fbpx
Petr贸glifo do Lombo da Serpe / Capit谩n Gosende

Un petr贸glifo no lombo dunha serpe; un achado na honra de Ant贸n Fraguas

Tempo de lectura: 6 min.

Capit谩n Gosende descobre o terceiro gravado rupestre en Castro do Cabo e ded铆calle o achado a Ant贸n Fraguas, etn贸grafo e historiador cotobad茅s homenaxeado hogano co D铆a das Letras Galegas.

Dende hai unhas semanas, os de Capit谩n Gosende ocupamos o lecer percorrendo os predios monteses de Carball谩s (Cerdedo) e Castro do Cabo (Castro), ambas as d煤as, parroquias do antigo concello de Cerdedo. N贸s non nos resignamos 谩 fusi贸n (m谩is ben, anexi贸n); ben ao contrario, consider谩mola unha componenda tan interesada coma bald铆a. M谩goa sermos os 煤nicos que nos atrevemos a dicilo en voz alta.

O noso asueto 茅 pouco, anque o pouco, ben aproveitado, d谩nos para falar de Cerdedo moito e en positivo. N贸s non vivimos disto, vivimos para isto. Estamos fartos da pol铆tica impostura, da queixa de taberna e fartos estamos dos imposibilistas. Carecentes de todo apoio entre os vivos, consagramos o noso esforzo ao baleirado do purgatorio. Vai polas 谩nimas!

A nosa cruzada cultural non se reduce 谩 busca de petr贸glifos 鈥揵en o saben os nosos lectores e seareiros鈥. Capit谩n Gosende non se deixa contaxiar polo institucionalizado 鈥渄olce far niente鈥. Vallan os seguintes exemplos. O cerdedense Fernando Salgado, un dos nosos membros, vai pola s茅tima presentaci贸n do seu libro 1.306/36, verbo da figura do seu av贸 Francisco Varela Garrido, v铆tima da represi贸n franquista. O pasado 22 de setembro, Salgado presentou en Cerdedo a biograf铆a de Pancho; en breve, desembarcar谩 en Sanxenxo con toda a expectaci贸n que se lles negou na s煤a vila natal. Non desfalecemos. O di帽eiro recadado coas vendas do libro ser谩 investido no 鈥淧roxecto Campo das Laudas鈥 (As Raposeiras-Meilide). Este ano contamos con fincar na terra os fitos en lembranza de Xos茅 Torres Paz (asasinado en Pontevedra o 11 de agosto de 1936) e Marti帽o Ferreiro 脕lvarez (falecido en Mauthausen-Gusen en 1941).

O escultor cotobad茅s Ignacio Cervi帽o Quinteiro

脥tem. O s谩bado 9 de febreiro promovemos en Cerdedo un acto arredor da figura do escultor cotobad茅s Ignacio Cervi帽o Quinteiro (1834-1905). O investigador Anxo Coia, outro dos nosos membros e especialista na vida e obra de Ignacio Cervi帽o, impartiu unha conferencia sobre a estad铆a do c茅lebre canteiro en Cerdedo, anos antes de emprender a s煤a obra cume: o cruceiro do H铆o (Cangas).

Lembr贸usenos na charla que Ignacio Cervi帽o, natural do lugar de Peroselo (parroquia de Augasantas), residiu en Cerdedo de dous a cinco anos (como m铆nimo, durante 1859 e 1860). De 1859 data a feitura do cruceiro do Pego. Nese mesmo ano contraeu matrimonio coa cerdedense Ramona Beiro Mosquera. En 1860, froito da uni贸n, trouxeron ao mundo o seu primeiro fillo: unha nena bautizada na parroquial de Cerdedo co nome de Vicenta Fernanda. A tradici贸n oral atrib煤elle a feitura do pante贸n de Peleteiro ou das Capitanas (camposanto de Cerdedo) e a documentaci贸n contractual corrobora a labra do cruceiro do Pego (Parada). O acto, que atraeu a atenci贸n dos medios de comunicaci贸n, s贸 mobilizou a sensibilidade for谩nea.

Tras o animado coloquio, impux茅monos a tarefa de esclarecer a autor铆a dun curioso desencravo fincado no pinche dunha casa de Laxoso (Quireza). Poder谩selle atribu铆r a cruz de Laxoso ao enxe帽o de Ignacio Cervi帽o? A d铆a de hoxe, sabemos que a peza (escultura inacabada) proveu da aldea de Filgueira (Castro). Tampouco nos esquecemos do gravado cruciforme de Carball谩s, atopado por Capit谩n Gosende o pasado 6 de xaneiro. Unha informante septuaxenaria, nada na dita aldea, p煤xose en contacto co colectivo e comunicounos que o risco en cruz xa exist铆a no ano 50 do pasado s茅culo. Seguiremos investigando e informando.

Reivindicaci贸n das v铆timas do fascismo, gabanza da arte popular, procura arqueol贸xica… N贸s non co帽ecemos outra maneira mellor de honrar a Ant贸n Fraguas.

O terceiro petr贸glifo en Castro do Cabo

Deixemos os punteiros e ciceis contempor谩neos e retrotrai谩monos 谩 Prehistoria. A bordo da m谩quina do tempo acadamos nun tris o horizonte da Idade do Bronce, por茅n todo segue a xirar arredor das pedras. Hogano ou antano, traball谩ranse as arr铆as con ferramentas ou con 煤tiles de seixo, de canteiros falamos, e en Cerdedo, mellor nomealos arghinas. 聽

O s谩bado 16 [16-2-2019], fuxindo da chuvia e do petote, a tropa dos Gosende quixo satisfacer unha intuici贸n e cometer unha ousad铆a. Debiamos localizar na lomba de po帽ente de Castrodiz, entre o cume da monta帽a e a aldea de Castro do Cabo, unha laxa oculta entre a toxeira que espertara a nosa curiosidade. Que ben se contempla o mundo a trav茅s do 鈥渙llo de falc贸n鈥 do Google Maps.

Atopar a lastra non foi tarefa doada, dado que os Gosende temos por costume refugar o cami帽o dereito, optando sempre polo arrodeo coa precauci贸n de non deixar nada atr谩s. Di o refr谩n que non hai arrodeo sen paseo nin atallo sen traballo e, sen saber como, v铆monos outra vez no medio da impenetr谩bel matogueira (xestas coma carballos, toxos coma xestas, silveiras coma toxos). Consol茅monos, di outro refr谩n que os cami帽os doados non levan a ningures.

A por de azorrar, a iso das 18:00 horas demos coa devasa que ascende pola aba norte de Castrodiz, aberta entre o vasto toxal e unha repoboaci贸n de eucalipto.

Cando cremos estar 谩 altura certa, mergull谩monos no oc茅ano pugarento e, tras a dose necesaria de pic贸n, batemos co laxedo. Recostado na pedra, o petr贸glifo levaba agardando por n贸s dende hab铆a 4.500 anos. 脕s veces, un non sabe se somos descubridores ou son os petr贸glifos os que nos atopan a n贸s.

Membros de Capit谩n Gosende ao p茅 do petr贸glifo do Lombo da Serpe

Sitio arqueol贸xico

Tan s贸 a primeira vistada abondou para nos decatar de que deramos cun sitio arqueol贸xico atilado dunha estra帽a beleza. O crecente lunar asomaba tras o planalto de Castrodiz. O solpor irradiaba unha aura de misterio alaranxado. A redonda do ol铆mpico Castrodiz 茅 abof茅 鈥渢erra santa鈥. Cantas sorpresas nos ter谩 reservadas este pr贸digo alcouve do lendario?

A singular morfolox铆a daquela rocha insculpida axi帽a me inspirou un nome: 鈥減etr贸glifo do Lombo da Serpe鈥. A tropa aceptou a proposta.

O petr贸glifo do Lombo da Serpe (coordenadas.- X: 547.148; Y: 4.711.248; alt. 469 m) 茅 o terceiro gravado rupestre descuberto na parroquia de Castro (Castro do Cabo I achouse o 13 de xaneiro e Castro do Cabo II, o 27 do mesmo mes). Se atendemos o Topogr谩fico, a estaci贸n petrogl铆fica do Lombo da Serpe sit煤ase nas inmediaci贸ns dunha zona denominada Arsibas. Amais, o gravado local铆zase a uns 480 m, ao sueste, da parroquial de Santa Baia; a uns 460 m, ao sueste, do lugar de Castro do Cabo; e a uns 525 m, cara ao noroeste, do cume de Castrodiz (631 m).

O soporte, de perfil irregular, 茅 unha laxa de granito (gran groso) que presenta unha leve pendente cara ao po帽ente. A superficie vis铆bel 茅 duns 45 m2. O trazo que singulariza o panel 茅 unha veta dereita duns 25 cm de ancho que de leste a oeste divide a lastra en dous subpaneis de superficie similar. Coidamos que a veta, constitu铆da por materiais m谩is duros, resistiu mellor a erosi贸n, formando unha franxa preeminente (m谩is avultada cara ao leste) respecto ao afloramento circunstante. Obra da erosi贸n, unhas grechas transversais cortan a vea coma banzos de escada, confer铆ndolle o aspecto de espi帽azo.

O vistoso conxunto componse entre outros elementos (estes moi desgastados) dunhas 140 covi帽as (agrupadas, ali帽adas, illadas) de tama帽os diversos. Na parte superior da veta, tall谩ronse unhas 15 concavidades. Escuso dicir que o cerrizo escamado tam茅n axudou a escoller o chamadeiro. Orientados cara ao leste, no subpanel norte tall谩ronse unhas 27 covi帽as e 1 cruciforme; no subpanel sur, unhas 98 covi帽as, 3 cruciformes e outros riscos rectil铆neos e curvil铆neos. Interpretamos os cruciformes como antigas marcas de deslinde. Na parte inferior da laxa, alb铆scase un idoliforme duns 65 cm de alto ou o fragmento dunha combinaci贸n circular de bo di谩metro. Para determinar con precisi贸n a fasqu铆a desta figura (e outras) c贸mprenos unha visita nocturna ao lugar e proxectar luz indirecta sobre a rocha. 聽聽聽聽

A uns 300 m ao oeste da estaci贸n petrogl铆fica, 谩brese un recinto aterraplenado con aparencia de 谩rea recreativa. Nun dos laterais chantouse un panel sinalador. Sobre un mapa de Cerdedo e no tocante 谩 arqueolox铆a, espall谩ronse unha ducia de s铆mbolos: cinco casoupas castrexas, tres petr贸glifos e cinco arcas. O panel cheira a displicencia. De alg煤n d铆a anovar o eslamiado cartaz, preg谩moslle a concellar铆a aludida que te帽a en conta os tres gravados rupestres descubertos recentemente en Castro do Cabo; est谩n, todos tres, a unha carreira de can do 鈥淰ostede at贸pase aqu铆鈥. 聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽聽

N煤meros finais. Gravados rupestres inventariados en Cerdedo: 52. Gravados rupestres descubertos pola tropa dos Gosende na bisbarra de Montes: 59. O escrib谩n an贸tase 46.

O colectivo Capit谩n Gosende quere homenaxear a Ant贸n Fraguas dedic谩ndolle o seu humilde labor de recuperaci贸n da Memoria hist贸rica, defensa do patrimonio cultural e busca arqueol贸xica. Estamos certos de que Fraguas saber铆a apreciar o noso desprendido diletantismo e, xaora, a ofrenda virtual do petr贸glifo do Lombo da Serpe.

M谩is al谩 dos fastos, aconsellamos a autoridade de Cotobade (agora rexente en Cerdedo) que, de querer honrar a memoria do seu ilustre paisano, te帽a a ben librar da matogueira as estaci贸ns de arte rupestre existentes en ambos os dous territorios. Para que ningu茅n diga que todo foi cacarexar e non po帽er ovo. Cerdedo tam茅n existe. 聽聽

Escrito por

Profesor, investigador e etn贸logo

Pode que che interese...