O patrimonio galego, en alerta: o Ministerio recibe un escrito por posible desprotección tras a reforma da lei
A Plataforma de Profesionales de la Arqueología (PEPA) presentou un escrito ao Ministerio de Cultura no que alerta dunha situación que considera especialmente delicada para o patrimonio galego. O motivo é a recente reforma da Lei do Patrimonio Cultural de Galicia, cuxos cambios —segundo a Plataforma e distintos informes técnicos— poden derivar nun escenario de desprotección efectiva de numerosos bens culturais.
O aviso inscríbese nun contexto máis amplo, no que varias comunidades autónomas están impulsando reformas a través de leis de simplificación administrativa. Estes procesos buscan reducir cargas burocráticas, pero, segundo denuncian os profesionais, están a provocar unha erosión das garantías básicas de conservación, un efecto que xa comeza a ser recoñecido de maneira recorrente polos organismos especializados.
O cambio máis significativo en Galicia é a transferencia aos concellos da capacidade para autorizar intervencións en bens catalogados. Ata agora, esta función recaía na administración autonómica, que dispón de equipos con formación específica en arqueoloxía, historia da arte ou arquitectura de conservación.
A Plataforma subliña que moitos concellos carecen de profesionais especializados, ou mesmo de equipos técnicos mínimos, o que podería deixar sen supervisión actuacións que requiren criterios estritamente patrimoniais. Para a PEPA, trasladar esta responsabilidade sen reforzar os recursos municipais supón un baleiro de tutela incompatible coa protección efectiva dos bens.
O escrito remitido ao Ministerio lembra que a Lei 16/1985 do Patrimonio Histórico Español recoñece o concepto de expolio por omisión, unha figura que abrangue tamén a falta de intervención da administración cando esa pasividade pon en risco a integridade dun ben cultural. “Non só é expolio o dano directo, tamén o é non actuar cando se ten a obriga de facelo”, recolle a normativa estatal.
A Plataforma interpreta que a delegación de competencias sen garantir medios suficientes pode encaixar neste suposto. Por iso, solicita a apertura dun procedemento de tutela fronte ao expolio, unha ferramenta prevista para os casos nos que a administración competente non cumpre adecuadamente co seu deber de protección.
As críticas non son novas. O Consello da Cultura Galega xa advertira de que a reforma impulsada pola Xunta non garante a protección do patrimonio debido á falta xeneralizada de persoal técnico cualificado e á ausencia de mecanismos estables de coordinación entre administracións. Esta carencia podería provocar que intervencións sensibles queden sen o control necesario, algo especialmente relevante en bens arqueolóxicos ou elementos arquitectónicos de especial valor.
A Plataforma lembra tamén que Galicia non é un caso illado: outras comunidades autonómicas están promovendo reformas semellantes, tamén baixo o paraugas da simplificación administrativa. Os profesionais consideran que, sen reforzo estrutural, este modelo pode consolidar unha tendencia que prioriza a axilidade sobre a conservación, coa consecuente perda de garantías para o patrimonio.
A PEPA remarca ademais que España, como signataria de convenios internacionais, está obrigada a asegurar unha tutela adecuada. Entre eles figura a Convención da UNESCO, que esixe aos Estados manter mecanismos efectivos de protección dos seus bens culturais. Se a administración autonómica non cumpre estes requisitos, o Ministerio debe actuar e, se é necesario, informar a UNESCO de posibles riscos para bens inscritos na lista de Patrimonio Mundial.
As peticións ao Ministerio
No seu escrito, a Plataforma solicita ao Ministerio de Cultura varias actuacións concretas, como son a apertura dun procedemento de tutela fronte ao expolio por omisión, que se requira á Xunta de Galicia unha revisión urxente das modificacións introducidas na lei, a adopción de medidas cautelares en relación con licenzas municipais que poidan afectar a bens protexidos e a comunicación á UNESCO de calquera risco que poida comprometer a integridade de bens Patrimonio Mundial situados en Galicia.
A PEPA insiste en que simplificar non pode significar rebaixar garantías, e que preservar o patrimonio require estruturas técnicas sólidas e unha supervisión continuada. Para os profesionais, a reforma galega abre unha porta a situacións difíciles de reverter: “O patrimonio cultural, unha vez perdido, non se recupera”, conclúen.
