fbpx
Modelo dixital do terreo con supostos campamentos romanos a partir de datos LIDAR de Alto da Pedrada (Arcos de Valdevez, Viana do Castelo). Infogr谩fico: Jo茫o Fonte. Fonte dos datos LiDAR: CIM Alto Minho.

Descubren campamentos romanos na antiga Gallaecia que puideron acoller 14.000 lexionarios

Tempo de lectura: 4 min.

Ata hai pouco, Galicia, o occidente de Asturias e o norte de Portugal consider谩banse escenarios marxinais da conquista romana da pen铆nsula ib茅rica. A investigaci贸n do grupo Roman Army, froito da combinaci贸n de diferentes t茅cnicas de prospecci贸n e an谩lise arqueol贸xica realizadas nos 煤ltimos cinco anos, ofrece un escenario novo e radicalmente distinto, con 22 sitios militares romanos distribu铆dos en diferentes 谩reas do noroeste peninsular. Analizando par谩metros de distribuci贸n, asentamento no territorio e a s煤a morfolox铆a, os investigadores tentaron comprender a l贸xica que seguen estes despregamentos militares.

鈥淎 investigaci贸n permitiunos mapear unha serie e variedade de evidencias que resoan fortemente nun territorio previamente silencioso鈥,destacan os investigadores Jos茅 Manuel Costa (USC), Joao Fonte (Instituto de Ciencias do Patrimonio e Universidade de Exeter) e Manuel Gago (USC) do Grupo Roman Army. Para eles, a an谩lise do novo conxunto de datos 鈥渁bre as portas a unha transformaci贸n radical das narraci贸ns hist贸ricas tradicionais relativas 谩 conquista e integraci贸n destes territorios por Roma鈥.

De feito, os seus achados apuntan a que o聽ex茅rcito romano tivo unha presenza moito mais destacada, diversa e prolongada no noroeste da pen铆nsula, principalmente, na antiga Gallaecia, do que se co帽ec铆a ata o momento. 22 novos sitios militares romanos, alg煤ns deles in茅ditos, revelan unha gran dispersi贸n dos continxentes militares ao longo do territorio e, sobre todo, unha diversidade de operaci贸ns e misi贸ns que poden ir desde o control policial, acci贸ns de combate ou reco帽ecemento do territorio.

Esta 茅 a nova visi贸n dos primeiros contactos militares de Roma co noroeste peninsular argumentada no artigo 鈥淭he reassessment of the Roman military presence in Galicia and Northern Portugal through digital tools: archaeological diversity and historical problems鈥, que acaba de ser publicado no volume 19 (n煤mero 3) da publicaci贸n cient铆fica de referencia Mediterranean Archaeology and Archaeometry por parte de tres investigadores do colectivo romanarmy.

Campamento romano de Penedo dos Lobos, en Manzaneda, unha vez rozado / romanarmy.eu

Unha ocupaci贸n temporal e axustada a continxentes militares

A hip贸tese ofrecida polos investigadores 茅 que case todos os sitios arqueol贸xicos analizados te帽en unha ocupaci贸n temporal ou estacional de car谩cter militar romano, est谩n moi adaptados ao terreo no que se rodean e con dimensi贸ns axustadas aos continxentes militares que acolleron.

Deste xeito, os investigadores identificaron cinco diferentes tipolox铆as:

1) Recintos de pequenas dimensi贸ns (1,5-2,5 ha): a s煤a presenza revela a existencia de pequenas unidades de entre varios centos e algo m谩is de mil homes (2-3 cohortes, 100- 1500 homes) que operan no territorio. Nesta categor铆a entran campamentos como O Penedo dos Lobos (Manzaneda, Ourense), Cova do Mexadoiro (Trazo, A Coru帽a), Coto do Ra帽adoiro (Carballedo, Lugo) e Alto da Pedrada (Arcos de Valdevez, Viana do Castelo).

2) Campamentos de tama帽o medio (4-7 ha): aloxar铆an varios miles de homes (ca. 2000-4000). Coma o grupo anterior, amosa a enorme versatilidade operativa do ex茅rcito romano ao despregar vexilationes (destacamentos) cunha gran autonom铆a t谩ctica. Neste 谩mbito at贸panse os sitios arqueol贸xicos de Cabianca (L谩ncara, Lugo), Campos (Vila Nova de Cerveira, Viana do Castelo), A Corti帽a dos Mouros (Cervantes, Lugo / Balboa, Le贸n). O caso de Santa Baia (A Laracha, A Coru帽a) 茅 moi chamativo pola s煤a proximidade 谩 antiga cidade de Brigantium e debido a que o campamento foi disposto na zona exterior dun castro, acoll茅ndoo no seu interior.

3) Grandes campamentos (de 10-15 ha de lonxitude): acoller铆an polo menos unha unidade numericamente equivalente a unha lexi贸n (aproximadamente 6000 homes). Gran independencia operativa, ao xeito dunha brigada contempor谩nea. A maior parte deles est谩n ubicados na zona oriental de Galicia (Monte da Ch谩 e Monte da Medorra (L谩ncara/Sarria, Lugo), A Penaparda (A Fonsagrada, Lugo / Santalla d’Ozcos, Asturias), O Monte de Vent铆n (Pol, Lugo) e O Cornado (Negreira, A Coru帽a).

4) Recintos que superan con moito estas dimensi贸ns (aproximadamente 20 ha), podendo ter servido a aut茅nticos corpos do ex茅rcito (aproximadamente 10000-14000 homes). Localizamos entre o r铆o Limia e o r铆o Mi帽o dous grandes recintos na Serra do Leboreiro/Laboreiro: Lomba do Mouro (Melga莽o, Viana do Castelo / Verea, Ourense) e Chaira da Maza (Lobeira, Ourense). No caso de Lomba do Mouro, a existencia dunha segunda li帽a defensiva poder铆a indicar unha necesidade dos ocupantes para fortalecer a posici贸n da fortificaci贸n.

5) Castela ou fortificaci贸ns estacionais de pequeno tama帽o. A铆nda que o n煤mero, polo momento, 茅 escaso, tr谩tase dunha serie de recintos xa documentados noutros puntos do norte peninsular. Tr谩tase de A Recacha (Navia de Suarna, Lugo), nas monta帽as orientais; Outeiro de Arn谩s (Ver铆n, Ourense) controlando un bo tramo do val do T谩mega; e O Castrill贸n (Touro, A Coru帽a). A eles s煤manselle outros asentamentos fortificados como Alto da Cerca (Valpa莽os, vila Real) e O Castelo (A Estrada, Pontevedra).

O recinto de Lomba do Mouro, na fronteira entre Galicia e Portugal. Foto: Manuel Gago

Varios escenarios, varios conflitos?

Sen pechar a porta a outras posibilidades interpretativas, os investigadores chaman a atenci贸n sobre a dispersi贸n sobre o territorio dos sitios arqueol贸xicos, que parecen identificar distintas zonas de operaci贸ns. Os investigadores defenden a hip贸tese de que os campamentos ubicados na zona oriental de Galicia poder铆an estar vinculados a un episodio ou escenario secundario do conflito c谩ntabro-astur (29-19 a.C.). Os recintos militares encaixan na l贸xica seguida polo ex茅rcito romano durante o conflito, no que se desenvolveron acci贸ns a gran escala contra os grupos ind铆xenas, que nalgunhas 谩reas parecen amosar segundo as fontes unha gran capacidade de organizaci贸n e mobilizaci贸n de efectivos, as铆 como unha notable autonom铆a pol铆tica.

A铆nda que algo m谩is apartados, recintos como os localizados na Ch谩 de Santa Marta (L谩ncara/Sarria) ou na zona oriental de Ourense (caso de Ou O Penedo dos Lobos, onde que o equipo romanarmy.eu documentou, nunha intervenci贸n cient铆fica en 2018, a presenza militar romana m谩is antiga documentada en Galicia, contorna ao cambio de era) poden inclu铆rse neste conxunto. Con todo, un gran n煤mero de xacementos do territorio non encaixan de maneira f谩cil nesta narrativa. As铆 sucede co importante grupo de campamentos situado na zona occidental da provincia da Coru帽a. Menci贸n relevante merecen os grandes recintos documentados na Serra do Laboreiro/ Laboreiro, entre o r铆o Limia e o r铆o Mi帽o, que poder铆an encaixar, a nivel hipot茅tico, nun horizonte tardorrepublicano, as铆 como o do Alto da Pedrada localizado no punto m谩is alto do distrito de Viana do Castelo, e que ten en Penedo dos Lobos un paralelo pr贸ximo.

Pode que che interese...