fbpx
P贸rtico da Gloria antes da restauraci贸n / foto Fundaci贸n Barri茅

O debate sobre o pago para ver o P贸rtico da Gloria chega ao 谩mbito cient铆fico

Tempo de lectura: 7 min.
Felipe Criado-Boado, Director o Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e Presidente da Asociaci贸n Europea de Arque贸logos (EAA), quere abrir neste artigo o debate tam茅n no 谩mbito profesional do Patrimonio sobre se 茅 pertinente ou non pargar unha entrada por visitar o P贸rtico da Gloria.
Santiago e o Cami帽o requiren un P贸rtico da Gloria aberto
Buliga estes d铆as o debate en Santiago e Galicia sobre do cobramento futuro do acceso ao P贸rtico de la Gloria. Mais non c贸mpre reducir este debate s贸 ao custo ou gratuidade da entrada. O aceso pode ser gratu铆to e asemade insatisfactorio. Non 茅 o prezo somentes, 茅 o modelo de acceso o que 茅 preciso cuestionar. Persoalmente eu apoio as visitas a un P贸rtico por enteiro aberto, sen quendas, a trav茅s das escalinatas do Obradoiro, sen crebar a continuidade co resto da catedral, sen romper a relaci贸n coa fachada principal e a Praza do Obradoiro, que permita facer fotos, e que achegue informaci贸n b谩sica ao visitante. Penso que esas ter铆an que ser os eixes do debate preciso. Pero sospeito non ser tal o modelo no que se est谩 pensando. Creo tam茅n equivocado centrar a resposta unicamente na demanda da gratuidade ou na discusi贸n encol do prezo da entrada. Ao asentar a pol茅mica nestes termos estamos asumindo os puntos de vista do Cabido e a Fundaci贸n Catedral, e a piques de aceptar as s煤as raz贸ns.

Felipe Criado-Boado, Director o Instituto de Ciencias del Patrimonio (Incipit) do CSIC e Presidente da Asociaci贸n Europea de Arque贸logos (EAA) / ICAC

A mediados de setembro fun visitar coa mi帽a familia o P贸rtico de la Gloria, antes de que o pechasen por mor do comezo da nova fase da reconstruci贸n da Catedral. A铆nda que a nosa intenci贸n primeira era realizar unha visita enteiramente familiar nunha ma帽anci帽a tranquila e pracenteira do final do ver谩n, a punto de agromar o outono, os que nos dedicamos as ciencias sociais non somos quen de afastarnos un intre da observaci贸n reflexiva do mundo social que nos arrodea, que fica sempre devolv茅ndonos ao noso traballo investigador. M谩xime se un est谩 entregado ao estudio do Patrimonio Cultural. As impresi贸ns da visita e a espectacularidade da limpeza do P贸rtico, axi帽a se entremesturaron co debate encol do seu futuro. De feito, nas seguintes semanas xerouse este debate co gallo de avisar o Cabido que cobrar铆a as entradas, logo de ter rematadas as labores de recuperaci贸n da Catedral, agora en marcha, e se reabra o P贸rtico, previsiblemente no pr贸ximo Ano Santo, 2021.

Esta nova orixinou axi帽a respostas por parte dos grupos pol铆ticos do Parlamento de Galicia, e as铆 mesmo do Goberno Municipal de Santiago, namentres que a Xunta de Galicia apoiaba en troques a posici贸n do Cabido e da Fundaci贸n Catedral. Sen embargo, f贸ra dalg煤ns impactos nas redes sociais, este debate non implicou nin a especialistas, nin tampouco a cidadan铆a e veci帽anza de Santiago. O meu prop贸sito 茅, xa que logo, intervir neste debate co fin de defender, dende o campo de traballo que me ocupa como profesional e director do Instituto de Ciencias do Patrimonio do CISIC con sede en Santiago de Compostela, formas alternativas de uso, valorizaci贸n e gobernanza do Patrimonio. O que aqu铆 est谩 en xogo 茅 algo m谩is que a sinxela idea (cuestionable polas raz贸ns que argumentarei) do cobro da entrada ao P贸rtico.
O peche do P贸rtico, calquera que sexa a forma en que se produza, supor谩 crebar a s煤a inmanente unidade co conxunto da Catedral, coa experiencia da peregrinaci贸n, co entorno urbano no que se atopa (a Praza do Obradoiro), e mesmo co Finisterre do mundo medieval co帽ecido, co conf铆n de Eurasia, algo que outorga fondura e sentido 谩 Peregrinaci贸n como espazo cristiano que pecha xa non s贸 Europa, sen贸n a masa continental euroasi谩tica. Esta conexi贸n est谩 remarcada pola luz do solpor enriba dos ouros do P贸rtico de la Gloria, e pola luminotecnia da estatua do Ap贸stolo cos raios solares que entran polo roset贸n rom谩nico da fachada, pola fiestra do Cimborrio e por unha vent谩 das Plater铆as a hora do solpor en t贸dolos os d铆as xacobeos, e s贸 neles: 25 de marzo (matirio do Ap贸stolo), 23 de maio (batalla de Clavijo), 25 de xullo (鈥渄ep贸sito鈥 dos restos en Compostela) e 30 de decembro (data da 鈥淭raslatio鈥),聽segundo apuntan estudios arqueoastron贸micos recentes聽realizados por Bieito Vilas Est茅vez e C茅sar Gonz谩lez-Garc铆a.

P贸rtico da Gloria na Catedral de Santiago / porticodagloria.com

En cambio, no formato de visita que se ensaiou durante o ver谩n, o acceso ao P贸rtico da Gloria non 茅 unha vent谩 as formas est茅ticas que nos precederon e a experiencia relixiosa que as alentou, sen贸n unha demostraci贸n de forza e ubicuidade dun estado de orden e seguridade na que a omnipresencia dos vixiantes (privados) axig谩ntase en prol dun principio te贸rico de salvaguarda e protecci贸n do Patrimonio. Non esaxero; calquera que te帽a visitado o P贸rtico 茅 testemu帽a disto, o que se pode dicir sen 贸bice da amabilidade e mesmo camarader铆a dese persoal. Con todo, algu茅n deber铆a pensar o pouco axeitado que 茅 que o persoal de seguridade te帽a m谩is visibilidade cas estatuas pol铆cromas. Hoxe 谩mbalas d煤as representaci贸ns do poder, a pret茅rita e a actual, (o P贸rtico e os gardas) loitan sen querer por amosar cal delas 茅 m谩is conspicua.

A Igrexa ter铆a que reconsiderar a idea do peche e do cobro de entradas visto os problemas que ten para conectar cunha sociedade 谩 que a mi煤do lle virou as costas. Non ha ser doado que esta idea saiba aturar as cr铆ticas de privatizaci贸n e comercializaci贸n duns bens patrimoniais que se senten propios, de todos, e que provoca un conflito nun espacio de tanto poder simb贸lico coma este.

De t贸dolos xeitos, se esta vai ser a opci贸n final, polo menos ter铆a que aceptarse que veci帽os de Santiago (ou todos os galegos) tivesen acceso gratis ao P贸rtico. Requ铆rense medidas paliativas diante da explosi贸n tur铆stica da cidade, inevitable e ademais boa en moitos sensos. A铆nda que prexudicial para as persoas que aqu铆 vivimos. Se vivir nun destino de turismo e peregrinaci贸n mundialmente co帽ecido e exitoso non aporta ningunha vantaxe, que nos digan por qu茅 temos que vivir aqu铆, comprometidos como veci帽os en aproveitar ese 茅xito en canto a constru铆r unha cidade emprendedora e mod茅lica.

Pola esquerda, Manuel Bragado (director de Xerais) e C茅sar Parcero e Felipe Criado, do Instituto de Ciencias do Patrimonio do CSIC / CSIC Galicia

Santiago de Compostela ten no 鈥淐ami帽o鈥 e na peregrinaci贸n algo m谩is que unha fonte inesgotable de turistas e peregrinos. Ten a oportunidade de consolidar unha marca mundialmente reco帽ecida que deber铆a facilitar o desenvolvemento integral da cidade. 驴脡 posible imaxinar unha cidade innovadora, en ciencia, en industria, en cultura vencellada 谩 鈥渕arca Santiago鈥, que impulse nichos de actividade espec铆ficos relacionados cos valores desta marca? Isto implica reco帽ecerlle a Santiago unha identidade concreta que sexa compartida pola cidadan铆a, respectada polas loitas partidistas, e que integre a todos os sectores, mesmamente a Igrexa, e mesmo tam茅n a todos os que, estando a铆, non encaixan no perfil reducido da cidade tur铆stico-eclesial. O compromiso coa conservaci贸n do Patrimonio no que se alicerza a marca, 茅 unha condici贸n de partida, irrenunciable. C贸mpre esixir que non se tomen decisi贸ns unilaterais sobre do destino e xesti贸n do Patrimonio, dun xeito illado. At铆nxenos a todos. Inter茅sanos a todos acadar que o Patrimonio de Santiago non sexa s贸 un f贸sil ou un mero recurso, sen贸n un car谩cter que goza de proxecci贸n universal e permite basear nel unha estratexia integral de cidade innovadora.

Emporiso, penso que en Santiago e Galicia hai un tema moito m谩is candente, que se ve escurecido polo debate sobre as entradas do P贸rtico. Santiago 茅 unha cidade de 10000 veci帽os, que soporta unha marca mundial, que atura 1500000 pernoctaci贸ns, e 300000 pergrinaci贸ns en 2017, que ver谩 agrandar moito estas cifras en 2021 (pr贸ximo Xacobeo). Santiago (tal como recentemente analicei) tense que preparar para unha explosi贸n xeom茅trica de fluxo de visitantes. Polo tanto, a cidade non s贸 ha ter grandes gastos, e precisar fortes inversi贸ns para dar servicio a tanta xente, sen贸n que as s煤as infraestructuras hanse ampliar e manter aptas para prestar un servicio de calidade e responder 谩s necesidades derivadas que noutra situaci贸n non se dar铆an. Quer dicir logo, que non 茅 a entrada ao P贸rtico a teima de mais importancia para a cidade. 脡 asumir, de unha vez, que precisamos fixar como algo normal unha taxa tur铆stica que permitar pagar o custo que sup贸n para a cidade e os seus veci帽os prover de servicios de calidade a un volume de visitantes que medra a un ritmo insostible, manter o patrimonio que disfrutan e, 驴como non?, beneficiar a cidade a trav茅s das inversi贸ns que a potencian, acrecentando as铆 o benestar de todos, veci帽os e visitantes.
Mediante a necesaria taxa tur铆stica, o concello poder铆a incluso permitirse destinar unha parte da recadaci贸n a Igrexa. Hase dicir que o concello non 鈥減ode鈥 financiar a Igrexa, o que 茅 certo. M谩is non se trata diso. Tr谩tase de que, f贸ra de populismos anticlericais, urxe que as diferentes instituci贸ns da cidade entendan que 茅 ben harmonizar os intereses propios en prol do inter茅s m谩ximo com煤n, cal 茅 facer rendible o seu emprazamento institucional cara ao benestar da cidadan铆a, 鈥渓aici ut seclari鈥, e o progreso do conxunto. Se botamos contas, decat谩monos de que o problema 茅 outro. Se se cobrase un euro de taxa 谩 poboaci贸n que pernoctou na cidade o ano pasado, supor铆a 1,5 mill贸ns de euros. Se se estima unha visita ao P贸tico nos d铆a de m谩is afluencia de 1000 persoas (100 谩 hora, multiplicado por 10 horas de visita), e se estima como media ese aforo durante 200 d铆as (haber铆a que engadir os restantes d铆as do ano) multiplicado por 12 euros/visita, iso supor铆a 2,4 mill贸n de euros. Pero isto indica soamente que unha taxa de un euro 茅 moi barata e que o negocio do peche do P贸rtico 茅 redondo. Encol destas contas, mesmo se poder铆a plantexar 谩 inversa, que sexa a Igrexa a que pague ao Concello onde est谩.
En realidade, 茅 na taxa tur铆stica onde c贸mpre centrar o debate e a soluci贸n. En Berna, cidade suiza Patrimonio da Humanidade, con algo m谩is de poboaci贸n que Santiago, e un total de 5,1 mill贸ns de pernoctaci贸ns en todo o cant贸n (no inverno a xente vai esquiar e no ver谩n vai pasear) a taxa 茅 de 4,6 euros por persoa e d铆a. P谩ganse no canto de rexistrarse no hotel, e asemade danche un pase gratu莽oto para o transporte p煤blico, que, de feito, ningu茅n emprega porque a meirande parte dos visitantes conc茅ntranse no casco hist贸rico. A diferencia na calidade de vida entre Suiza e Galicia, expl铆case tam茅n neste dato, e non s贸 en ser o sumidoiro de todo o di帽eiro negro mundial.

Pode que che interese...