexionarios, cun parapeto de pedra e terra as铆 como un foxo exterior.

Vista xeral do campamento romano de Aquis Querquennis, posterior a esta 茅poca / Karlos Conde-Panoramio

Os catro novos campamentos romanos localizados revelan a dispersi贸n das operaci贸ns militares romanas por todo o territorio e o movemento das tropas militares, a铆nda que non sexa posible determinar a铆nda as direcci贸ns nin as misi贸ns que afrontaban estes continxentes. As铆 mesmo, a铆nda non 茅 posible verificar polo momento episodios de violencia e conflito b茅lico contra a poboaci贸n galaica, pero c贸mpre sinalar que atopar evidencias de confrontaci贸n 茅 algo sumamente dificil no contexto da investigaci贸n sobre a conquista romana da Europa atl谩ntica.

Sobre romanarmy.eu

Roman Army 茅 un colectivo cient铆fico que investiga a presenza militar romana no Noroeste da Pen铆nsula Ib茅rica, conformado por investigadores de distintas universidades e centros de investigaci贸n europeos (Universidade de Santiago de Compostela, Oviedo, Minho (Portugal), Durham, Newcastle, Exeter e, Edinburgo (Reino Unido), e o Instituto de Ciencias del Patrimonio do CSIC en Santiago de Compostela), diferentes disciplinas e especialistas en varias 茅pocas hist贸ricas.

Pode que che interese...