fbpx
Petr贸glifo de Balindo. Detalle / A Rula

Gran achado en Ames: trece novos petr贸glifos

Tempo de lectura: 9 min.

Artigo realizado polo Colectivo A Rula

聽Achegamos, a continuaci贸n, unha primeira aproximaci贸n a un total de聽13 novas聽estaci贸ns de gravuras rupestres聽localizadas neste聽煤ltimo ano no聽concello de Ames,聽e queremos iniciar este breve relatorio agradecendo 贸s nosos informantes 谩s s煤as achegas e xenerosidade:

A聽Pilar聽de Aldea nova聽聽a informaci贸n relativa聽贸s achados聽de Monte Grande e a Cruz do Monte da Costa,聽贸 compa帽eiro聽Moncho聽Pereira聽pola informaci贸n sobre os petr贸glifos de Agr贸n,聽贸 concelleiro聽David Santomil聽e 贸s t茅cnicos municipais de Ames聽para o petr贸glifo de Balindo, e a聽Luis do R铆o Pena,聽a trav茅s de聽APATRIGAL, para o de Agro da Ch谩n.

Tam茅n queremos agradecer a s煤a amabilidade聽 e facilidades聽贸聽profesor聽Federico Silva Cobas聽propietario do terreo onde se sit煤a o petr贸glifo do Rego das P铆as.

Petr贸glifo do Agro da Ch谩n. Panel 2. Vista parcial.

A聽distribuci贸n por parroquias聽dos petr贸glifos localizados 茅 a seguinte:

4聽localizados na parroquia de聽Orto帽o: Os聽petr贸glifos do Porto,聽Agro da Ch谩n,聽Monte Grande聽e a聽Cruz do Monte da Costa,聽nas proximidades de聽Aldea Nova.

2聽situados na parroquia de聽Pi帽eiro: O聽petr贸glifo de Balindo聽e o聽petr贸glifo da Casa do Pereiro聽en聽Fernande.

1聽na parroquia聽de聽Covas: O聽petr贸glifo de Cape谩ns.

4聽na聽 parroquia de聽Agr贸n: Os聽petr贸glifos do Rego das P铆as 1, 2, 3 e 4.

1聽na聽parroquia de聽Biduido:聽 O聽petr贸glifo de Vent铆n ou聽鈥渄o Colexio鈥.

1聽na parroquia de聽Bugallido: O聽petr贸glifo daFonte das Buceleiras.

Case a totalidade dos motivos representados nestas estaci贸ns son covi帽as, conformando en ocasi贸ns agrupaci贸ns de grandes dimensi贸ns con un bo n煤mero de motivos, 聽como 茅 o caso das de Balindo, Cape谩ns ou Agro da Ch谩n.

Petr贸glifo de Balindo, detalle.

As estaci贸ns rupestres compostas聽煤nicamente por covi帽as non adoitan ser as m谩is 鈥減opulares鈥 entre聽aqueles que investigan a arte rupestre prehist贸rica galega e en poucas ocasi贸ns te帽en sido obxecto de estudos monogr谩ficos.

As obras de s铆ntese da arte rupestre galega adoitan referirse a elas destacando a imposibilidade de determinar unha cronolox铆a probable, plausible para elas聽sen贸n aparecen acompa帽adas por outros dese帽os tales como combinaci贸ns de c铆rculos conc茅ntricos, zoomorfos,鈥 aducindo que debido 谩 s煤a simplicidade te帽en sido gravadas en diversos per铆odos da prehistoria e da historia,聽sen, na maior铆a das ocasi贸ns,聽afondar moito m谩is na s煤a an谩lise.

Mais聽consideramos que non poden seguir sendo esquecidas聽nin postergada a s煤a investigaci贸n聽por m谩is tempo,聽toda vez que entendemos聽necesario avanzar no seu estudo para podermos聽acadar, a longo prazo, unha aceptable visi贸n de conxunto desta tipolox铆a de estaci贸ns rupestres.[1].

Seguindo iste convencemento 茅 que presentamos estas laxes.

PARROQUIA DE ORTO脩O

Petr贸glifo do Porto ou da Pena Marela.[2]

Local铆zase no lugar do聽Porto聽(coordenadas UTM 29 T 529857 4746084,聽a unha altitude de聽108 msnm.), no extremo suroeste do聽Monte de Vilastrexe, podendo accederse a ela doadamente si collemos un desv铆o que atopamos 谩 dereita xusto antes de chegar, desde Santiago, 谩 rotonda de acceso a Bertamir谩ns na estrada AC-543. Deixamos o veh铆culo na pista asfaltada e聽seguindo o cami帽o de terra, a uns 200 metros,聽atoparemos a laxe 谩 s煤a marxe dereita.

Os motivos conservados son un total de 5 covi帽as distribuidas sobre a superficie conformando un pol铆gono irregular. O seu estado de conservaci贸n 茅 malo.Os gravados sit煤anse nunha laxe gran铆tica de gran medio e pequenas dimensi贸ns (4,60 m por 3,20 metros) situada a r谩s de chan. Local铆zase no bordo do cami帽o de terra que confl煤e no lugar con unha li帽a el茅ctrica de alta tensi贸n.


Na 煤ltima visita que realizamos 谩 laxe, a finais de setembro, atopamos que a s煤a superficie fora danada probablemente pola maquinaria pesada que levou a cabo os labores de roza da li帽a de alta tensi贸n nos 煤ltimos meses do pasado ver谩n.

脡 obriga das administraci贸n competentes garantir a s煤a conservaci贸n coordinando e informando debidamente聽谩s empresas que explotan as li帽as, 谩s brigadas rurais聽de limpeza e, tomando todas aquelas medidas correctoras que聽permitan garantilo (desv铆o de trazados, balizamentos, etc.).脷nese esta estaci贸n 谩 listaxe de xacementos rupestres聽da nosa comarca聽en permanente perigo por situ谩rense en cami帽os聽ou en聽terreos afectados polo trazado de li帽as el茅ctricas, debido聽贸 paso de ven铆culos de motor e聽贸s traballos de mantemento de rozas peri贸dicas realizados sen聽a informaci贸n e聽聽coidados necesarios po帽endo en risco a s煤a conservaci贸n. Conforman esta relaci贸n os petr贸glifos de聽Correx铆ns, Revolta da Palla,聽O Pinal I, Agro do Campo I聽聽e os tam茅n aqu铆 presentados聽petr贸glifo de Vent铆n e petr贸glifo de Cape谩ns.

Petr贸glifo de Agro da Ch谩n ou de Monte Grande.[3]

Local铆zase no lugar dos聽Bat谩ns e Pontiach聽(coordenadas UTM 29 T 530569 4746856,聽a unha altitude de聽166 msnm.), acced茅ndose a ela a trav茅s dun cami帽o de terra que parte desde o nordeste de Aldea Nova cara a Portela de Villestro. Un pequeno sendeiro, que parte聽a nosa esquerda,聽comunica esta pista co afloramento onde se conservan as gravuras.

Tr谩tase聽dun afloramento de grandes dimensi贸ns e superficies moi irregulares de granito de gran fino. Os gravados distrib煤ense en catro paneis pertencentes 贸 mesmo afloramento pero ben delimitados polas formas naturais da pedra. O panel 1 茅 o m谩is destacado en altura, ten forma de crista alongada e nel se conservan o maior n煤mero de motivos. Nun dos extremos destaca a presenza dunha p铆a de orixe natural rodeada de multitude de covi帽as.

O seu estado de conservaci贸n 茅 regular.Os paneis 2,聽 3 e 4 son laxes planas situadas a rentes do chan. A case totalidade dos motivos representados en todas elas son covi帽as de distintas formas e profundidades. Ademais, no panel 3 apr茅ciase聽un suco trazado no medio dun conxunto de covi帽as.

Pode que o m谩is salientable desta estaci贸n聽sexan as formas das d煤as prominencias m谩is destacadas en altura聽do afloramento gran铆tico, e que nos fan preguntarnos si puideron ter sido escollidas porque as聽s煤as formas naturais asem茅llanse聽a d煤as figuras humanas xacentes?

Petr贸glifo de Monte Grande.

Local铆zase nun afloramento gran铆tico, de grandes dimensi贸ns e superficie moi irregular,聽贸 p茅 dun cami帽o de terra.聽 Cons茅rvanse 3 covi帽as profundas 聽en tres pet贸ns destacados da peneda聽e que聽conforman unha ali帽aci贸n en direcci贸n Este/Oeste.

Petr贸glifo de Monte Grande.

A cruz do Monte da Costa.

Nunha laxe de pequenas dimensi贸ns a rentes do chan, que forma parte dun gran afloramento gran铆tico moi alterado por actividades extractoras de cantar铆a, cons茅rvase unha cruz con triplo brazo e pedestal, elaborada cun 煤til met谩lico atendendo聽贸聽聽perfil en V do seu suco. (coordenadas UTM 29 T 530430 4747357聽e unha altitude de 226 msnm.). O seu estado de conservaci贸n 茅 bo.

PARROQUIA DE PI脩EIRO

O petr贸glifo de Balindo

Esta estaci贸n foi localizada pola聽Brigada Aprol Rural do Concello de Ames. Os gravados rupestres local铆zanse聽no cumio dun batolito gran铆tico de grandes dimensi贸ns situado聽贸 p茅 dunha pista de terra, a poucos metros das casas da aldea de Balindo e da estrada AC-453 que comunica Roxos con Portomouro (coordenadas UTM 29 T 528779 4756077聽e unha altitude de 242 msnm.).

O penedo gran铆tico, de gran medio 鈥 groso, sobresae aproximadamente dous metros sobre o terreo circundante, unha pequena fraga de frondosas.聽Cons茅rvanse cando menos 30 covi帽as, distribuidas principalmente pola superficie m谩is lisa e uniforme do cumio. Nesta superficie chaman a atenci贸n as longas cristas lineais de seixo que cruzan boa parte da superficie.

Petr贸glifo de Balindo. Detalle.

As dimensi贸ns聽e as formas聽das covi帽as son variables. P贸dense apreciar cando menos 3 ali帽aci贸ns, d煤as de 6 e unha de 4 covi帽as. Algunhas das covi帽as 煤nense entre s铆 por medio de pequenos sucos rectos. D煤as das covi帽as de maiores dimensi贸ns semellan conservar parte dun c铆rculo simple extremadamente erosionado apenas perceptible.

O seu estado de conservaci贸n 茅 bo.

O petr贸glifo da Casa do Pereiro.聽

Cando visitabamos Balindo, advertidos polo concelleiro聽David Santomil聽da localizaci贸n do petr贸glifo, chamounos a atenci贸n a 煤ltima casa da veci帽a aldea de聽Fernande,聽unha casa levantada con boa pedra situada聽贸 inicio do cami帽o que leva聽贸 penedo insculturado.

A casa foi edificada sobre un enorme afloramento gran铆tico e boa parte do penedo segue a ser parcialmente visible na finca anexa. Os propietarios amablemente permit铆ronnos聽 acceder 谩 leira e e facer unha comprobaci贸n visual r谩pida na que localizamos 4 covi帽as m谩is unha covi帽a聽no interior聽dun c铆rculo moi erosionado apenas perceptible. (coordenadas UTM 29 T 528780 4755938, e unha altitude de聽236 msnm.).

O seu estado de conservaci贸n 茅 malo.

PARROQUIA DE COVAS

Petr贸glifo de Cape谩ns

Local铆zase nunha peneda聽de grandes dimensi贸ns聽de granito de gran groso, destacada no terreo e聽situada聽贸 p茅 dunha li帽a el茅ctrica de alta tensi贸n (coordenadas UTM 29 T 529675 4747659聽e unha altitude de聽92 mnsm).

Petr贸glifo de Cape谩ns.

Os gravados distrib煤ense na cima do afloramento,聽贸 redor dunha gran p铆a de orixe natural con forma de am茅ndoa.聽As insculturas conservadas聽son covi帽as de distintas formas e聽dimensi贸ns, algunhas con forma de bacilos e outras unidas entre si por sucos rectos. Tres das covi帽as unidas por sucos conforman un vistoso tri谩ngulo.

No lateral do penedo, na superficie m谩is vertical e regular,聽cons茅rvase unha cruz con forma de b茅sta, elaborada con instrumentos met谩licos atendendo聽贸 perfil en V do seu estreito聽suco.

O seu estado de conservaci贸n 茅 regular.

Noutra laxe do concello de Ames, a Laxe da Estivada de Abaixo聽podemos contemplar, como ocorre nesta estaci贸n,聽a聽distribuci贸n das covi帽as聽贸 redor de p铆as naturais. Outros exemplos聽nos que podemos observar esta distribuci贸n son聽a estaci贸n do聽Pinal 3(parcialmente conservado)聽no veci帽o concello de Santiago e o tam茅n aqu铆 presentado petr贸glifo聽do聽Agro da Ch谩n.

PARROQUIA DE AGR脫N

Petr贸glifo do Rego das P铆as 1

Local铆zase a media ladeira dunha suave lomba nas inmediaci贸ns da necr贸pole megal铆tica de Ra帽alonga (coordenadas UTM 29 T 523952 4747382聽e unha altitude de 272聽msnm.).聽Trat谩se dun afloramento gran铆tico case completamente cuberto polo terreo circundante. Nas poucas superficies visibles cons茅rvanse gran cantidade de covi帽as de diversas formas e dimensi贸ns.

As covi帽as local铆zanse en dous conxuntos, un na superficie de maiores dimensi贸ns conformado por聽oito covi帽as, d煤as delas m谩is聽profundas e unidas entre s铆,聽e o outro nunha segunda superficie de menores dimensi贸ns onde聽boa parte das covi帽as (22)聽se intercomunican a trav茅s de tres sucos que parten do extremo superior dereito. A superficie de esta 煤ltima est谩 gravada case na s煤a totalidade.

Neste sector apr茅ciase que a rocha foi partida con posterioridade a ter sido gravada xa que unha das covi帽as est谩 incompleta.

O seu estado de conservaci贸n 茅 regular.

Petr贸glifo do Rego das P铆as 1. Pormenor.

Petr贸glifo do Rego das P铆as 2.

Local铆zase moi pr贸xima a anterior estaci贸n, no cumio da suave lomba que cae cara o Rego das P铆as.聽Cons茅rvanse 2 ali帽aci贸ns de 2 e 3 covi帽as e unha covi帽a exenta, sobre 3 pet贸ns diferentes pr贸ximos entre s铆. Os pet贸ns apenas聽destacan uns cent铆metros sobre o terreo聽(coordenadas UTM 29 T 523959 4747426,聽e unha altitude de 276 msnm.).

O seu estado de conservaci贸n 茅 bo.

Petroglifo do Rego das P铆as 3.

Sit煤ase聽a escasos metros ao norte da anterior. Local铆zase nunha pequena laxe situada a rentes do chan na que se conservan聽tres covi帽as inscritas nun c铆rculo irregular, e outras catro covi帽as exentas de menores dimensi贸ns(coordenadas UTM 29 T 523895 4747456聽e unha altitude de 278 msnm.).

O seu estado de conservaci贸n 茅 regular.

Petr贸glifo do Rego das P铆as 4.

Local铆zase a聽escasos metros das anteriores, nunha laxe de peque帽as dimensi贸ns situada a rentes do chan na que se conserva unha covi帽a.

PARROQUIA DE BIDUIDO.

Petr贸glifo de Vent铆n ou聽鈥渄o Colexio鈥.

Local铆zase no lugar de Vent铆n (coordenadas UTM 29 T 533515 4744628,聽e unha altitude de 214 msnm.), nas proximidades do Colexio de Primaria de Vent铆n (a menos de 50 metros ao noroeste do edificio), nunha lomba cun afloramento gran铆tico moi alterado no seu cumio, xa que foi o lugar elexido para situar nel聽unha torreta da li帽a el茅ctrica que cruza o lugar. O聽afloramento tam茅n foi聽 parcialmente alterado polo peche do campo de f煤tbol inmediato聽贸 norte.

Petr贸glifo de Vent铆n. Paneis 1 e 2.

O聽afloramento at贸pase case totalmente cuberto polo asfalto e a terra聽 sendo visibles poucas superficies p茅treas na actualidade. Nelas podemos visualizar ata un total de聽13 covi帽as. en 4 paneis/superficies diferentes.

O seu estado de conservaci贸n 茅 malo.

PARROQUIA DE BUGALLIDO

Fonte de Buceleiras

No lugar de Buceleiras, 贸 p茅 da estrada que leva a Guimar谩ns (coordenadas UTM 29 T 531115 4743724,聽e unha altitude de 126 msnm.), na fonte lavadoiro de Buceleiras compre prestar atenci贸n 谩 pedra que preside o cano. Tr谩tase dun monolito de forma irregular, aparentemente non traballado, que ten na s煤a cima 3 covi帽as de considerable profundidade comunicadas entre s铆 por sucos igual de profundos.

O seu estado de conservaci贸n 茅 bastante bo.

Petr贸glifo da Fonte de Buceleiras.

A modo de pequena conclusi贸n.

Poucos datos podemos extraer desta an谩lise inicial m谩is si podemos indicar varias caracter铆sticas dalgunhas destas estaci贸ns nas que se diferencian de boa parte das laxes do Corpus de arte rupestre galaico, daqueles con combinaci贸ns circulares ou con motivos naturalistas.

脡 o caso da selecci贸n do soporte a gravar, escoll茅ndose penedas moi destacadas e聽visibles na contorna inmediata,聽a diferenza da elecci贸n m谩is habitual de laxes apenas sobresa铆ntes no terreo.聽[4]

Tam茅n nestas o granito escollido difire do habitualmente preferido granito de gran fino, opt谩ndose nestas ocasi贸ns por granitos de grans grosos (nos lugares onde se sit煤an escasea o granito de gran fino) que dificultan o poder gravar neles motivos m谩is elaborados.聽Exemplos聽 deste tipo de estaci贸ns entre os aqu铆 presentados son os petr贸glifos de Cape谩ns e聽Balindo.

Notas:

[1]聽Esta聽tendencia ten sido parcialmente correxida聽聽na actualidade gracias聽贸 altruista 聽labor de catalogadores espallados por todo o territorio galego, como聽J.A. Gavilanes聽ou聽Bruno R煤a聽que te帽en recollida e publicada聽na provincia de Ourense una inxente cantidade de informaci贸n sobre este tipo de xacementos rupestres,聽ou o traballo de聽Jorge Fern谩ndez聽no concello da Estrada.

[2]聽Denominaci贸n recollida da ficha catastral da finca onde se atopa.

[3]Denominaci贸n recollida da ficha catastral da finca onde se atopa.

[4]聽L贸xicamente con isto non queremos afirmar que entre as m谩is de 3.000 estaci贸ns catalogadas na actualidade en Galicia聽non existan multitude de soportes destacados no terreo e de gran groso no que se gravaron arte rupestre xeom茅trica ou naturalista.

M谩is en聽https://colectivoarula.wordpress.com

Pode que che interese...