fbpx
No cachote gravouse o petr贸glifo da Regueira de Arriba, en Xirazga / Capit谩n Gosende

Chuvia de petr贸glifos no Ceo de Xirazga

Tempo de lectura: 6 min.

Capit谩n Gosende descobre catro gravados rupestres no monte do Ceo. Un dos petr贸glifos foi destru铆do por unha torre do tendido el茅ctrico proveniente do parque e贸lico do monte do Seixo.

O domingo 19 de maio recuncamos na parroquia de Xirazga. Desta, atravesamos os lugares da Abeleira e Framia e fixemos pouso 谩 beira da igrexa parroquial, sita no lugar de Correa. Coma sempre, lev谩banos o sentido p贸r os p茅s costa arriba, mais investimos unha miga na contemplaci贸n do conxunto do San Salvador: torre sineira rebaixada pola chispa, adral de tumbas terreiras e un cruceiro esgu铆o en cuxo pedestal se gravou a data de construci贸n 鈥1896鈥. Adob铆an o cruceiro do San Salvador media ducia de imaxes. Cham谩ronnos a atenci贸n as figuras de Ad谩n e Eva que, na parte inferior do fuste, fan por disimular a s煤a nudez (tarde piaches!). A car贸n da escalinata do camposanto, un letreiro informa: 鈥淐ruceiro de Cervi帽o鈥.

Levamos unha tempada seguindo con atenci贸n o traballo do investigador cangu茅s Anxo Coia. En febreiro deste ano, puidemos escoitar en Cerdedo os asisados razoamentos que v茅n empregando este estudoso para atribu铆rlle a Ignacio Cervi帽o a autor铆a do cruceiro do H铆o. Segundo o seu parecer (e o noso), a obra cume da nosa escultura popular debe anotarse no haber de Ignacio e non no curr铆culo de Xos茅 Cervi帽o (Pepe da Pena), coet谩neos, parentes e ambos os dous ori煤ndos da fregues铆a de Augasantas (Cotobade). Ignacio Cervi帽o residiu en Cerdedo cando menos dous anos (1858-1860). En Cerdedo casou e bautizou a primeira filla. Da s煤a estad铆a cerdedense cons茅rvanse, que saibamos, d煤as obras: o cruceiro do Pego (Parada) e o pante贸n das Capit谩s, propiedade da familia Peleteiro (Cerdedo); quizais, unha terceira: o desencravo de Laxoso. No encontro con Coia establecemos a necesidade de pescudar a obra inc贸gnita de Ignacio Cervi帽o na comarca de Montes.

Os mesmos que lle adxudican o cruceiro do H铆o a Xos茅 Cervi帽o tam茅n lle asignan a feitura do que se ergue en Correa. M谩is al谩 das indiscut铆beis semellanzas que as figuras dos 鈥渘osos primeiros pais鈥 do cruceiro do San Salvador poidan ter co Ad谩n e a Eva do cruceiro do H铆o, a prodixiosa memoria do se帽or Aurelio Ramos, veci帽o da aldea de Al茅n, foi abonda para para fundar a sospeita: 鈥Este cruceiro f铆xoo Cervi帽o de Cerdedo, un canteiro que veu ou era de cara a Cerdedo; aqu铆 茅 o que se di. O cruceiro f铆xose sendo mi帽a nai rapaza; esta casa era a casa da escola e miraban pr贸 Cervi帽o como fac铆a o cruceiro鈥. Fose ou vi帽ese, Anxo Coia atopou un documento de 1896 (data da construci贸n do cruceiro do San Salvador) que identifica a Ignacio Cervi帽o como residente no Carballi帽o, localidade que dista uns 20 km en li帽a recta das aldeas de Xirazga. O Carballi帽o, cabeza de comarca, 茅 a vila de referencia para os habitantes das parroquias de Beariz.

 

Membros do Capit谩n Gosende canda o se帽or Aurelio Ramos e a car贸n do petr贸glifo do Outeiro da Carqueixa no monte do Ceo, en Xirazga / Capit谩n Gosende

O se帽or Aurelio e a sabedor铆a popular

 

O se帽or Aurelio Ramos ten case 91 anos e tras superar unha operaci贸n de cadeira e outra de belidas, ax煤dase dun caxato para cami帽ar. Mais, non se deixen enganar, o se帽or Aurelio pos煤e unha vitalidade envex谩bel. Co帽ec茅monos no camposanto, vi帽a de visitar a sepultura da s煤a muller. Calquera outro domingo, dirixir铆ase a p茅 a Doade para botar a partida, emporiso, por riba de todo, Aurelio estima un bo parrafeo e se a parola versa do Ciprianillo ou de mouras encantadas, mellor que mellor. Ao pouco, xa nos estabamos intercambiando os n煤meros de tel茅fono. Cando soubo que andabamos tras dunhas pedras riscadas, preguntounos: 鈥淪aben logo dalgh煤n tesouro?鈥. Non fixeron falla m谩is explicaci贸ns. Axi帽a se acomodou no asento de diante do noso autom贸bil e, seguindo as s煤as prontas indicaci贸ns, atravesamos o lugar de Al茅n e ascendemos pola pista forestal que cingue as lombas de po帽ente do monte do Ceo. 鈥淧or aqu铆 soben coches a cada pouco鈥, dixo Aurelio todo oufano. Os baixos do Peugeot renxeron ao pasar a pontella da regata de Donsueiro.

Trufando a viaxe co seu saboroso anecdotario, o se帽or Aurelio guiounos at茅 a vali帽a pola que discorre a regueira de Arriba. P茅 en terra, avanzamos direcci贸n norte por un cami帽o atu铆do de matogueira e pi帽eiros derrubados. No medio do leito seco da regueira de Arriba localizamos a pedra que con tanta ansia nos quer铆a mostrar: 鈥淭en burati帽os por encima e as铆 coma uns peci帽os de neno鈥. Coa enxe帽osa imaxe dos 鈥減eci帽os de neno鈥, o se帽or Aurelio refer铆ase 谩s covi帽as comunicadas por unha canle-desaugadoiro, 茅 dicir, o que n贸s deramos en denominar 鈥渢ipo bacilo鈥 (L茅ase: O legado dos homes pequenos, 2017).

A pedra da regueira de Arriba 茅 un cachote metam贸rfico (3鈥50 m x 2 m x 1鈥20 m de altura) que asenta a s煤a base irregular sobre a madre do regueiro, da mesma natureza rochosa. Na parte superior contamos 18 covi帽as illadas e espalladas polo panel e, a maiores, 5 parellas de covi帽as comunicadas por desaugadoiro (鈥減eci帽os de neno鈥), un tr铆o de covi帽as unidas por desaugadoiro e mais outra parella de covi帽as comunicadas por desaugadoiro (unha delas proxecta unha canli帽a). No mesmo cachote, nun sa铆nte a modo de chanzo, tall谩ronse 14 covi帽as. Neste gravado rupestre, o di谩metro das concavidades vai dos 3 aos 13 cm. As covi帽as meirandes son tam茅n as m谩is fondas. Por mor do mal estado do cami帽o e, xaora, da s煤a eiva, o se帽or Aurelio non puido achegarse todo o que quer铆a 谩 pedra, pero si lembraba con nitidez aqueles episodios da infancia nos que, canda outros pastori帽os, xantaban enriba dela sen afastar a vista do gando. Nomeamos o achado 鈥減etr贸glifo da regata de Arriba鈥 (coordenadas.- X: 556.847; Y: 4.703.249; alt. 726 m). 聽

Non houbo tempo nin para botar un pito. Abandonamos as lombas meridionais do monte do Ceo (819 m de alt.) e dirix铆monos cara as de po帽ente. As laxas do Outeiro da Carqueixa agardaban por n贸s. Nin a mesta carqueixa nin a toxeira rixa nin as ribadas e desniveis apouvigaban o se帽or Aurelio, que ataviado coa roupa de domingo, a铆nda lle sobraban folgos para botarlles picard铆as 谩s compa帽eiras de Capit谩n Gosende.

O parque e贸lico do Monte Seixo

A intenci贸n daquel singular anci谩n era ensinarnos un outeiro que sobranceaba a media costa, por riba dos 700 m: 鈥淓sta che铆帽a de peci帽os de neno, uns detr谩s dos outros鈥. De lonxe advertimos que a pedreira que nos indicaba co dedo quedara por baixo dun tendido de alta tensi贸n. Non foi dif铆cil constatar que a conduci贸n el茅ctrica provi帽a da subestaci贸n do parque e贸lico do monte do Seixo (a case 5 km en li帽a recta da s煤a orixe). Isto non pod铆a ser cousa boa.

聽Mentres ascendiamos, sempre baixo os cabos el茅ctricos, d茅usenos por inspeccionar nos moitos afloramentos rochosos que 铆an cadrando na nosa traxectoria. A curiosidade viuse, ao pouco, recompensada. A unha altitude de 714 m, nunha laxa de xisto duns 6 m de lonxitude e con orientaci贸n NO-SE, descubrimos nove covi帽as (coordenadas.- X: 556.607; Y: 4.703.072). O seu di谩metro vai dos 7 cm aos 4 cm. As concavidades meirandes son tam茅n as m谩is profundas. As gravuras abranguen unha superficie de case 1 m2. Por raz贸ns que se int煤en doadamente, nomeamos este achado 鈥減etr贸glifo do outeiro da Carqueixa III鈥. Local铆zase a uns 100 m ao norte da pista forestal e a 68 m ao noroeste dunha torre do tendido.

O petr贸glifo do Outeiro da Carqueixa foi vulnerado por unha torre do tendido el茅ctrico / Capit谩n Gosende

Proseguimos o ascenso por entre carqueixa e carrasco en flor, toxo e unha repoboaci贸n nova de pi帽eiro. Pouco despois, a unha altitude de 716 m batemos co 鈥減etr贸glifo do outeiro da Carqueixa II鈥 (coordenadas.- X: 556.587; Y: 4.703.087), situado a uns 115 m ao norte da pista forestal, baixo o tendido, e a 90 m dunha torre e a 110 m doutra. A inscultura tallouse sobre unha laxa metam贸rfica de 7鈥50 m de longo e 3鈥70 m de largo e con orientaci贸n NO-SE. O petr贸glifo componse dunhas 10 covi帽as divididas en dous grupos. O primeiro grupo int茅grano 6 covi帽as (d煤as unidas por un desaugadoiro e outra covi帽a con desaugadoiro). A 80 cm de separaci贸n do primeiro grupo at贸pase o segundo: 4 covi帽as (desas catro, d煤as 煤nense por un desaugadoiro). 鈥淰elaqu铆 tendes outra vez os peci帽os de neno鈥, apuntou o se帽or Aurelio, 鈥淎quel outeiro de m谩is arriba est谩 chei帽o deles鈥. Tomadas as notas pertinentes, reemprendemos a marcha.

A desfeita

Antes de acadar o obxectivo, o noso acompa帽ante anticipounos a desfeita. Baixo o tendido el茅ctrico, o outeiro da Carqueixa local铆zase a 720 m de altitude. A parte superior da peneda metam贸rfica pos煤e unha superficie duns 60 m2. Agardabamos a apoteose dos 鈥減eci帽os de neno鈥, mais o que atopamos nos afundiu na desolaci贸n. O se帽or Aurelio botou as mans 谩 cabeza: 鈥淢arch谩ronlle coa casca 谩 pedra; racharon na pedra para facerlles as zapatas as torres do tendido; isto estaba cheo de peci帽os de neno!!鈥. Consonte os nosos c谩lculos, os operarios e as s煤as picara帽as fixeran desaparecer uns 30 m2 da superficie da rocha. A meirande parte do panel petrogl铆fico fora empregado coma cascallo para a cimentaci贸n das torres el茅ctricas. A caseta enriba do petro do Recosto e agora isto. Foinos dif铆cil aturar tama帽a iniquidade.

Na actualidade o 鈥減etr贸glifo do Outeiro da Carqueixa I鈥 (coordenadas.- X: 556.577; Y: 4.703.104) componse dunhas 8 ou 9 covi帽as asociadas a un curioso labirinto de canles ou desaugadoiros e mais outras 2 covi帽as illadas. Desgraciadamente, os 鈥減eci帽os de neno鈥, fermosa conxunci贸n de arte prehist贸rica e mitolox铆a popular, foran estragados polos mesmos que no ano 2000 obraran a destruci贸n na monta帽a m谩xica do Seixo. O se帽or Aurelio tam茅n nos aprendeu unha maldici贸n: 鈥淚nda ti vaias parar onde ghalo non ouzas cantar nin camp谩s ouzas tocar鈥.

Inacces铆beis ao desalento, os do Capit谩n Gosende xa descubrimos na comarca 67 gravados rupestres. 聽

Escrito por

Profesor, investigador e etn贸logo

Pode que che interese...