fbpx
Membros de Capit谩n Gosende no Outeiro Aciveiro, onde se ven os danos causados pola maquinaria pesada en estaci贸ns de petr贸glifos / Capit谩n Gosende

Nova desfeita arqueol贸xica con maquinaria pesada nunha zona de petr贸glifos en Cerdedo

Tempo de lectura: 6 min.

O pasado 19 de xullo, ao correo do colectivo Capit谩n Gosende chegou unha mensaxe do presidente da Comunidade de Montes de Lourido (parroquia de Cerdedo) na que, amais de felicitarnos polo noso labor de documentaci贸n, divulgaci贸n e preservaci贸n do patrimonio da comarca, solicit谩banos informaci贸n sobre os bens de natureza arqueol贸xica localizados, at茅 o momento, no monte comunal baixo a s煤a xesti贸n. Reproducimos un fragmento da mensaxe: Estamos a realizar o proxecto de ordenaci贸n do monte de Lourido e queriamos reflectir os novos xacementos e tam茅n os existentes, polo tanto, todo tipo de informaci贸n dos xacementos: coordenadas, valores dos mesmos etc. ser铆anos de gran axuda.

Honrados coa encomenda e sempre dispostos a botar unha man a quen nola solicita de bo grao e por causa lo谩bel, principiamos a elaboraci贸n dunha sin贸ptica carta arqueol贸xica, base谩ndonos na informaci贸n custodiada en Patrimonio e, fundamentalmente, nos datos obtidos tras unha pescuda de anos polo territorio que xa deu lugar a tres publicaci贸ns: Carta arqueol贸xica do concello de Cerdedo (2009), O legado dos homes pequenos. Gravados rupestres de Cerdedo (2017) e O embigo do becho. Retrincos da intrahistoria de Cerdedo V (no prelo, mais desagregado oportunamente na prensa).

En resumo, a d铆a de hoxe o tesouro arqueol贸xico do lugar de Lourido componse de trece xacementos. A pesar dos nosos esforzos, s贸 sete dos trece bens figuran rexistrados no arquivo de Patrimonio. No tocante 谩 arte rupestre, enumeramos: petr贸glifo do Outeiro Aciveiro I, petr贸glifo do Outeiro Aciveiro Ib, petr贸glifo do Outeiro Aciveiro II, petr贸glifo do Outeiro Aciveiro III, petr贸glifo das Bra帽as I (O Catadoiro), petr贸glifo das Bra帽as II (O Catadoiro), petr贸glifo das Abeleiras I, petr贸glifo das Abeleiras II e petr贸glifo das Abeleiras III. No tocante ao megalitismo, enumeramos: m谩moa do Catadoiro I, m谩moa do Catadoiro II, m谩moa do Outeiro Aciveiro I e m谩moa do Outeiro Aciveiro II.

A fin de semana do 1 e 2 de agosto, membros do colectivo Capit谩n Gosende despraz谩monos at茅 o lugar de Lourido para, sobre o terreo, facer as 煤ltimas comprobaci贸ns. Cando na tarde do d铆a 2, ascendemos a lomba do Outeiro Aciveiro, decat谩monos con sorpresa e fast铆o de que a zona fora obxecto dunha labra intensa coa finalidade de repoboar aqueles predios (monte baixo) con con铆feras. Ao abandonar a pista forestal para acceder ao coto, puidemos observar como a meirande parte dos afloramentos gran铆ticos testemu帽aban a groseira intervenci贸n de maquinaria pesada (buld贸cer): roturas, desmochaduras, raiaduras, raspados, envorcados, arrastre… Os restos das bandexas pl谩sticas das pl谩ntulas esparex铆anse aqu铆 e acol谩. C贸mpre salientar que as 谩reas de cautela dos referidos bens arqueol贸xicos abranguen boa parte da zona afectada polo dito plant铆o.

DESTRUCI脫N DUNHA ESTACI脫N

Acend茅ronsenos todas as alarmas, pois na cimeira do Outeiro Aciveiro os do Capit谩n Gosende descubriramos en 2008 e 2017 tres estaci贸ns petrogl铆ficas que foron denominadas: petr贸glifo do Outeiro Aciveiro Ib, do Outeiro Aciveiro II e do Outeiro Aciveiro III. Todas tres estaci贸ns petrogl铆ficas non gozan dos beneficios da catalogaci贸n, a铆nda que a s煤a descuberta fora comunicada con tempo a Patrimonio (anos 2015 e 2017). A existencia do gravado rupestre Outeiro Aciveiro Ib ficou consignada no libro Carta arqueol贸xica do concello de Cerdedo, Ed. Morgante, 2009, p谩xinas 53 e 177 (fotograf铆a 25) e, as铆 mesmo, n鈥O legado dos homes pequenos. Gravados rupestres de Cerdedo, Ed. Morgante, 2017, p谩xinas 75-7 e 78, 80, 81 (fotograf铆as). A existencia dos gravados rupestres Outeiro Aciveiro II e III ficou tam茅n consignada no libro O legado dos homes pequenos. Gravados rupestres de Cerdedo, p谩xinas 75-7 e 82-3 (fotograf铆as).

Por desgraza, cando acadamos o cume as nosas terr铆beis sospeitas v铆ronse confirmadas. A desfeita estend铆ase centos de metros cadrados ao noso arredor. O arado do buld贸cer mesmo rachara en sucos o laxedo situado a menos de 1 m de distancia da lastra que soporta o petr贸glifo do Outeiro Aciveiro Ib. Malia investir unha hora na s煤a busca, non fomos quen de localizar os gravados do Outeiro Aciveiro II e III (situ谩banse a car贸n do primeiro petr贸glifo), polo que, con certeza, foron destru铆dos. Volvemos facer fincap茅 en que, en moitas ocasi贸ns, os motivos conservados na parte superior dos afloramentos gran铆ticos son apenas o indicio do que se agocha baixo a vexetaci贸n ou o terreo circunstante. Traspasados pola carraxe e pola impotencia, maldicimos a sorte deste noso pobo malfadado que se haber谩 de conformar co recordo.

As marcas do arado do buld贸cer esp谩llanse polo pedregal da zona de cautela arqueol贸xica de Outeiro-Aciveiro, en Cerdedo / Capit谩n Gosende

SUPERVISI脫N DUNHA EMPRESA

Mentres tomabamos os pertinentes apuntamentos e fotograf铆as, pux茅monos en contacto telef贸nico co presidente da Comunidade de Montes de Lourido quen, abraiado, puxo no noso co帽ecemento que o control arqueol贸xico sobre os traballos de creaci贸n daquela superficie forestal f贸ralle contratado a unha empresa de arqueolox铆a cuxo nome, por pudor, non imos revelar. Ao parecer, as tarefas de labradura e plantado lev谩ranse a cabo nos d铆as previos ao confinamento decretado a causa do covid-19.

O proxecto de intervenci贸n arqueol贸xica redactado pola empresa contratada acabou chegando 谩s nosas mans e, no que concirne aos bens suxeitos a protecci贸n, as s煤as 31 p谩xinas, amais de reproducir os erros ou inexactitudes xa observados nas fichas de Patrimonio (toponimia, coordenadas…), adob铆anse cun feixe de boas intenci贸ns. No dito documento, a empresa de arqueolox铆a estimaba tres xornadas de 鈥渢raballo completo de campo鈥 para a correcta realizaci贸n da supervisi贸n da repoboaci贸n, para os que estimou oportuno o emprego do(s) buld贸cer(es).

No punto 6 do proxecto (鈥淧roposta de intervenci贸n arqueol贸xica鈥) lemos (6.1. Tipo de intervenci贸n):

鈭扨roponse levar a cabo unha intervenci贸n arqueol贸xica de control de t贸dolos traballos a realizar nas 谩reas de protecci贸n arqueol贸xica, e que, principalmente, consistir谩n na supervisi贸n dos traballos de aburatamento realizados con maquinaria pesada.

鈭扐ntes do inicio dos traballos, a direcci贸n arqueol贸xica deber谩 informar ao persoal da reforestaci贸n da localizaci贸n dos bens patrimoniais da contorna…

鈭扗eberase levar a cabo unha inspecci贸n do terreo, por se se localizara alg煤n outro ben patrimonial no 谩mbito da actuaci贸n.

E no tocante aos obxectivos (apartado 6.2.):

鈭扥 obxectivo principal que se persegue coa execuci贸n da intervenci贸n 茅 mitigar o impacto da actuaci贸n forestal sobre os xacementos arqueol贸xicos afectados…

鈭扨restarase coidadosa atenci贸n 谩 posible existencia de vestixios arqueol贸xicos ao longo de toda a superficie de traballo e que eventualmente poidan supo帽er un acrecentamento no co帽ecemento que actualmente se ten sobre os bens.

Para m谩is inri, no cap铆tulo dedicado ao traballo de campo (apartado 6.3.), a empresa de arqueolox铆a salienta:

O plan de traballo de campo queda definido polos seguintes puntos (entre outros):

鈭扞nspecci贸n do terro previa, para a localizaci贸n de eventuais novos xacementos, especialmente no caso do pequeno outeiro ao NO da M谩moa de Acibeiro 2, no que se poder铆a agochar algunha outra manifestaci贸n de arte rupestre…

鈭扖ontrol visual dos movementos de terras realizados con maquinaria pesada.

鈭扞nspecci贸n dos sucos creados a fin de localizar posibles restos arqueol贸xicos.

Poden adivi帽ar o cruento final, o 鈥減equeno outeiro ao NO da m谩moa鈥 茅 o lugar onde o colectivo Capit谩n Gosende descubriu en 2008 e 2017 os petr贸glifos do Outeiro Aciveiro Ib, II e III. Lamentamos a pouca agudeza visual dos exploradores da empresa de arqueolox铆a, xa que as covi帽as do gravado Outeiro Aciveiro Ib (as que, ao chou, se libraron do arado do buld贸cer) saltan 谩 vista. Non obstante, cantos desgustos aforrariamos se os 鈥渢itulados鈥 baixasen do pedestal acad茅mico, consultasen a bibliograf铆a proscrita ou se aconsellasen, de cando en cando, cos pedestres afeccionados. Agora 茅 tarde.

Laxa escachizada a car贸n dos gravados rupestres en Outeiro-Aciveiro, en Cerdedo / Capit谩n Gosende

SEN LABOR DE INSPECCI脫N

Escusamos engadir m谩is nada. A conclusi贸n 谩 que doadamente chegamos 茅 que a empresa de arqueolox铆a, amais de obviar a bibliograf铆a existente sobre os bens patrimoniais da zona, fixo, un deficiente (por non dicir inexistente) labor de inspecci贸n e supervisi贸n. A decisi贸n de empregar o buld贸cer dentro das 谩reas de protecci贸n dos bens patrimoniais catalogados foi completamente desatinada. O sentido com煤n ditaba que, antes da irrupci贸n do buld贸cer, a 谩rea de cautela e, en concreto, o coto do Outeiro Aciveiro, deberan ser rozados manualmente, para favorecer o posterior exame a p茅 do pedregal. A empresa valorou a s煤a intervenci贸n en 1.984鈥40 euros.

O mal xa est谩 feito, por茅n, visto o visto, non desaproveitaremos a oportunidade de reivindicar o valios铆simo traballo, entusiasta e desinteresado, desenvolvido na Galiza por individuos e colectivos en prol da divulgaci贸n e salvagarda do noso patrimonio arqueol贸xico. O pa铆s 茅 moi grande e o desleixo institucional a铆nda o 茅 m谩is. Non sobra ningu茅n e por tal, esiximos:

1潞) O debido respecto aos ach谩degos, 谩s publicaci贸ns e 谩 angueira de valorizaci贸n e divulgaci贸n levadas a cabo polos afeccionados 谩 arqueolox铆a (e a calquera outra disciplina), verdadeiros valedores do noso acervo cultural.

2潞) Os sitios arqueol贸xicos descubertos e comunicados a Patrimonio polos afeccionados deben ser tomados en consideraci贸n, recaendo sobre eles, de xeito cautelar e inmediato, a mesma protecci贸n que rexe para os bens catalogados, fac茅ndoos constar, por exemplo, no mapa de aproveitamentos forestais (mapas.xunta.gal). A catalogaci贸n provisional manter铆ase vixente at茅 que se puidese sufragar a visita ao lugar dos arque贸logos titulados. Tras o seu visto e prace, estes xacementos asentar铆anse definitivamente no cat谩logo oficial.

O d铆a 3 de agosto de 2020, o colectivo Capit谩n Gosende entregoulles a carta arqueol贸xica 鈥渙ficiosa鈥 de Lourido aos veci帽os que nola requiriron. O noso labor de protecci贸n da herdanza milenaria de todos foi de balde (coma sempre); desexamos que non en balde (coma case sempre).

Capit谩n Gosende contra o mundo.

Pode que che interese...