23F: 45 anos dun asalto ao Congreso que puxo en xaque a democracia
O 23 de febreiro de 1981, ás 18:23 horas, un grupo de gardas civís encabezados polo tenente coronel Antonio Tejero irrompeu no Congreso de los Diputados en pleno proceso de votación para a investidura de Leopoldo Calvo-Sotelo. O asalto marcou o inicio dun intento de golpe de Estado que mantivo secuestrado ao Goberno e aos deputados durante preto de dezaoito horas.
A operación non se limitou a Madrid. Na cidade de Valencia, o capitán xeral da III Rexión Militar, Jaime Milans del Bosch, declarou o estado de excepción e ordenou o despregamento de arredor de dous milleiros de efectivos e medio cento de carros de combate polas rúas da cidade. O movemento pretendía consolidar unha operación coordinada que incluía a intervención do xeneral Alfonso Armada, chamado a encabezar un hipotético goberno de concentración.
Segundo recollen as fontes históricas, o plan contemplaba que distintas capitanías xerais secundasen a proclamación do estado de excepción. Porén, a intervención da Casa Real alterou o desenvolvemento previsto. Á 1:14 da madrugada do día 24, o rei Juan Carlos I dirixiuse á nación nunha mensaxe televisada na que expresou a súa oposición á ruptura da orde constitucional: “La Corona, símbolo de la permanencia y unidad de la patria, no puede tolerar en forma alguna acciones o actitudes de personas que pretendan interrumpir por la fuerza el proceso democrático que la Constitución votada por el pueblo español determinó en su día a través de referéndum”.
Tras esa intervención, Milans del Bosch ordenou a retirada das unidades militares despregadas en Valencia. No interior do Congreso, as negociacións culminaron na mañá do día 24 coa sinatura do coñecido como “pacto do capó”, que regulou as condicións da rendición dos ocupantes. Ás doce do mediodía, os deputados abandonaban o hemiciclo.
Antecedentes e contexto
O intento golpista produciuse nun momento de tensión política e militar. A legalización do Partido Comunista durante a Transición xerara malestar en sectores do Exército, que cuestionaban determinadas decisións do Goberno. Tamén se desenvolveu o que se cualificou como unha “estratexia da tensión”, alimentada por atentados terroristas e por unha percepción de inestabilidade institucional.
A votación fallida de investidura de Calvo-Sotelo o 20 de febreiro e o seu adiamento ao día 23 abriron a xanela temporal que os conspiradores aproveitaron para executar a operación.
Condenas e consecuencias
O Tribunal Supremo condenou a 30 anos de prisión a Tejero, Milans del Bosch e Armada como principais responsables. En total foron condenadas varias decenas de militares, gardas civís e un civil. Agás Tejero, os demais implicados abandonaron a prisión antes de 1990.
O episodio marcou un punto de inflexión na consolidación do sistema constitucional. Porén, décadas despois, diversos historiadores sinalan as dificultades de acceso á documentación oficial, derivadas da vixencia da Lei de Segredos Oficiais de 1968 e das limitacións establecidas pola Lei de Patrimonio Histórico de 1985. Segundo se recolle na documentación consultada, “el estudio del 23-F […] debería primar sobre estos requisitos”, defendendo que a verdade histórica debe contribuír á convivencia cidadá.
Unha cuestión de memoria histórica
Corenta e cinco anos despois, o 23F continúa a ser obxecto de análise e debate. Moitas incógnitas sobre o alcance das responsabilidades e sobre determinadas actuacións institucionais seguen sen resolverse completamente. A investigación histórica reclama maior acceso aos arquivos para completar o relato dun acontecemento que atentou contra a soberanía popular.
