fbpx
S谩tira sobre o comercio de escravos negros

Unha investigaci贸n galega descubre a orixe dos descendentes dos escravos negros do Caribe

Tempo de lectura: 4 min.

A xen茅tica est谩 a escribir con precisi贸n a historia de mill贸ns de persoas que, contra a s煤a vontade, foron capturados en 脕frica para a s煤a explotaci贸n como escravos en pa铆ses suramericanos. O relato dun dos cap铆tulos m谩is dram谩ticos e tristes da historia da humanidade, o comercio de escravos transatl谩ntico, conta agora con novos datos da man da colaboraci贸n internacional Eurotast na que o equipo do xenetista da Facultade de Medicina da USC Antonio Salas Ellacuriaga 茅 o 煤nico representante espa帽ol.

Nun artigo na revista American Journal of Human Genetics, o equipo do doutor Salas estuda xeneticamente por vez primeira un conxunto de poboaci贸ns humanas actualmente asentadas na Guyana Francesa e no pa铆s veci帽o de Surinam. As comunidades estudadas 鈥渞epresentan os denominados cimarr贸ns (noir marron), descendentes de escravos africanos rebeldes que conseguiron escapar e viv铆an refuxiados nos 鈥榩alenques鈥 ou 鈥榪uilimbos鈥欌, concreta Antonio Salas. Os 煤ltimos estudos xen茅ticos demostran que parte da actual poboaci贸n destes dous pa铆ses son 鈥渄escendentes directos鈥 destes escravos. O traballo 茅 unha mostra de que 鈥渁 xen茅tica 茅 unha fonte de informaci贸n adicional 谩 documentaci贸n escrita preservada daquela 茅poca, achegando unha visi贸n biol贸xica do proceso鈥.

Concretamente, o traballo realizado nesta ocasi贸n permite aclarar informaci贸n sobre o lugar de orixe de hipot茅ticos descendentes daqueles escravos africanos en Am茅rica. A modo de exemplo, os datos do doutor Salas mostran que en Colombia e Brasil, o principal evento de mestizaxe cos europeos data do ano 1749-1796, 鈥渦n achado da xen茅tica que 茅 consistente coa documentaci贸n hist贸rica鈥 explica. Nestas poboaci贸ns, engade o xenetista da USC, evid茅ncianse patr贸ns de mestizaxe diferenciais en canto ao x茅nero, 鈥渃unha proporci贸n maior de compo帽ente masculino procedente de Europa鈥. A an谩lise xen茅tica de poboaci贸ns de 鈥榗imarr贸ns鈥 e de comunidades de afro-colombianos mostran afinidades coas poboaci贸ns do outro lado do Atl谩ntico, particularmente coas orixinarias de Golfo de Ben铆n e Costa do Marfil. Por outra banda, as poboaci贸ns de afro-brasileiros de R铆o de Xaneiro manter铆an afinidades coa poboaci贸n bant煤 do Golfo de Biafra e do centro-oeste africano (Camer煤n, Gab贸n, Angola).

Segundo apunta a USC, o traballo dos investigadores evidencia o labor da xen茅tica para trazar a orixe de quen foi explotado en r茅xime de escravitude e a desenredar os problemas que se derivan do feito de que na maior parte das situaci贸ns documentadas, os portos de escravos en 脕frica embarcaban persoas capturadas a centos ou miles de quil贸metros e de moi diferente orixe 茅tnica e cultural.

Escravos negros no Caribe

4,3 mill贸ns de datos

A an谩lise de 4,3 mill贸ns de marcadores xen茅ticos en poboaci贸ns de descendentes de persoas nativas de 脕frica son a base hoxe do estudo realizado para identificar os avatares de grupos humanos que permaneceron xeogr谩fica e culturalmente illados e case sen mesturar coas poboaci贸ns veci帽as dende os tempos da s煤a fundaci贸n. Estes grupos representan 鈥渦n laboratorio xen茅tico sobre o que estudar de maneira fidedigna o que ocorreu hai entre 300 e 400 anos durante o proceso do tr谩fico de escravos鈥, aclara Salas.

Dada a natureza das mostras as铆 como o volume de datos manexados, 鈥渙 aspecto computacional e matem谩tico do traballo 茅 complexo porque se trata de manexar mill贸ns de variantes xen茅ticas en miles de individuos, o que conleva lidiar con problemas relacionados coa dimensi贸n dos datos鈥, engade. Neste senso, o investigador explica que ademais da informaci贸n procedente de afrodescendentes, analiz谩ronse igualmente poboaci贸ns de referencia nos continentes africano e europeo, 鈥渪a que estas serven de marco de referencia sobre as que a xen茅tica de poboaci贸ns reconstr煤e os feitos hist贸ricos鈥.

Eurotast

Reco帽ecido como un crime contra a humanidade internacionalmente, durante catro d茅cadas o comercio de escravos transatl谩ntico mobilizou contra 谩 s煤a vontade m谩is de sete mill贸ns de persoas para traballar como escravos en plantaci贸ns e minas. Como recorda o investigador da Facultade de Medicina Antonio Salas Ellacuriaga, Espa帽a foi un dos maiores responsables da trata e explotaci贸n. O investigador da USC encabeza o 煤nico equipo espa帽ol, neste caso emprazado no Instituto de Ciencias Forenses Luis Concheiro da USC, implicado no proxecto Eurotast, unha rede europea de investigaci贸n na que te帽en cabida o mundo acad茅mico europeo e especialistas de 脕frica occidental e o Caribe para examinar as consecuencias do tr谩fico de escravos, en perspectiva hist贸rica, conducido polas grandes potencias europeas da 茅poca.

Mercado de escravos no Brasil

Traxectoria

As investigaci贸ns presentadas son o froito dun proxecto de investigaci贸n do profesor Antonio Salas financiado no ano 2012 cunha axuda Marie Curie Initial Training Network, co帽ecido como Eurotats. 脡 unha convocatoria altamente competitiva e o proxecto foi o primeiro concedido na s煤a categor铆a a un investigador da USC. Supuxo unha dotaci贸n econ贸mica de 4,3 mill贸ns de euros e con el apoiouse a formaci贸n de quince novos investigadores en Europa.

Como explica o doutor Salas Ellacuriaga, Eurotast 茅 un proxecto colaborativo que xunta o esforzo investigador de dez instituci贸ns e sete pa铆ses europeos, entre elas as universidades de Copenhague (Dinamarca), Bristol e York (Inglaterra), o CNRS (Francia) ou DeCode Genetics (Islandia). O proxecto 茅 multidisciplinar e cobre distintas disciplinas como a historia, a arqueolox铆a, a xen茅tica e xen贸mica ou a antropolox铆a social. A rede, ademais dun forte car谩cter cient铆fico, ten un compo帽ente divulgativo importante, xa que un dos obxectivos 茅 facer chegar os resultados do proxecto aos medios de comunicaci贸n, museos ou escolas, entre outros.

Como sinala Antonio Salas, 鈥渘o grupo da USC, centr谩monos na parte xen贸mica deste proxecto e ademais dos seus obxectivos primarios no 谩mbito da historia e a xen茅tica de poboaci贸ns, buscamos aplicaci贸ns en terreos moi diferentes e ao mesmo tempo fortemente relacionados鈥. A modo de exemplo, 鈥渘o 谩mbito da xen茅tica forense e a investigaci贸n policial, 茅 cada vez m谩is relevante o que pode achegar a xen茅tica na busca de evidencias que axuden a investigar posibles sospeitosos de ter cometido un delito鈥. Ademais, 鈥渘os nosos proxectos cl铆nicos investigamos como o acervo xen茅tico dunha persoa predisp贸n a unha enfermidade, e como en boa parte esta predisposici贸n ten unha base ben cimentada sobre a historia e arquitectura xen贸mica individual鈥.

Antonio Salas Ellacuriaga

O profesor Antonio Salas Ellacuriaga imparte clases na Facultade de Medicina da Universidade de Santiago de Compostela. 脡 membro do Instituto de Ciencias Forenses da USC dende hai m谩is de 20 anos e dirixe o grupo de Gen茅tica de Poblaciones en Biomedicina (GenPoB) do Instituto de Investigaci贸ns Sanitarias (IDIS) do Hospital Cl铆nico de Santiago de Compostela.

Pode que che interese...