Pedro Feijoo convídanos a pasear por Vigo para coñecer a súa historia: “É unha cidade que leva reinventándose dende a súa propia fundación”

A Delegación de Vigo do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (COAG) organiza este sábado un roteiro polo Vigo histórico guiada polo escritor Pedro Feijoo baixo o título ‘Perseguindo a historia da cidade a través da súa arquitectura‘. O percorrido, que arrinca ás 11:00 horas no miradoiro das ruínas do Castelo de San Sebastián —xusto detrás da torre do Concello—, enmárcase nas actividades complementarias do 1º Congreso Ibérico de Educación pola Arquitectura, que se celebrará en Vigo os días 7, 8 e 9 de novembro coincidindo co 25º aniversario do Proxecto Terra. A proposta pretende revisitar o Vigo Vello a través da súa arquitectura desde unha óptica sociolóxica e histórica. Feijoo, autor de Camiñar o Vigo vello. Un paseo pola historia da cidade, retoma así co COAG aqueles paseos que durante anos convocou nas redes, con asistencia libre mediante inscrición previa.

Fixeras xa moitos roteiros deste estilo, non?

Uff, fixen moitísimos, moitísimos. No 2018 publiquei o libro Camiñar o Vigo vello, que ía xusto diso: contar a historia da cidade vella como se fósemos paseando por ela. Cando o sacamos, ocorréusenos que a mellor maneira de presentalo era, precisamente, paseando. E foise de todo das mans: nas presentacións aquilo semellaba unha manifestación. Déronme entón a idea: “Por que non o fas máis veces?”. E comecei a convocar paseos polas redes: dicía día e lugar, e quen quixese, sumábase. Na editorial deixamos de contar cando chegamos ás dúas mil persoas. Xa era demasiado; parecía unha reunión ilegal.

O roteiro do sábado comeza no miradoiro das ruínas do Castelo de San Sebastián. Por que elixes ese punto de partida e cara onde irá o percorrido?

O plan é unir principio e final coa mesma intención: comezamos nas ruínas de San Sebastián e rematamos na Porta do Sol. Se tivese que resumir de xeito gráfico a historia de Vigo a partir da súa arquitectura, calquera dos dous lugares serviría. O Castelo de San Sebastián contén todo o que quero transmitir. Cando comecei cos paseos era descoñecido mesmo para os veciños: marcado como zona perigosa, ruínas, droga… A xente non entraba. E, de súpeto, as vistas: unha panorámica completa da cidade e da súa posición na ría. É entender a cidade no mundo. Ademais hai un valor case metafórico: o edificio do Concello —que é unha atrocidade— está erguido sobre o castelo. Para levantar a Casa do Pobo tirouse abaixo unha parte importantísima do noso patrimonio. Reunir a xente alí permíteme dicir: “Se só tivese cinco minutos para falarvos de Vigo, abonda con mirar arredor”. Á esquerda, por exemplo, vense as ruínas da Panificadora, coa súa historia en vida e tras o peche.

É dicir, un espazo no que, sen moverte, podes contar case toda a cidade. Iso mesmo acontece na Porta do Sol?

Si. Se debuxas unha liña recta dende a esquina do edificio Simeón —onde están as escaleiras mecánicas— ata o comezo da rúa Carral, estás xusto sobre o trazado da antiga muralla: un pé dentro da cidade vella e outro na nova. Arquitectonicamente tes obras dos grandes que mudaron Vigo: Pacewicz, Genaro de la Fuente, Gómez Román… e, se miras cara García Barbón, mesmo Antonio Palacios. Estás enriba das pegadas do Vigo histórico —a casa do alcalde de Lavadores— e tamén ves a falta de memoria. Onde estaba a Villa de París hoxe hai un edificio de oficinas. E, na curva do Galoya (Policarpo Sanz, Porta do Sol, Príncipe), están gravados na pedra os impactos do comezo da Guerra Civil en Galicia. Non hai placa nin memoria, pero están aí, no inicio dunha das rúas principais. Por iso eses dous lugares resumen tan ben a cidade.

Vigo é unha cidade que se reinventa. Que coñece hoxe a xente do que queda baixo as capas do tempo e que descoñece?

Son optimista. Nas últimas xeracións nótase máis interese por coñecer un espazo que identifican como propio. Eu son do 1975 e medrei en Canido. Moitos compañeiros viñeran coas súas familias atraídos pola industria, por Citroën. Aqueles pais viñan traballar á cidade, pero a raíz seguía na aldea. Nós, os fillos, demos o xiro. A aldea dos meus pais é a deles; a miña é Vigo. E iso activou a curiosidade por saber que é este lugar.

Ese proceso fala tamén da historia recente. Cando dis que Vigo se reinventa, a que te refires?

A que Vigo leva facéndoo dende a súa fundación. Hai un tópico moi repetido: que Vigo non ten historia. Iso ten orixe en Murguía. Na súa Historia de Galicia fai un percorrido de norte a sur e, tras Pontevedra, di que deixa Vigo a un lado porque “non hai nada de interese nin para o historiador nin para o anticuario”. Como el identificaba a historia co medieval, desprezou Vigo. E durante o desenvolvemento urbano foi cómodo agarrarse a ese discurso: se non hai historia, pódese derrubar sen remorso. Así se perderon bens como o propio castelo para erguer a torre do Concello. Pero hoxe ninguén dubida dun Vigo romano, dun Vigo castrexo, dun Vigo medieval… De feito, Murguía viviu ao lado da Casa da Aríns, que é de 1430. Está claro que Vigo ten historia, e que en cada etapa se reconverte para saír á seguinte.

Falaches de varios Vigos: corsario, industrial, mariñeiro… Como conviven esas identidades hoxe?

Eu creo que conviven con bastante alegría e orgullo. Hai cousas do día a día que non me gustan: estamos vendo unha certa infantilización cando reducimos todo ás campañas de Nadal, ás luces, á noria… Pero tamén recoñezo que hai vida na cidade, xente na rúa. Nos 90 a xente ía do traballo á casa e pouco máis. Hoxe vese celebración compartida. Lembro as primeiras festas da Reconquista na Praza da Constitución: eramos catro gatos. Agora as rúas énchense. Non é só hostalaría: é a xente. Sen xente, industria, cultura ou negocio, Vigo pérdese.

Cando paseas polo Vigo Vello, ves máis o que foi ou o que podería ser?

As dúas cousas. Penso, por exemplo, na Casa Bárcena na rúa Real: un auténtico palacio de tintes case neoclásicos que estivo a piques de caer, e como ese, moitos. Do pouco que queda alí, vese o Vigo que, sobre todo no cambio do XIX ao XX, quixeron modernizar familias como os Bárcena, a do conde de Torrecedeira, Montenegro ou Lláñez, que trouxeron a Pacewicz para facer de Vigo unha cidade europea. Saíron edificios como o Hotel Moderno ou a Casa Acuna Soaje, que poderían estar en calquera rúa de París. Aquela vontade de construír un Vigo novo morreu a medias, pero as pegadas seguen e lembran tanto o que puido ser como o que se perdeu. Aínda así, para min o máis importante é a xente: volver ao discurso do pesimismo sería un erro e, ademais, moi contraproducente.