fbpx
Duas pezas pertencentes ao Mestre Mateo que son propiedade da familia Franco

Esta 茅 a longa historia da expoliaci贸n do patrimonio galego perpetrada pola familia Franco

Tempo de lectura: 5 min.

A finais do s茅culo XVIII, o conde de Ximonde f铆xose con d煤as estatuas do Mestre Mateo, Isaac e Abraham, e colocounas nun pazo da s煤a propiedade no concello de Vedra, a 20 quil贸metros de Santiago. En 1947, o Concello de Santiago, e o ent贸n alcalde Joaqu铆n Sarmiento, propuxo comprar d煤as figuras. A operaci贸n fora proposta polo conde de Ximonde, e para estudar a compra nomeouse unha comisi贸n con tres membros que elaboraron un informe sobre a conveniencia ou non de comprar as pezas.

Xa en 1948, o concello confirmou a decisi贸n de comprar as d煤as esculturas por un prezo de 60.000 pesetas. O conde de Ximonde aceptou ese baixo prezo porque o seu interese era enriquecer o patrimonio municipal. De feito, no documento de compra inclu铆use unha cl谩usula que sinalaba que se as pezas deixaban de pertencer ao patrimonio municipal, haber铆a que indemnizar ao conde con 400.000 pesetas.

As estatuas foron utilizadas para decorar a escalinata do Pazo de Raxoi. En 1961 as pezas puid茅ronse ver nunha exposici贸n sobre arte rom谩nico, e 茅 nesta mostra cando aparece a primeira referencia a que as esculturas pertencen a Franco e est谩n gardados no Pazo de Meir谩s. Despois desa exposici贸n, as figuras do Mestre Mateo foron trasladadas a outra propiedade da familia Franco, a Casa de Cornide, na Coru帽a. Despois desa exposici贸n de 1961, as estatuas puid茅ronse ver noutras tres mostras: unha na Coru帽a en 2008; na exposici贸n Dominus Iacobi en 2011, e a exposici贸n sobre o Mestre Mateo que se pode visitar agora no Pazo de Xelm铆rez despois de estar no Museo do Prado.

Non consta ning煤n documento sobre a cesi贸n das estatuas a Franco por parte do Concello de Santiago, pero existen testemu帽os que apuntan a que as pezas foron un agasallo a Carmen Polo na visita que o ditador realizou a Santiago para participar na invocaci贸n ao Ap贸stolo Santiago no Ano Santo de 1954.

Escultura do P贸rtico da Gloria atopada nunha escavaci贸n da torre sur da Catedral de Santiago / Catedral

E comezan os intentos por recuperar as pezas

O goberno tripartito da Xunta (1987-1990) abriu un expediente para tentar a recuperaci贸n das estatuas, que resultou infrutuoso. M谩is tarde, en 2000, o BNG, a trav茅s da deputada Pilar Garc铆a Negro, presentou unha pregunta no Parlamento auton贸mico para que a Xunta informase das xesti贸ns realizadas para a recuperaci贸n das pezas. O ent贸n conselleiro de Cultura, Xes煤s P茅rez Varela, reco帽eceu que non se deron pasos respecto diso, pero comprometeuse a recuperalas. Non consta que fixera, despois, xesti贸n algunha.

En marzo de 2012, coincidindo coa exposici贸n Dominus Iacobi da que formaron parte as d煤as pezas, a Asociaci贸n O Sorriso de Daniel dirixiuse directamente 谩 ent贸n presidenta da Fundaci贸n Francisco Franco, Carmen Franco Polo, para reclamarlle a devoluci贸n das esculturas 谩 Fundaci贸n Catedral. Non obtiveron resposta. Nese mesmo ano, o grupo municipal do BNG presentou en Pleno unha pregunta ao Goberno local (PP) para co帽ecer que documentaci贸n exist铆a no concello de Santiago sobre as pezas e que pasos se deron para a s煤a recuperaci贸n.

Unha das esculturas do coro p茅treo da catedral de Santiago, obra do taller do Mestre Mateo que se atopa nun cruceiro / Elixio Vieites

Xa en setembro de 2016, Unidos Podemos-En Com煤 Podem-En Marea presentou unha Proposici贸n non de lei no Congreso para instar o Goberno estatal a establecer os mecanismos necesarios para esixirlle 谩 familia Franco a devoluci贸n das pezas 谩 Catedral de Santiago.

Un ano despois, en setembro de 2017, o Pleno da Corporaci贸n Municipal de Santiago aprobou por unanimidade unha proposici贸n de Compostela Aberta e unha moci贸n do BNG nas que se reclamaba a devoluci贸n das d煤as estatuas do Maestre Mateo. Tam茅n se instaba 谩 Xunta de Galicia a tramitar a declaraci贸n de ambas as figuras como Bens de Interese Cultural.

En novembro de 2017, o Parlamento Galego aprobou por unanimidade unha Proposici贸n non de lei presentada por En Marea para apoiar ao Concello de Santiago na s煤a esixencia 谩 familia Franco para a devoluci贸n das d煤as estatuas do P贸rtico da Gloria. Finalmente, en febreiro de 2018, a Xunta inicia os tr谩mites para a declaraci贸n das figuras como Bens de Interese Cultural (est铆mase un prazo de 24 meses para a conclusi贸n do expediente)

Comeza o proceso xudicial

En setembro de 2017, o Goberno Local de Santiago remitiu a Carmen Franco Polo un requirimento para que reco帽ecese que as estatuas do Mestre Mateo eran propiedade do Concello de Santiago e as puxera a disposici贸n da instituci贸n municipal no prazo m谩ximo de 15 d铆as. Pola contra, advert铆ase do inicio das acci贸ns legais pertinentes para defender os intereses da cidadan铆a de Compostela.

Unhas acci贸ns que acordou iniciar en outubro de 2017, po帽endo unha demanda de xu铆zo com煤n contra Carmen Franco Polo para reclamar as estatuas, despois de que a herdeira do ditador non respondese o requirimento enviado. A demanda foi interposta ante o Xulgado de Primeira Instancia de Madrid, e nela est谩 argumentado e documentado que as d煤as esculturas foron compradas polo Concello de Santiago. Tam茅n se sinala que as pezas son bens de dominio p煤blico, e por tanto a familia Franco non pode alegar 鈥減rescrici贸n鈥 para non devolvelas ao Concello de Santiago.

O 28 de decembro de 2017, o Xulgado de Primeira Instancia n潞 41 de Madrid admitiu a tr谩mite a demanda civil presentada polo Concello contra Carmen Franco. O xu铆z empraza 谩 demandada a contestar o prazo de 20 d铆as. Ao d铆a seguinte, prod煤cese o falecemento de Carmen Franco, e 茅 preciso reiniciar a demanda para dirixila aos seus herdeiros.

En xu帽o de 2018 queda fixada a data do 15 de outubro para a celebraci贸n da vista previa no procedemento xudicial aberto. Ese d铆a, a xu铆za acorda pospor a vista preliminar ao 19 de novembro, para aclarar se os herdeiros de Carmen Franco recibiran ou non a s煤a herdanza tras a morte da filla do ditador, nunha nova estratexia de dilaci贸n por parte da familia do ditador.

No transcurso da vista previa os avogados da familia Franco non achegan ning煤n documento que avale a s煤a teor铆a de que as d煤as pezas foron adquiridas nun anticuario. A s煤a estratexia de defensa c茅ntrase en que as pezas son da propiedade dos Franco porque levan m谩is de vinte anos no seu poder. Pola contra, o Concello de Santiago mant茅n que as figuras de Abraham e Isaac son bens de dominio p煤blico e, por tanto, non se poden ceder, vender ou doar a particulares a empresas, nin ha lugar para a prescrici贸n nin atendendo 谩 actual lexislaci贸n nin 谩 que estivo vixente durante a ditadura franquista.

E, finalmente, esta longa historia de expoliaci贸n est谩 a piques de ter un final coa vista que se celebra este venres. Agardemos que ese final sexa feliz e para beneficio do pobo.

Pode que che interese...