fbpx
Paisaxe da Ribeira Sacra / foto javieralamorodriguez CC0

Encoros, e贸licos, avellentamento ou o enfoque relixioso. As铆 rexeita o informe do ICOMOS 谩 Ribeira Sacra

Tempo de lectura: 9 min.

鈥淐on respecto 谩 inscrici贸n, ICOMOS recomenda que a Ribeira Sacra, Espa帽a, non se inscriba no Patrimonio Mundial鈥. Con estas duras palabras remata o informe no que ICOMOS, (International Council of Monuments and Sites), un 贸rgano consultivo da UNESCO, que aval铆a, xunto con outros bens de todo o mundo, a candidatura da Ribeira Sacra.

Tam茅n as palabras que propiciaron que o pasado xoves a o Goberno de Espa帽a e a Xunta anunciaran aprazar a candidatura, tras dunha reuni贸n entre o conselleiro de Cultura, Rom谩n Rodr铆guez, e o embaixador de Espa帽a na UNESCO, Juan Andr茅s Perell贸. A proposta, adiada a non antes de 2024, deber铆a ser avaliada entre o 16 e do 31 de xullo en China.

Mais o informe d茅ixao claro: 鈥淚COMOS non est谩 convencido鈥. 鈥淧arece haber unha tensi贸n inherente entre preservar a sacralidade do territorio e adaptarse 谩s necesidades contempor谩neas鈥. 鈥淥s encoros e outras intervenci贸ns similares non son vistas como un desenvolvemento l贸xico dunha paisaxe tradicional. Tampouco se poden ver estas intervenci贸ns como complementarias鈥, afirman dende o organismo.

Ribeira Sacra / foto danirodriguezfotografiaCC0

E 茅 que a explotaci贸n hidr谩ulica contempor谩nea, 茅 dicir, os encoros, xunto con outros factores como as desamortizaci贸ns do s茅culo XIX, o avellentamento e os cambios na paisaxe, parecen ser os grandes problemas dunha candidatura que a ollos de todos os galegos merecer铆a ser Patrimonio Mundial. Non as铆 do organismo, que ve incoherencias importantes nela.

Unha paisaxe dominada polos encoros

E 茅 que 鈥淚COMOS reco帽ece que a identidade local e os lazos sociais seguen sendo fortes e que a comunidade, a铆nda que avellentada, ded铆case a continuar as pr谩cticas agr铆colas tradicionais nas abruptas ladeiras dos vales dos r铆os. Non obstante, este panorama sagrado e produtivo cambiou significativamente nos 煤ltimos 200 anos鈥, afirman dende a instituci贸n.

鈥淧or un lado, houbo un desenvolvemento de infraestruturas a gran escala que cambiou o ambiente f铆sico, mentres que por outro, houbo un dr谩stico descenso do monacato como consecuencia das reformas do s茅culo XIX鈥, resumen. 鈥淥 expediente describe a paisaxe como un continuo, mais 茅 dif铆cil para ICOMOS ver os elementos de infraestrutura a grande escala do per铆odo moderno como contribu铆ntes ou relacionados co Valor Universal Destacado da proposta鈥.

鈥淚COMOS agradece a informaci贸n complementaria detallada proporcionada polo Estado sobre o impacto de numerosos encoros na paisaxe. Non obstante, quedan preguntas fundamentais sobre como estes elementos que modificaron a paisaxe de ribeira contrib煤en ou est谩n relacionados coa historia do monacato, a sacralidade da paisaxe ou o uso tradicional da terra鈥, afirman.

Aspecto actual da Ribeira Sacra / foto eladioabanelasCC0

O enfoque relixioso, un enfoque errado?

Mais un dos problemas principais poder铆a atoparse no propio enfoque da candidatura. E 茅 que esta est谩 orientada a presentar dunha paisaxe configurada polo car谩cter relixioso e a continuidade do compo帽ente mon谩stico como elemento determinante. Mais para o ICOMOS 鈥渘on est谩 demostrada esta relaci贸n鈥.

鈥淥 expediente de nominaci贸n presenta caracter铆sticas que abarcan un amplo per铆odo temporal e tipol贸xico (..), a xustificaci贸n est谩 baseada predominantemente no car谩cter sagrado e na historia da evanxelizaci贸n do territorio e uso asociado do solo鈥. 鈥溍 dif铆cil para ICOMOS entender a continuidade da paisaxe sagrada cando os seus motores clave, as comunidades mon谩sticas, xa non est谩n implicados na configuraci贸n desa paisaxe鈥, af铆rmase.

Detalle da Ribeira Sacra / foto HdG

鈥淥 expediente de nomeamento ofrece informaci贸n sobre o declive das comunidades mon谩sticas en toda a Ribeira Sacra tras a desamortizaci贸n das terras dos mosteiros no s茅culo XIX. Mais s贸 se conservou unha parte da concentraci贸n de mosteiros existentes da Idade Media e s贸 unha pequena comunidade mon谩stica cisterciense segue activa鈥, dise.

Unha paisaxe singular pero que xa non 茅 relixiosa

鈥淒ebido a estas transformaci贸ns dos elementos formativos dos vales, 茅 dif铆cil comprender a relaci贸n actual dos mosteiros coa paisaxe agr铆cola que xestionaron unha vez. A despoboaci贸n, a modernizaci贸n e os consecuentes desaf铆os 贸 modo de vida tradicional, engaden dificultades para demostrar esta relaci贸n鈥, af铆rmase no informe.

鈥淓n canto 谩 paisaxe (鈥) ICOMOS observa que 茅 dif铆cil comprender a paisaxe actual tal e como puido ser nese per铆odo, xa que se abandonaron as terras agr铆colas e os bosques cultivados, hoxe enchidos de maleza. Isto leva a unha situaci贸n na que as conexi贸ns visuais entre os mosteiros e entre mosteiros e r铆os xa non son posibles. ICOMOS considera que este 茅 un importante problema de integridade鈥, afirman.

Paixase da Ribeira Sacra / turismo.gal

O compo帽ente monacal, unha constante en Europa

Ademais ICOMOS considera que unha paisaxe monacal non 茅, nin moito menos, unha excepci贸n en Europa. Pois 鈥渙s lugares santos e os monumentos relacionados co evanxelismo non son infrecuentes en Europa ou noutras partes do mundo鈥.

鈥淧贸dese considerar que o monacato e o uso asociado da terra configuraron gran parte das paisaxes de Europa. En termos de conxuntos de estruturas monacais, hai un n煤mero significativo nesta rexi贸n xeocultural, pero tam茅n m谩is al谩鈥. Interr贸gase tam茅n se 鈥減ode considerarse destacada a s煤a combinaci贸n de caracter铆sticas paisax铆sticas con eventos particulares da historia occidental do monacato鈥.

Outros problemas: li帽as de alta tensi贸n e e贸licos

Mais, se dentro das conclusi贸ns o ICOMOS deixa claras as s煤as d煤bidas respecto do enfoque da candidatura e da relaci贸n con infraestruturas contempor谩neas como os encoros, no corpus da avaliaci贸n, dentro dos 鈥渇actores que afectan 谩 candidatura鈥, at贸panse outros elementos que para o organismo son dif铆ciles de encaixar.

鈥淎s presi贸ns de desenvolvemento que te帽en o maior impacto son as infraestrutura de produci贸n de enerx铆a a gran escala, como presas, encoros e li帽as de transmisi贸n鈥. Na candidatura afirm谩base que estas infraestruturas 鈥渘on te帽en un impacto significativamente negativo鈥 e que 鈥渟on partes valiosas da paisaxe cultural continua鈥. Mais, como vimos, a instituci贸n non o entende as铆.

Degradaci贸n da Ribeira Sacra, con li帽as de alta tensi贸n, cortas, lumes e encoros / foto Protocultura CC0

Ademais delas 鈥淚COMOS observa con certa preocupaci贸n o impacto visual das turbinas e贸licas no Valor Universal Excepcional proposto da candidatura nomeada. Un gran parque e贸lico est谩 situado na zona de amortecemento entre os compo帽entes da rexi贸n nomeada, e outros tres, a铆nda que m谩is distantes, tam茅n son visibles鈥.

Canteiras, especies invasoras, lumes e forestaci贸n

Dentro destes aspectos dest谩canse outros problemas que afectan 谩 candidatura. 鈥淥utros factores (鈥) son as canteiras abertas鈥. 鈥淥 ICOMOS e a UICN consideran que non deben permitir a extracci贸n activa de canteiras dentro dos l铆mites de la candidatura, nin deben permitir os impactos indirectos da extracci贸n o miner铆a鈥.

Detalle da Ribeira Sacra no ver谩n de 2017 / foto HdG

鈥淓ntre as presi贸ns ambientais, destacan as especies invasoras e os cambios nos ecosistemas locais. Ademais, ICOMOS e UICN sinalan o impacto negativo dos incendios forestais, os que observan relacionados co abandono de bosques e fragas鈥. 鈥淚COMOS tam茅n observa a obstruci贸n dos v铆nculos visuais entre os mosteiros e outras lugares sacros e os r铆os como resultado da forestaci贸n鈥, af铆rmase neste apartado.

Avellentamento e un turismo non sostible

鈥淯n dos principais factores que inciden na candidatura nomeada 茅 a tendencia demogr谩fica cara a unha poboaci贸n maior, que se relaciona coas duras condici贸ns laborais e a precaria infraestrutura agraria hist贸rica鈥, afirman. 鈥淓sta tendencia ameaza a produci贸n agr铆cola tradicional liderada pola comunidade en micro-propiedades鈥, que si son clave na candidatura segundo a instituci贸n.

Af铆rmase respecto 谩 demograf铆a que 鈥a despoboaci贸n e o avellentamento tam茅n afectan 贸 car谩cter da paisaxe. Moitos edificios relixiosos perderon o seu uso hist贸rico ou se adaptaron a novas funci贸ns non relixiosas鈥.

Mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil / ribeirasacra.com

As铆, o organismo afirma que 鈥渄estaca o importante papel previsto para o turismo na revitalizaci贸n da econom铆a de Ribeira Sacra. Present谩ronse varios plans estrat茅xicos (鈥) para garantir un turismo sostible e socialmente sensible. Por茅n, tendo en conta o r谩pido crecemento demostrado do sector tur铆stico na 煤ltima d茅cada, o turismo poder铆a potencialmente ameazar a sostibilidade da econom铆a agraria tradicional local, superando o papel conformativo desta 煤ltima no car谩cter do territorio鈥, avisan dende a instituci贸n.

Cant铆s na Ribeira Sacra / foto Lopez_Grande CC0


Para saber m谩is: Neste link pode consultarse completo o informe do ICOMOS. A avaliaci贸n da Ribeira Sacra aparece a partir da p谩xina 544, Inclu铆mos o texto completo das “Conclusi贸ns” m谩is abaixo.



Conclusi贸ns do Informe do ICOMOS:

  1. Conclusi贸n

Ribeira Sacra est谩 nomeada como testemu帽o dunha paisaxe cultural sacra continua e dun modo de vida tradicional. O expediente de nomeamento presenta informaci贸n sobre un gran n煤mero de mosteiros, igrexas e outras caracter铆sticas relixiosas e sagradas, e sobre as divisi贸ns espec铆ficas da terra que evolucionaron a partir deses mosteiros. ICOMOS reco帽ece que a identidade local e os lazos sociais seguen sendo fortes e que a comunidade, a铆nda que avellentada, ded铆case a continuar as pr谩cticas agr铆colas tradicionais nas abruptas ladeiras dos vales dos r铆os.

Non obstante, este panorama sagrado e produtivo cambiou significativamente nos 煤ltimos 200 anos. Por un lado, houbo un desenvolvemento de infraestruturas a gran escala que cambiou o ambiente f铆sico, mentres que por outro, houbo un dr谩stico descenso do monacato como consecuencia das reformas do s茅culo XIX.

O expediente de nominaci贸n presenta caracter铆sticas que abarcan un amplo per铆odo temporal e tipol贸xico, todas elas consideradas polo Estado contribu铆ntes ao valor universal destacado proposto, a铆nda que a xustificaci贸n est谩 baseada predominantemente no car谩cter sagrado e na historia da evanxelizaci贸n do territorio e uso asociado do solo. A铆nda que o expediente de nomeamento describe a paisaxe como continuo, 茅 dif铆cil para ICOMOS ver os elementos de infraestrutura a grande escala do per铆odo moderno como contribu铆ntes ou relacionados co Valor Universal Destacado proposto da propiedade nomeada.

ICOMOS agradece a informaci贸n complementaria detallada proporcionada polo Estado parte sobre o impacto de numerosas presas na paisaxe. Non obstante, quedan preguntas fundamentais sobre como estes elementos que modificaron a paisaxe de ribeira contrib煤en ou est谩n relacionados coa historia do monacato, a sacralidade da paisaxe ou o uso tradicional da terra; ou a forma en que estes aspectos son comprendidos, percibidos e valorados na actualidade.

Tam茅n 茅 dif铆cil para ICOMOS entender a continuidade da paisaxe sagrada cando os seus motores clave, as comunidades mon谩sticas, xa non est谩n implicados na configuraci贸n desa paisaxe. O expediente de nomeamento ofrece informaci贸n sobre o declive das comunidades mon谩sticas en toda a Ribeira Sacra tras a desamortizaci贸n de terras dos mosteiros no s茅culo XIX. S贸 se conservou unha parte da concentraci贸n de mosteiros existentes na Idade Media e s贸 unha pequena comunidade mon谩stica cisterciense segue activa. Debido a estas transformaci贸ns dos elementos formativos dos vales, 茅 dif铆cil comprender a relaci贸n actual dos mosteiros coa paisaxe agr铆cola que xestionaron unha vez. A despoboaci贸n, a modernizaci贸n e os consecuentes desaf铆os ao modo de vida tradicional engaden dificultades para demostrar esta relaci贸n.

En canto 谩 paisaxe e 谩 forma en que foi moldeada e cultivada polas actividades mon谩sticas durante a Idade Media, ICOMOS observa que 茅 dif铆cil comprender a paisaxe actual tal e como puido ser nese per铆odo, xa que se abandonaron as terras agr铆colas e os bosques cultivados. e enche de maleza. Isto leva a unha situaci贸n na que as conexi贸ns visuais entre mosteiros e entre mosteiros e r铆os xa non son posibles. A propiedade nomeada queda cunha representaci贸n comprometida da paisaxe sacra mon谩stica. ICOMOS considera que este 茅 un importante problema de integridade.

A an谩lise comparativa 茅 unha completa recompilaci贸n de m谩is de cincuenta sitios en todo o mundo. Un n煤mero tan grande de propiedades comparables destaca o feito de que as paisaxes agr铆colas anexas 谩s ladeiras, os lugares santos e os monumentos relacionados co evanxelismo non son infrecuentes en Europa ou noutras partes do mundo. ICOMOS sinala que a an谩lise comparativa, a铆nda que confirma de moitas maneiras as calidades da Ribeira Sacra, deixa aberta a cuesti贸n fundamental de se a propiedade en serie nomeada pode considerarse destacada pola s煤a combinaci贸n de caracter铆sticas paisax铆sticas ou a s煤a relaci贸n con eventos particulares da historia occidental do monacato.

P贸dese considerar que o monacato e o uso asociado da terra configuraron gran parte das paisaxes de Europa. En termos de conxuntos de estruturas monacais, hai un n煤mero significativo nesta rexi贸n xeocultural e m谩is al谩.

Parece haber unha tensi贸n inherente entre preservar a sacralidade do territorio e adaptarse 谩s necesidades contempor谩neas das comunidades e das infraestruturas modernas. ICOMOS non est谩 convencido de que os dous se poidan conciliar do xeito suxerido, polo que as presas e outras intervenci贸ns similares son vistas como un desenvolvemento l贸xico dunha paisaxe tradicional. Tampouco se poden ver estas intervenci贸ns como complementarias do que queda dos legados dunha vez poderosas comunidades que noutro tempo resid铆an nos vales.

7. Recomendaci贸ns

Recomendaci贸ns con respecto 谩 inscrici贸n. ICOMOS recomenda que Ribeira Sacra, Espa帽a, non se inscriba no Patrimonio Mundial.


 

Pode que che interese...