Dúas esculturas románicas expoliadas regresarán ao Mosteiro de Carboeiro tras décadas fóra de Galicia
Dúas esculturas románicas do século XII procedentes do pórtico da igrexa do Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro están xa preparadas para regresar a Galicia despois de permanecer durante décadas fóra do seu emprazamento orixinal. A restitución destas pezas supón un novo paso na recuperación do patrimonio histórico galego e na revisión do percorrido de bens culturais que quedaron dispersos ao longo do século XX.
As obras, vinculadas ao románico galego, formaban parte do conxunto escultórico orixinal do templo, un dos exemplos máis destacados da arquitectura medieval en Galicia. Trátase de dúas tallas en granito, coetáneas de grandes obras do románico peninsular, que integraban o programa iconográfico da portada.
As investigacións desenvolvidas nos últimos anos permitiron confirmar a subtracción das esculturas na década de 1950, nun contexto de especial vulnerabilidade do patrimonio histórico. A clave do proceso foi a localización de documentación administrativa conservada en arquivos públicos, que acredita que a saída das pezas se produciu de forma irregular, invalidando calquera adquisición posterior baseada na presunción de legalidade.
Tras a súa desaparición do mosteiro, as esculturas circularon por mans privadas ata integrarse, xa nos anos 80, na colección do Museo Frederic Marès, institución municipal especializada en escultura histórica. No momento da incorporación ao museo, non constaba información que permitise identificar a procedencia ilícita das pezas.
Durante anos, as esculturas formaron parte do discurso expositivo do museo e chegaron incluso a ser cedidas temporalmente para exposicións en Galicia, sen que daquela se puidese acreditar con precisión a súa orixe.
Unha das esculturas representa un Cristo en Majestade ou Cristo entronizado, mentres que a outra amosa os símbolos dos evanxelistas San Lucas e San Xoán, motivos habituais nos programas iconográficos románicos asociados a portadas e tímpanos.
No propio mosteiro consérvase unha terceira figura que non chegou a ser retirada, aínda que presenta danos compatibles cun intento de arranque, circunstancia que reforza a hipótese dun expolio incompleto do conxunto escultórico orixinal.
O Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro, antigo cenobio beneditino con orixes no século X, conserva unha igrexa maioritariamente do século XII. Declarado Monumento Nacional en 1931, destaca pola súa planta basilical de tres naves, a súa integración paisaxística e a calidade da súa ornamentación escultórica.
A recuperación das pezas permitirá recompoñer o programa iconográfico do templo e contextualizar elementos que ata o de agora só podían interpretarse de maneira fragmentaria.
Este proceso inscríbese na revisión de coleccións históricas que están a levar a cabo museos e administracións públicas ante a aparición de nova documentación sobre a procedencia de determinadas obras. Neste caso, a existencia de probas arquivísticas abriu unha vía de entendemento institucional que fixo posible a devolución sen recorrer á vía xudicial.
Máis alá do seu valor artístico, o regreso destas esculturas supón restituír unha parte do patrimonio histórico galego ao seu contexto orixinal e subliña o papel da investigación documental como ferramenta fundamental para a protección e recuperación dos bens culturais.
