fbpx
Participaci贸n nunha feira cultural / Marcos Lorenzo-Galaxia

As pol铆ticas culturais en Galicia

Tempo de lectura: 3 min.

Marcos Lorenzo, xestor e consultor cultural

Ao longo deste artigo realizaremos unha reflexi贸n xeral sobre as pol铆ticas culturais en Galicia, sobre os seus principais destinatarios e axentes, os seus obxectivos (impl铆citos e expl铆citos) e a s煤a evoluci贸n recente. Deixaremos indicados alg煤ns problemas, abriremos preguntas para suscitar o debate e apuntaremos posibles soluci贸ns. Non se trata dun texto acad茅mico sen贸n ensa铆stico, e polo tanto non aspiramos a sentar c谩tedra sen贸n a mostrar un conxunto de informaci贸ns e opini贸ns persoais desde un estilo libre e con certa orde.

Como 茅 ben sabido, a pol铆tica 茅 unha forma de canalizar o conflito social. Ningunha pol铆tica 茅 neutra: favorece a certos segmentos de poboaci贸n en detrimento doutros. O mesmo sucede coas pol铆ticas culturais. Se queremos co帽ecer quen sae beneficiado e quen prexudicado da acci贸n cultural p煤blica, teremos que observar cales son os obxectivos manifestos de pol铆tica cultural das administraci贸ns. E aqu铆 xa atopamos o primeiro escollo: en moi contadas ocasi贸ns os obxectivos culturais son expl铆citos, e cando o son adoitan expresar boas intenci贸ns e vaguidades dif铆ciles de cuantificar e que a pouco comprometen. Di Arturo Rodr铆guez Morat贸 (2012):

Se partimos da cl谩sica distinci贸n en sociolox铆a das organizaci贸ns, entre organizaci贸ns que operan con tecnolox铆as e obxectivos ben definidos e est谩n sometidos a estritos controis dos seus outputs (organizaci贸ns baseadas na eficiencia) e outras cuxos obxectivos e procedementos son m谩is vagos e carecen deses controis (organizaci贸ns baseadas na lexitimidade), vemos que as administraci贸ns e instituci贸ns culturais, que canalizan a pol铆tica cultural, se sit煤an claramente do lado das segundas.

Hai planificaci贸n da cultura en Galicia?

A铆nda que podemos identificar numerosas excepci贸ns na contorna estatal e europea, cremos que este principio xeral 茅 particularmente aca铆do para as instituci贸ns culturais galegas. No noso pa铆s, a planificaci贸n da cultura 茅 unha rareza, as铆 como a elaboraci贸n previa de diagn贸sticos que xustifiquen unha pol铆tica ou a posterior avaliaci贸n de resultados. Polo tanto, se non dispomos de documentos oficiais a partir dos cales discernir que grupo social est谩 sendo priorizado ou subordinado, recorramos aos expertos. Di Pau Rausell (2016):

O gasto local en cultura en Espa帽a mostra os maiores niveis de ineficiencia, sucumbiu, como noutros casos, ao modelo clientelar e, en xeral, mostra poucos niveis de transparencia e participaci贸n.

E a respecto das tomas de decisi贸n dos responsables pol铆ticos da cultura, engade:

En primeiro lugar, hai que superar a aproximaci贸n ocorrencial e presentar certa racionalidade instrumental. O contexto das pol铆ticas culturais viviu baixo unha ret贸rica onde o argumento 鈥渃ulturalista鈥 e a repetici贸n de clix茅s e lugares com煤ns foron suficientes para xustificar decisi贸ns ocorrenciais. Estas decisi贸ns, en moitos casos foron froito da incompetencia, pero noutros moitos serviron para que axentes interesados e lobbies secuestrasen o interese colectivo.

Tam茅n, ao falar das pol铆ticas culturais en Espa帽a a partir da Transici贸n, Llu铆s Bonet (2016) sinala que estiveron 鈥渙rientadas 谩 oferta鈥, foron 鈥渕anirrotas鈥, 鈥減ouco sustentables a longo prazo鈥, 鈥渕iopes a respecto das din谩micas socio-comunitarias鈥 e 鈥渃lientelares cos produtores鈥. Polo tanto xa podemos deducir algo. Houbo unha tendencia xeral ao clientelismo e 谩 relaci贸n privilexiada entre decisores p煤blicos (responsables pol铆ticos ou t茅cnicos da administraci贸n) cos produtores de cultura (artistas, empresas, lobbies sectoriais), que secuestrou o interese colectivo e que desatendeu a cidadan铆a e as din谩micas sociais. O retrato encaixa 谩 perfecci贸n co que a nosa experiencia indica para o caso galego.

Un dos s铆ntomas da escasa ou nula orientaci贸n en Galicia das pol铆ticas culturais cara 谩 cidadan铆a pod茅molo atopar na demanda cultural. Os consumos culturais galegos son sensiblemente inferiores 谩 media espa帽ola (201,9 鈧/ano por persoa en Galicia, fronte a 260,1 鈧 en Espa帽a, para o ano 2014), e non recortamos esa distancia na 煤ltima d茅cada. Non s贸 gastamos menos, sen贸n que o facemos en moita maior proporci贸n en equipos audiovisuais e inform谩ticos que en servizos culturais (asistencia a espect谩culos, adquisici贸n de libros, visitas a museos鈥). E iso se falamos de forma agregada, porque se analizamos os consumos dos diferentes segmentos de poboaci贸n en funci贸n das rendas, niveis educativos, idades ou h谩bitats, veremos como a sociedade galega est谩 m谩is polarizada ca a espa帽ola e que hai un subgrupo social m谩is amplo que apenas consome cultura.

O artigo completo en: 鈥淎s pol铆ticas culturais en Galicia鈥, revista Grial, n潞 215

Pode que che interese...