A Roda de Barreiros: o “Stonehenge galego” continúa sen protección 19 anos despois do seu descubrimento
O xacemento da Roda, en Santiago de Reinante (Barreiros), é considerado pola comunidade científica un dos achados prehistóricos máis singulares de Galicia. Trátase dun círculo lítico de hai uns 4.000 anos, datado arredor do 2000 a.C. grazas ás probas de carbono 14 realizadas tras o seu descubrimento, en 2006. A súa importancia é tal que o arqueólogo Andrés Bonilla o describiu como “o primeiro deste tipo documentado na Europa continental”, un exemplo semellante aos círculos de pedra das illas británicas, aínda que de cronoloxía anterior.
Porén, a pesar do seu valor histórico, o xacemento segue abandonado. A maleza, a erosión e as intervencións humanas continúan deteriorando un enclave que leva case dúas décadas sen medidas de protección nin mantemento.
A súa historia comezou de maneira fortuíta durante as obras da Autovía do Cantábrico (A-8). A Xunta encargou entón un estudo que confirmou o seu valor arqueolóxico, limpou o terreo e realizou unhas pequenas catas, visibles aínda hoxe, pero que resultaron “completamente insuficientes”. Desde aquela, un cartel carcomido polo sol é o único testemuño da intervención inicial.
As asociacións ADEGA e Mariña Patrimonio levan anos denunciando o estado do xacemento. En 2013 e 2022 presentaron queixas ante a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural e a Valedora do Pobo, alertando de que a zona estaba a ser utilizada como espazo de acopio de madeira e que a maquinaria pesada deixara marcas a poucos metros das estruturas arqueolóxicas.
Os informes das entidades ecoloxistas e patrimoniais sinalan que a retirada de árbores e o tránsito de vehículos afectaron o subsuelo e provocaron un deterioro progresivo. A falta de medidas de conservación deixou os estratos arqueolóxicos expostos aos efectos do clima e ás agresións humanas.
A alcaldesa de Barreiros, Ana Ermida, leva tempo intentando que se actúe sobre o terreo, consciente de que o Ministerio de Transportes e Mobilidade Sostible é o titular dos terreos. O Concello mantivo contactos coa Xunta de Galicia e co propio Ministerio para “buscar fórmulas para poñelo en valor”, e Ermida asegura que atoparon “boa receptividade” por parte das administracións.
Non obstante, recoñece que a situación é complexa: “O Concello non pode facerse cargo dun xacemento así, que non ten nin protección nin nada. Sería facerse cargo dun morto”, declarou, insistindo en que é necesario que outras administracións asuman a súa conservación e posta en valor.
O círculo lítico de A Roda constitúe un testemuño excepcional do Bronce Medio galego, un espazo ritual de grandes dimensións que, segundo os especialistas, podería axudar a redefinir o coñecemento da prehistoria atlántica.
Case vinte anos despois da súa descuberta, o sitio continúa á intemperie, sen sinalización nin protección legal efectiva. Mentres tanto, a vexetación cobre o espazo e a erosión natural fai o seu labor silencioso.
