fbpx
Cotexo dos debuxos de Bouza Brey cos gravados orixinais do petr贸glifo da Laxa das Buratas / Capit谩n Gosende

O petr贸glifo descuberto por Bouza-Brey que a Xunta catalogou sen saber onde estaba

Tempo de lectura: 5 min.

O 9 de xu帽o de 2013, membros do colectivo Capit谩n Gosende deron atopado no monte de Alfons铆n (Santa Mari帽a de Presqueiras-Forcarei) o gravado rupestre da Laxa das Buratas (cordenadas.- X: 553.752; Y: 4.706.271; alt. 710 m).

Setenta e catro anos antes, o pol铆grafo ponteare谩n Ferm铆n Bouza-Brey, que visitara o lugar acompa帽ado dun guieiro local, publicaba no Bolet铆n de la Comisi贸n Provincial de Monumentos Hist贸ricos y Art铆sticos de Ourense (n潞 250, 1940) o artigo intitulado 鈥淚nsculturas cruciformes de Presqueiras鈥 no que describ铆a a devandita estaci贸n petrogl铆fica e salientaba a s煤a singularidade:

Sit煤ase Presqueiras al pie del monte del Seixo, macizo al que asigna Font谩n la cota de 1.186 m y una de cuyas estribaciones es el denominado Monte Alto de Presqueiras o Castro de Presqueiras [Bouza-Brey ref铆rese ao Castro Grande ou Outeiro do Castro], por bajo del cual se destaca a su vez el Outeiro de Cuspe. En este outeiro, entre las laderas N y S que reciben respectivamente los nombres de Rebordi帽os y Porti帽o y a la izquierda de un camino losado que sube desde el lugar de Alfons铆n al Seixo, se emplaza una laja conocida en el pa铆s por 鈥淟axa das Buratas鈥 que hemos examinado recientemente […] Pertenecer铆a nuestra inscultura, cronol贸gicamente, al grupo m谩s antiguo de los se帽alados por Obermaier, atribu铆do al eneol铆tico o principios del Bronce. Respecto a su interpretaci贸n, es de aplicaci贸n a nuestro grabado la general opini贸n que considera a los cruciformes como esquemas de la figura humana, incluyendo, por tanto, en la composici贸n que nos ocupa tantas representaciones humanas como cruces hemos advertido.

O 16 de xu帽o de 2013, o xornal Faro de Vigo publicaba o artigo 鈥淐apit谩n Gosende localiza o gravado rupestre da Laxa das Buratas鈥 no que se relataba a nosa visita 谩 aldea de Alfons铆n e a localizaci贸n, setenta e catro anos despois, do petr贸glifo perdido. Do devandito artigo extraemos o seguinte par谩grafo:

Naquela altitude (a uns 700 m), as abas do monte de Alfons铆n apenas logran disimular a s煤a nudez. O chan 茅 unha lastra vasta e descarnada na que, con moita dificultade, subsisten o toxo, o carrasco e a carqueixa […] Diante nosa, ocupando a face leste dunha crista rochosa, despreg谩base o magn铆fico panel da Laxa das Buratas […] O escultor prehist贸rico aproveitou o lenzo de cara ao nacente para, val茅ndose dun punz贸n ou buril de pedra (probabelmente de seixo), gravar, cando menos, 17 signos cruciformes e 3 rectil铆neos (suco en 鈥淯鈥) que ocupan unha superficie vertical e rectangular de 3鈥25 m de longo por 70 cm de largo.

A busca do petr贸glifo

Espallada a tropa polo territorio, axud谩monos dos debuxos que acompa帽aban o texto de Bouza-Brey. A铆nda as铆, houbo que investir d煤as xornadas na busca e peitear unhas 35 ha de monte. No libro O legado dos homes pequenos. Gravados rupestres de Cerdedo (Morgante, 2017, p谩xs. 448-52) volvemos informar do gozoso achado.

S茅colas burocr谩ticas, a noticia que Bouza-Brey deu da Laxa das Buratas a comezos de 1940 valeu para que, o 20 de decembro de 1974, o gravado rupestre acadase a consideraci贸n de Monumento hist贸rico-art铆stico (Decreto 3741/1974). No BOE do 10 de marzo de 1975, lemos:

La abundancia y variedad de signos extendidos por un considerable n煤mero de municipios, su cronolog铆a, que se remonta a cinco o seis milenios antes de la era cristiana, el destino y sentido que entra帽an y la t茅cnica de ejecuci贸n empleada constituyen un exponente cultural de incalculable valor que debe ser conservado y protegido como parte muy sustancial de nuestro tesoro art铆stico y arqueol贸gico.

Esta defensa se hace en extremo dif铆cil al estar diseminados los aludidos conjuntos en las monta帽as o en las proximidades de canteras de granito, cuya piedra es muy codiciada para la explotaci贸n…

En su virtud, a propuesta del Ministerio de Educaci贸n y Ciencia y previa deliberaci贸n del Consejo de Ministros en su reuni贸n del d铆a seis de diciembre de mil novecientos setenta y cuatro. Dispongo [Esmorecente, o ditador Franco disp贸n]:

Se declaran monumentos hist贸rico-art铆sticos de car谩cter nacional los grabados rupestres existentes en la provincia de Pontevedra, que a continuaci贸n se relacionan:

En 2013, membros de Capit谩n Gosende localizaron o gravado rupestre da Laxa das Buratas (Alfons铆n-Presqueiras) / Carlos Solla

Petr贸glifos no BOE

No dito BOE enum茅ranse a seguir os gravados rupestres escolleitos e, na listaxe de concellos pontevedreses agraciados, aparecen Cerdedo e Forcarei:

Ayuntamiento de Cerdedo:

San Juan de Cerdedo: 鈥淔raga das Ferraduras鈥.

-San Pedro de Parada: 鈥淢ontes de Parada鈥.

-Santa Mari帽a de Tamonde: 鈥淎 Laxa. Veiga do Chan鈥.

聽聽聽 Ayuntamiento de Forcarey:

聽聽聽 聽聽聽 -San Miguel de Presqueiras: 鈥淥uteiro de Cuspe. Laxa das Buratas鈥.

Polo que respecta a Cerdedo, dous dos tres gravados rupestres reco帽ecidos coa consideraci贸n MHA (鈥淔raga das Ferraduras鈥 e 鈥淢ontes de Parada鈥) non se localizan no Cerdedo de Terra de Montes. O terceiro (鈥淎 Laxa. Veiga do Chan en Tamonde鈥), danado e semisepultado en formig贸n, hai tempo que se garda da vista da xente no interior dun alboio. A parroquia e lugar denom铆nanse Tomonde (non Tamonde). Fieis 谩 microtoponimia, o sitio arqueol贸xico debe nomearse: 鈥減etr贸glifo da Veiga do Chao鈥. Sobre o particular, l茅ase o artigo 鈥淥 grotesco caso dos BIC de Cerdedo鈥 (Faro de Vigo, 2-11-2009). Xa choveu dende aquela primeira advertencia, por茅n, a铆nda hoxe, no 鈥淩existro de Bens de Interese Cultural鈥 da web Cultura de Galicia da Xunta se mante帽en os erros.

Polo que respecta a Forcarei, o petr贸glifo denominado no BOE 鈥淥uteiro de Cuspe. Laxa das Buratas鈥 (mellor, 鈥(Outeiro do Cuspe). Laxa das Buratas鈥), localizado a uns 600 m ao sudoeste da aldea de Alfons铆n e a outros tantos ao nord茅s do coto do Outeiro do Cuspe, non pertence 谩 parroquia de San Miguel de Presqueiras, sen贸n 谩 da Santa Mari帽a.

En resumo, o petr贸glifo da Laxa das Buratas, dado a co帽ecer por Bouza-Brey hai setenta e nove anos e rescatado do esquecemento en 2013 polo colectivo Capit谩n Gosende, foi declarado MHA en 1974 e posteriormente BIC, as铆 que entrou en vigor esta figura de protecci贸n.

Non est谩n no inventario

O paradoxal desta situaci贸n 茅 que os dezasete cruciformes-antropomorfos e tres idoliformes tallados en rocha metam贸rfica que compo帽en o gravado rupestre da Laxa das Buratas non constan no inventario de Patrimonio, 茅 dicir, o petr贸glifo da Laxa das Buratas non est谩 catalogado. Con certeza, a antiga declaraci贸n Monumento hist贸rico-art铆stico (MHA) e a moderna Ben de Interese Cultural (BIC) fix茅ronse 鈥渄e o铆do鈥 ao se desco帽ecer a localizaci贸n exacta da inscultura, posto que, Bouza-Brey non concretara as coordenadas.

A s煤a non catalogaci贸n recr煤a o seu estado de indefensi贸n e por tal volvemos solicitar que o petr贸glifo da Laxa das Buratas se incl煤a no Cat谩logo do Patrimonio Cultural da Galiza. A铆nda as铆, somos conscientes de que ningunha lexislaci贸n ser谩 tan eficaz como o aprecio que o pobo lle dispense 谩 herdanza comunal. A arte, tam茅n a rupestre, 茅 o legado que vincula no sentimento a humanidade do pasado coa humanidade do futuro. No rural, a conservaci贸n, a valorizaci贸n e a transmisi贸n do noso patrimonio material e inmaterial acabarase malogrando se non lle pomos couto ao despoboamento. Mudar as pol铆ticas que motivan e aceleran o baleirado das aldeas 茅, pois, unha prioridade.

A d铆a de hoxe, Patrimonio inventariou no concello de Forcarei os seguintes gravados rupestres (10): os petr贸glifos do monte Penide I e II (D煤as Igrexas; hist贸ricos), o petr贸glifo do Outeiro das Cruces (Folgoso-Cerdedo/Ventoxo-Forcarei; hist贸rico), o petr贸glifo do Outeiro do Coto (Presqueiras (Sta. Mari帽a)), o petr贸glifo do Castro Grande (Cerdedo-Forcarei; hist贸rico; sen n潞 de xacemento), o petr贸glifo do Pet贸n (Pardesoa), os petr贸glifos do monte Pe贸n I, II e III (Pardesoa; ref.) e o petr贸glifo nomeado Coto Loureiro/Laxe Burata que, situado na parroquia de Pardesoa, nada ten que ver coa Laxa das Buratas, estaci贸n petrogl铆fica situada perto de Alfons铆n (Presqueiras (Sta. Mari帽a)).

Dado que a rapina do colt谩n pretende, se ningu茅n o remedia, esfarelar os penedos de Presqueiras (et plus ultra), c贸mpre que a autoridade de Forcarei non se durma nas pallas (ou nos loureiros) e lle dedique o tempo necesario a p贸r en claro onde e como se atopa o patrimonio arqueol贸xico do concello. O traballo duro xa llo fixemos n贸s, e de balde.

Escrito por

Profesor, investigador e etn贸logo