fbpx
Vista a茅rea do r铆o Ulla, co Concello de Dodro na s煤a parte superior / googlemaps

Unha viaxe ao Dodro agrarista e combativo: Literatura e Memoria Hist贸rica para combater as pantasmas do novo fascismo

Tempo de lectura: 5 min.

A literatura e a historia son as protagonistas nunha das d煤as andainas que te帽en lugar esta fin de semana dentro de Rutas de Historia, o proxecto impulsado por Historia de Galicia e que conta coa colaboraci贸n de Abanca e, nesta ocasi贸n, do Concello de Dodro. E 茅 que estas terras do Ulla ser谩n o epicentro dunha xeira que ter谩 lugar este domingo –e para o que xa non quedan prazas– na que se combinan a historia da represi贸n nos inicios da rebeli贸n franquista e o patrimonio arqueol贸xico, natural e paisax铆stico do inicio da r铆a da Arousa.

As铆, durante o roteiro haber谩 varios paneis con textos do libro 鈥淧ensa Nao鈥 de Anxo Angueira que fan referencia 贸s lugares citados nesta obra. Tam茅n o autor estar谩 presente para falar dos lugares nos que se desenvolve esta obra ambientada en 1935, un ano antes da Guerra Civil. Falamos con Xo谩n Xos茅 Vicente, concelleiro de Turismo de Dodro, activista cultural e patrimonial e un dos gu铆as desta andaiana.

Rutas de Historia l茅vanos, desta volta, a unha andaina metade literaria, metade patrimonial. Que ver谩n os participantes da xeira deste domingo?
Pois lugares emblem谩ticos da novela de Anxo Angueira, o lugar por onde escapou unha das protagonistas, Mar铆a, polo monte para unirse 谩 resistencia antifranquista do Barbanza. Nese percorrrido que fixo Mar铆a veremos petr贸glifos que o seu mozo Amaro calcara os debuxos, o r铆o Ulla por onde este marchou na 鈥淧ensa Nao鈥 unha gamela descompensada… O 鈥淐astro de Mouras鈥 que 茅 o Castro de Bexo en realidade…

A capa de Pensa Nao, de Anxo Angueira

Entre elas, como dis, lugares simb贸licos que aparecen na novela Pensa Nao, de Anxo Angueira, como Sernanselle. Que hai detr谩s desta vila inventada?聽
Pois en primeiro lugar a aldea protagonista, Manselle, 鈥淪ernanselle鈥 na obra de Anxo Angueira. Unha das primeiras aldeas que contaba conelectricidade xerada nun mu铆帽o, con regos de xurro soterrado baixo os empedrados da r煤a, a con auga corrente nas casas. Tam茅n veremos varias casas de indianos, na novela a casa de Camoiras, a casa do se帽orito ca s煤as palmeiras, a casa de Roiz, a que foi cooperativa leiteira, o famoso Valo de Manselle que o fixeron eles, e que ningu茅n os axudou, e que foi tam茅n base para un libro de poes铆a de Anxo Angueira en homenaxe a aquela xente.

A historia conta o ambiente previo 谩 Guerra Civil. Non cres que ultimamente est谩n volvendo pantasmas daquela 茅poca?
Eu creo que para que non volvan as pantasmas hai que co帽ecer o que pasou realmente, que a xente saiba que en Manselle, e no concello de Dodro en xeral, houbo d煤as cooperativas leiteiras que mov铆an casi medio mill贸n de litros de leite e que quedou rachado este modelo ca chegada do golpe franquista. Para que non volvan as pantasmas temos que espantalas entre todos, pero que todos se impliquen e que non queden na casa. Hai moito traballo que facer.

Como novo concelleiro de Cultura de Dodro supo帽o que recuperar a memoria hist贸rica 茅 algo importante para o novo goberno, non si?
Fundamental. No 煤ltimo pleno municipal aprobamos unha moci贸n para que se cataloguen os vestixios do Franquismo no Municipio de Dodro e unha vez levado a cabo levarase a pleno para a eliminaci贸n dos s铆mbolos franquistas e a revogaci贸n de honras e distinci贸ns. Nos somos parte damnificada do Franquismo xa que nos anos 40 un alcalde nun pleno aprobou regalar a Torre de Benda帽a o Xeneral Franco e os seus restos a铆nda se atopan formando parte do Pazo de Meir谩s e tirados na s煤a horta. Este Pazo de Benda帽a tam茅n ti帽a unha biblioteca moi importante que tam茅n imaxinamos se atope formando parte de Meir谩s. 脡 empe帽o deste goberno revogar aquel acordo e se 茅 posible recuperar polo menos a biblioteca.

Ademais, este roteiro levaranos por petr贸glifos e polo castro de Bexo que foi escavado pola insistencia dos veci帽os. De feito houbo que actuar sobre eucaliptos que pu帽an en perigo os seus muros. 脡 tan perigosa esta especie arb贸rea para os nosos monumentos patrimoniais?
De momento a铆nda non foi excavado, o que fixemos coa colaboraci贸n de Verdegaia, ca Asociaci贸n Cultural Unidade Veci帽al, coa Asociaci贸n de Veci帽os foi cortar os eucaliptos da croa noroeste que se chama Eira dos Mouros. A Comunidade de Montes da Cruz do Abel谩n agora co novo goberno non vai ter ning煤n impedimento por parte nosa, o contrario, colaboraremos con eles en todo canto lles faga falta, sempre baixo as directrices da Direcci贸n Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia e con Carlos Otero como arque贸logo director, para a eliminaci贸n do eucalipto en todo o entorno do castro. Hai que recordar que o anterior alcalde do PP interpuxo un 鈥渆xpediente de reposici贸n da legalidade鈥 despois da primeira corta e paralizou moito o proceso de eliminaci贸n do eucalipto.

E cal 茅 a peculiaridade deste castro?
E un dos Castros mais grandes da provincia da Coru帽a, posiblemente o segundo despois de Elvi帽a. As Murallas do Castro de Bexo deberon ser monumentais, porque entre a xente maior rec贸rdase desta denominaci贸n 鈥淎s Murallas鈥 O mais impresionante son a cantidade de murallas que hai, algunhas de case tres metros de ancho. Fai uns meses descubrimos o que pode ser a entrada monumental protexida por muros laterais e murallas perfectamente visibles a铆nda hoxe. Hai que lembrar que nos anos 50 segundo nos dic铆an alg煤ns maiores hab铆a d铆as que hab铆a mais de 50 carros sacando pedra do castro. Cantas casas se fixeron nas aldeas de preto con pedra do castro?… A teor铆a dos arque贸logos 茅 que este puido ser un castro da idade do ferro 鈥渞econvertido鈥 mais tarde en 茅poca alto medieval en atalaia defensiva contra as invasi贸ns dos homes do norte e os sarracenos. E pola estrutura tan grande puido albergar moita cantidade de xente.

Hai alg煤n proxecto para a s煤a posta en valor?
Levamos catro meses no goberno, xa temos elaboradas varias rutas e unha delas 茅 esta 鈥淧ensa Nao鈥 que pasa polo castro. Temos informaci贸n sobre o mesmo no tr铆ptico que temos da ruta. 脡 un sitio perfecto de miradoiro para toda parte final do Ulla e a Ria de Arousa. Non queremos escavar un castro por escavar, faremos sempre o que nos indique neste caso o arque贸logo director da actuaci贸n, pero pensamos que unha pequena actuaci贸n arqueol贸xica p贸dese facer no denominado 鈥淧ozo do Ouro鈥 que ten unha lenda moi aca铆da….

Roteiro por Dodro, co帽ecendo os lugares da novela Pensa Nao, nas terras do Ulla / Xo谩n Xos茅 Vicente

Ademais de castros, petr贸glifos e literatura que outra cousa destacar铆as desta andaina?
As vistas impresionantes das Bra帽as de La铆帽o, as Veigas de Lestrobe, o r铆o Ulla que aqu铆 e 鈥渙 mar鈥 que dic铆an nosos pais e av贸s, o mar que tra铆a as dornas cheas de berbirecho, os gale贸ns cargados de madeira e que agora solo suben unha vez 贸 ano na homenaxe 谩 nosa Rosal铆a de Castro, os bosques de carballos centenarios, a Cruz da Abel谩n que 茅 o cruceiro de capela mais antigo de Galicia, 1672 l茅ese perfectamente no seu varal. E finalmente a aldea de Imo, unha das mais bonitas do concello e mellor conservadas, co seu Conxunto Hist贸rico dos H贸rreos da Lavandeira formado por once h贸rreos con orientaci贸n case todos co eixo norte-sur. A铆 un autob煤s levar谩 贸s participantes ate o valo de Manselle onde deixaron os coches.

E algunha recomendaci贸n para os que participen nela?
E unha ruta larga, que traian roupa adecuada e calzado. Que desfruten e que pregunten. E sobre todo, que volvan a Dodro, levar谩n alg煤ns tr铆pticos con mais rutas. Non sabes como desfruta a xente de Dodro vendo cami帽antes que lles preguntan e respondendo. Os de Dodro somos xente faladora!

Pode que che interese...