Unha rúa de hai 2.400 anos reescribe o urbanismo castrexo en Ferrol
Ferrol incorpora unha nova peza clave ao coñecemento da Idade do Ferro en Galicia coa exposición ‘Orixes IV. Urbanismo castrexo’, inaugurada no Centro Cultural Torrente Ballester. A mostra dá a coñecer os resultados da última campaña de escavación no Castro de Esmelle, desenvolvida o pasado verán, e presenta como principal novidade o descubrimento dunha rúa pavimentada de case catro metros de ancho, cun grao de conservación excepcional no contexto galego.
Os datos obtidos apuntan a unha planificación urbana consciente e colectiva nun asentamento con arredor de 2.400 anos de antigüidade. O responsable científico do proxecto, Juan Luis Montero Fenollós, director da Cátedra de Arqueoloxía e Educación Patrimonial, sinala que os achados obrigan a revisar a imaxe tradicional dos castros como simples agrupacións de vivendas illadas. Segundo explica, a presenza dunha vía estruturante, dun sistema defensivo e dun edificio de uso común evidencia unha organización social máis complexa do que se asumía.
Un dos elementos máis singulares documentados é precisamente ese edificio colectivo, situado na entrada do castro, dotado dun banco corrido e interpretado como un espazo de reunión comunitaria. A súa continuidade ao longo de varios séculos suxire a existencia dun forte sentido de pertenza e decisión compartida, imprescindible para afrontar obras de gran envergadura como murallas ou infraestruturas viarias.
As escavacións tamén permitiron confirmar que Esmelle non era un asentamento illado. Entre os materiais recuperados figuran cerámicas de procedencia mediterránea, incluídos recipientes asociados ao transporte de aceite da Bética, así como pezas vinculadas a núcleos do ámbito romano como Braga ou Lugo. Aínda que estes intercambios fosen indirectos, amosan a integración do castro en redes comerciais de longo percorrido.
Xunto a estes indicios de contacto exterior, os restos da vida cotiá completan o panorama: recipientes de almacenamento, muíños para moer cereais, cravos de ferro asociados a portas e ferramentas relacionadas coa metalurxia, posiblemente vinculada ao traballo do ouro, un recurso relevante na comarca.
A exposición responde tamén a unha clara vontade divulgativa. O equipo aposta por achegar a arqueoloxía á cidadanía mediante un discurso accesible e recursos audiovisuais, entre eles unha peza de 25 minutos na que os distintos especialistas explican o seu labor en linguaxe clara. A iniciativa pretende reforzar a presenza social da arqueoloxía nun territorio cun patrimonio aínda pouco coñecido.
O programa complétase cun ciclo de conferencias baixo o título ‘Orixes’, que nesta edición rende homenaxe a Emiliano Aguirre, figura clave da investigación prehistórica na península, así como cos ‘Sábados castrexos en familia’, obradoiros dirixidos a público infantil a partir de 8 anos, con inscrición previa.
De cara ao futuro, o potencial do xacemento é amplo. Ata o momento apenas se interveu nunha pequena parte dos seus máis de 20.000 metros cadrados, mais os resultados multiplicaron as liñas de investigación abertas. A renovación do convenio entre a universidade e o Concello de Ferrol por un período de catro anos permitirá continuar os traballos, coa próxima campaña centrada en ampliar a escavación da rúa e da súa porta monumental, co obxectivo de facer visitable o conxunto e incorporar visitas guiadas a partir do próximo ano.
