fbpx
Petr贸glifo do Monte Castelo, en Ames / A Rula

Este 茅 o maxestuoso petr贸glifo que gardaba o Monte Castelo de Ames, unha fortificaci贸n da Idade do Ferro

Tempo de lectura: 6 min.

Artigo remitido polo Colectivo A Rula

A localizaci贸n de laxes con arte rupestre nos castros galegos non 茅, nin moito menos,聽un feito inusual. Tanto 茅 as铆 que uns dos petr贸glifos que primeiro chamaron a atenci贸n dos eruditos, a principios do s茅culo pasado,聽foron os localizados no castro de Santa Tegra聽[1],聽gravados que serviron聽de base para a elaboraci贸n de diferentes propostas cronol贸xicas para esta manifestaci贸n cultural da nosa prehistoria por parte聽de distinguidos investigadores neste 谩mbito.

No heterox茅neo conxunto de petr贸glifos conservados en castros, ou no seu contorno inmediato, destaca cuantitativamente o聽 grupo de paneis compostos s贸 por covi帽as. A estes, en boa parte pola s煤a simplicidade, sempre lles acompa帽a unha indeterminaci贸n cronol贸xica que levou 贸s especialistas a centrar a s煤a atenci贸n noutros conxuntos m谩is 鈥渁cad茅micos鈥 para focalizar os seus estudos.

A imposibilidade de realizar sobre estes petr贸glifos de covi帽as an谩lises tipol贸xicas complexas obriga a que o esforzo investigador se te帽a que concentrar no estudo de determinados aspectos tales como聽os soportes elixidos, a s煤a distribuci贸n territorial das laxes as铆 como a distribuci贸n destas covi帽as pola propia superficie das laxes. Por茅n, o valor achegado 茅, en moitas ocasi贸ns, de gran importancia pois perm铆tenos afondar na聽 identificaci贸n de posibles patr贸ns de comportamento, tanto no que se refire a elecci贸n dos soportes a gravar como na distribuci贸n interna dos motivos na superficie p茅trea.

Monte Castelo 3. Detalle coa laxe mollada.

Consideramos que ser铆a preciso avanzar unha necesaria terceira v铆a de investigaci贸n que aborde o estudo das posibles relaci贸ns entre os distintos soportes con motivos de distinta tipolox铆a nos grupos rupestres conformados por varias laxes. Un bo聽exemplo 茅 o do conxunto da Devesa da Rula en Villestro, onde, nun espazo moi reducido, atopamos laxes con motivos naturalistas, laxes con motivos xeom茅tricos 鈥渃omplexos鈥 e laxes s贸 con covi帽as producindo a sensaci贸n聽de estarmos diante dunha especie de 鈥渟antuario鈥 rupestre onde as distintas laxes te帽en significados diferentes pero complementarios聽谩 s煤a vez.

Outro motivo polo que prestarlle a debida atenci贸n a laxes desta tipolox铆a 茅 que estamos a visibilizar s贸 fragmentos, partes de afloramentos gran铆ticos聽 como o que agora presentamos, no que boa parte da s煤a superficie permanece oculta. Deste xeito moitos petr贸glifos que inicialmente s贸 rexistramos como 鈥渓axe con covi帽as鈥 (foi o caso do recentemente publicado聽petr贸glifo de Vent铆n,) posteriores traballos confirman a presenza dun repertorio maior de gravados. Debemos聽sinalar polo tanto que o聽feito de ter un co帽ecemento tan parcial de moitos dos petr贸glifos galegos catalogados fai que a clasificaci贸n tipol贸xica dos motivos presentes nelas te帽a que ser aceptada s贸 como聽provisoria e deba ser revisada.

Mais, para poder chegar a todo isto, 茅 preciso comezar pola realizaci贸n dunha descrici贸n dos xacementos o m谩is detallada posible, notificar e solicitar a s煤a 贸ptima valoraci贸n previa e posterior catalogaci贸n por parte da Direcci贸n Xeral de Patrimonio e garantir a s煤a聽correcta conservaci贸n. Na procura do seu cumprimento 茅 polo que agora presentamos unha nova laxe que localizamos hai uns d铆as nas proximidades do castro de Monte Castelo, na parroquia amiense de Santo Estevo de Covas.

Localizaci贸n

Coordenadas UTM 29 T 529888 4748608.聽Altitude 114 msnm.聽[2].

Sit煤ase no lugar de Castelo, na aba do monte onde se conserva o castro de Monte Castelo, na ladeira sur que descende cara o leste, 贸 encontro do Rego Luceiro, e a聽 escasos 200 metros da croa do xacemento.

Castro de Monte Castelo. Debuxo de Enrique Campo, xu帽o de 1909. Museo de Pontevedra.

Este poboado 茅 un xacemento con caracter铆sticas tipol贸xicas propias da Idade do Ferro. Nunca foi obxecto de traballos arqueol贸xicos, mais por desgraza sufriu graves alteraci贸ns polas obras de diversas construci贸ns levantadas na segunda metade do s茅culo pasado (con posterioridade a 1957), concretamente varias vivendas con xard铆ns e edificaci贸ns auxiliares e ata un campo de f煤tbol, elementos que te帽en modificado a s煤a fisionom铆a.

Presenta una croa de forma tendente a circular situada聽 no punto de inflexi贸n dun rech谩n bastante amplo, o que聽 ocasiona que aquela estea lixeiramente inclinada de norte a sur. O parapeto defensivo que delimita a croa amosa una altura m谩xima, na face interior, de 2 m na zona noroeste, onde presenta unas mellores condici贸ns de conservaci贸n. No norte e nord茅s foi profundamente alterado por medios mec谩nicos no聽 transcurso dos traballos de planta de eucalipto, mentres que no sur padeceu o achandado nas obras de construcci贸n dunha casa. Ao oeste da croa, e a uns 40聽 de distancia do parapeto delimitador, existe un terrapl茅n de forma semicircular, disposto conc茅ntricamente a ela, que constit煤e unha superficie aterrazada que ben poidera聽 corresponder a un antecastro. Na s煤a ficha de catalogaci贸n聽 faise a seguinte descrici贸n:

A pouco m谩is de 400 metros 贸 norte at贸pase o petr贸glifo de Monte Castelo 1.

O petroglifo local铆zase nun espazo de terreo ocupado por unha plantaci贸n de 谩rbores froiteiras. Consultando os distintos mapas do PNOA vemos que ata a remoci贸n de terra para realizar a plantaci贸n, executada entre os anos 2010 e 2011, o terreo estaba ocupado por un pi帽eiral. Nas imaxes do voo americano de 1956-57 podemos ver a zona era聽 monte baixo ou pradar铆a e聽preto una ampla zona de prados e聽terreos de labranza. Tam茅n se pode apreciar a croa do castro, moi ben conservado naqueles tempos.

Na actualidade 茅 un dos petr贸glifos, desta 谩rea, m谩is pr贸ximos 谩s terras baixas do val, a tan s贸 114 metros聽de altitude sobre o nivel do mar.

Descrici贸n

Cons茅rvanse nun afloramento gran铆tico de grandes dimensi贸ns situado a ras de chan. Tr谩tase dunha laxe de gran fino e superficie horizontal moi homox茅nea que se atopa cuberta de terra en m谩is de d煤as terceiras partes聽da s煤a superficie.


Nas poucas superficies visibles localizamos un total de m谩is de 40 covi帽as de distintas dimensi贸ns e distribu铆das sen orde aparente, a铆nda que unha observaci贸n m谩is detida permite adivinar varias posibles ali帽aci贸ns. Algunhas destas covi帽as ord茅anse seguindo聽as di谩clases naturais (tam茅n cabe a posibilidade de que se trate de sucos antr贸picos 聽moi alterados pola erosi贸n que as un铆an).

De todos modos esta apreciaci贸n debe ser collida coa debida cautela pola s煤a subxectividade, pois, por outra banda, a laxe presenta tam茅n evidentes danos que poden ser derivados dos subsolados executados con maquinaria pesada produto dos traballos de plantaci贸n das froiteiras.Consideramos provisoria esta descrici贸n posto que si analizamos a morfolox铆a do afloramento p贸dese intu铆r que m谩is de d煤as terceiras partes da laxe聽est谩 tapada por unha fina capa de terra vexetal. Cremos que non 茅 moi aventurado pensar que na superficie oculta se conserven m谩is motivos.

Esperamos que no futuro os traballos de rexistro e posta en valor desta 谩rea arqueol贸xica nos permitan sa铆r de d煤bidas.

Monte Castelo 2. Dese帽o de Enrique Campo no 1909.

Por que Monte Castelo聽4?

Pois porque,聽como xa contamos noutra ocasi贸n, na excursi贸n que realizaron al贸 polo ano 1909 Henrique Campo Sobrino e Henrique Mayer guiados por 脫scar Lojo Batalla o excelente debuxante da Sociedade Arqueol贸xica de Pontevedra debuxou d煤as laxes con gravados, a redescuberta no ano 2015 e unha segunda que segue a estar perdida a d铆a de hoxe. Esta laxe desaparecida, 谩 imaxe da descrita neste post, estar铆a composta s贸 por covi帽as.

Por 煤ltimo est谩 catalogada聽Monte Castelo 3 (GA 15002065), localizada聽 no ano 2016 no contorno inmediato de聽Monte Castelo 1, durante as tarefas de limpeza e restauraci贸n da estaci贸n n煤mero 1. Conserva d煤as covi帽as.

Unha alternativa que valoramos para a identificaci贸n da laxe 茅 a posibilidade de que estiv茅semos diante de Monte Castelo 2, ou o que 茅 o mesmo, que聽a laxe agora presentada fose a mesma que localizaron naquela m铆tica expedici贸n聽Campo e compa帽a a principios do s茅culo pasado. Mais polos datos que dispo帽emos (debuxos e descrici贸ns antigas) pensamos que son d煤as estaci贸ns diferentes.

Notas.

[1]聽 Calvo, 1924; Jalhay, 1934; Mergelina, 1944.

[2]Datum WGS1984. Segundo consta no catastro sit煤ase no denominado聽鈥淎gro das Leiras鈥.

Bibliograf铆a.

Pode que che interese...