fbpx
Ilustraci贸n de saqueadores de m谩moas na procura do famoso tesouro oculta por unha moura en forma de serpe / Gillermo de la Pe帽a

A Vella, instauradora dos costumes e a identidade de Galicia

Tempo de lectura: 4 min.

脡 un feito recorrente nas relixi贸ns, especialmente nas polite铆stas, que exista unha divindade con funci贸n civilizadora. Este ser ten por obxectivo sentar as bases da vida en comunidade, as铆 como entregar as t茅cnicas e ferramentas que distinguen 贸 ser humano dos animais. Sen embargo, a s煤a funci贸n m谩is destacada quizais sexa a de impo帽er as normas que rexen a vida en sociedade, xa que 茅 esta unha condici贸n imprescindible para a convivencia de grupos humanos: o cumprimento de certas regras e leis garante o correcto funcionamento da comunidade, como por exemplo o acceso de t贸dolos seus integrantes 贸s medios elementais para a subsistencia ou o respecto 贸s seus dereitos de integridade f铆sica e moral.

Un exemplo disto que estamos a falar ser铆an as t谩boas dos dez mandamentos que Deus entrega a Mois茅s para que os homes se gu铆en por elas. As铆, neste dec谩logo, a maiores de preceptos relixiosos, atopamos normas morais e de convivencia: non roubar, non matar, non mentir, etc. Para asegurarse de que estas regras se cumpran, os diferentes sistemas de crenzas soen impo帽er un castigo a quen non o faga, que no contexto cat贸lico ser铆a a ameaza do inferno e a condenaci贸n e o padecemento eternos.

Mois茅s recibindo os Dez Mandamentos / Wikipedia

Xustificaci贸n relixiosa

Cabe destacar que o ser humano primitivo era un ser profundamente espiritual, pois a relixi贸n estaba constantemente presente na s煤a vida: 贸 non existir explicaci贸ns cient铆ficas ou racionais para os diferentes fen贸menos da natureza, todo ti帽a unha xustificaci贸n relixiosa: a chuvia, o vento, as enfermidades, a morte. As铆, todo o malo que lle puidese acontecer 鈥揳 infertilidade, o estrago das colleitas鈥 era visto como un castigo dos deuses. Pos esta raz贸n, as ameazas divinas ante o incumprimento dos preceptos ti帽an un grande efecto, quizais maior que a sanci贸n f铆sica ou legal.

A sociedade tradicional galega, como non pod铆a ser doutro xeito, tam茅n se rex铆a en base a estas regras non escritas, e a personaxe encargada de instauralas e velar polo seu cumprimento era a nosa benquerida Vella.

O Pau da Vella debuxado por Castelao / Galicia Encantada

A Vella como civilizadora

Xa falamos da relaci贸n entre a Vella e os marcos divisorios. As铆, vimos que unha das lendas asociadas 谩 pedra co帽ecida como Pau da Vella 鈥搎ue marca a fronteira entre os concellos de Ferreiro de Valadouro, Cervo, Xove e Viveiro (Lugo)鈥 conta que hab铆a moitas disputas cando a铆nda non estaban fixados os l铆mites dos ditos concellos, pero que un d铆a apareceu unha vella que dou a soluci贸n de po帽er un marco, por iso a pedra se chama as铆. Como vemos, a Vella ten aqu铆 ese papel civilizador do que estabamos a falar, exercendo a funci贸n de po帽er unha norma social, a dos l铆mites da propiedade. As铆, se os primitivos poboadores de Galicia verdadeiramente cr铆an que foi esta importante deusa a que delimitou coa pedra a superficie correspondente a cada pobo, ser铆a moito m谩is f谩cil que a respectasen e non se atrevesen a contravir os seus desexos tentando apropiarse do que non era deles. A maiores deste respecto debido 谩 Vella, 茅 posible que existisen crenzas punitivas asociadas 谩 transgresi贸n desta norma, como enfermidades enviadas por ela ou mala fada en xeral.

A Ra铆帽a Lupa

Nesta mesma li帽a, destaca a idea recollida polos antrop贸logos de que foi a Ra铆帽a Lupa quen estableceu as horas de moenda correspondentes a cada casa. Compre dicir que a figura da Ra铆帽a Lupa, creada no C贸dice Calixtino como ser antit茅tico 贸 ap贸stolo Santiago e 谩 fe cristi谩, corresp贸ndese de forma notable coa da Moura. De feito, en moitos lugares 茅 descrita como protagonista de lendas id茅nticas 谩s de este ser, present谩ndoa fiando ou sentada en tronos de pedra.

Por tanto, non resulta aventurado deducir que este comportamento civilizador corresponder铆a tam茅n 谩 Vella. Na parroquia de Tout贸n (Mondariz, Pontevedra) recolleuse que a levada da auga foi dese帽ada por unha muller mentres 铆a fiando na s煤a roca. Cham谩base Catalina a Moura e viv铆a no alto dun monte, lugar onde existe unha necr贸pole ancestral asociada a lendas de tesouros encantados. Ela dese帽ouna e os seus sete ou nove fillos 鈥搒egundo as versi贸ns鈥 constru铆rona. Estamos, sen d煤bida, ante outro ser feminino correspondente 谩 Vella fiandeira.

Interior de un mu铆帽o / foto titosoftCC0

Os marcos, o rego e a moenda

Como vemos, acabamos de mencionar tres dos aspectos que, tradicionalmente, te帽en causado m谩is disputas entre os galegos: os marcos, as horas de rego e as horas de moenda; os cales deron lugar a grandes enfrontamentos, pelexas e, incluso, asasinatos 贸 longo da nosa historia. O motivo destes preitos non 茅 outro que a grande importancia dos devanditos recursos para subsistencia: sen auga non medran as colleitas, sen moenda non se pode facer pan e sen terra non se pode sementar. Precisamente esta relevancia tam茅n fai que sexan 谩mbitos todos eles tentadores: apropiarse dun pouco m谩is de terreo, dun pouco m谩is de auga ou dun pouco m谩is de tempo para moer. Por iso, as normas divinas cumpr铆an un papel transcendental para o funcionamento da comunidade, sen ter que verse sometida a enfrontamentos constantes. Como dixemos 贸 principio, se entendemos que foi a Vella quen impuxo estas regras, sendo ela posiblemente a deusa m谩is importante dos galegos, ser铆a m谩is dif铆cil que ningu茅n ousase ir contra os seus designios.

A xeito de conclusi贸n, facer fincap茅 na importancia destas tradici贸ns, pois sit煤an 谩 Vella non s贸 no 谩mbito dos mitos e as lendas 鈥搎ue, a铆nda que no seu tempo tiveron unha grande importancia no noso pensamento relixioso, hoxe p贸dennos resultar dif铆cil identificarnos con eles鈥 sen贸n na creaci贸n das regras e normas do noso sistema de vida tradicional. Un feito que non fai sen贸n reafirmarnos na grande transcendencia que a Vella debeu ter para os galegos nalg煤n tempo, as铆 como para a construci贸n dos nosos costumes e a nosa identidade.A Vella como instauradora das normas sociais. Tirado de聽https://tralaspegadasdavella.wordpress.com/

Escrito por

https://tralaspegadasdavella.wordpress.com

Pode que che interese...