A figura de Moncho Reboiras, símbolo da loita antifranquista, terá unha nova presenza pública en Compostela
A rúa Carreira do Conde, en Santiago de Compostela, acollerá a partir do vindeiro 18 de abril unha escultura en bronce e a tamaño real de Xosé Ramón Reboiras Noia, coñecido como Moncho Reboiras, unha figura clave do nacionalismo galego durante os últimos anos da ditadura franquista. A obra, realizada polo escultor Carlos Fernández en colaboración coa fundidora Cuqui Piñeiro, pretende converterse nun novo espazo de memoria no centro da cidade.
A iniciativa parte da Comisión Organizadora das Homenaxes a Moncho Reboiras, na que participan antigos militantes da Unión do Povo Galego (UPG) e entidades como a Fundación Moncho Reboiras, Galiza Sempre e Terra e Tempo. O acto de inauguración contará con intervencións institucionais e de persoas vinculadas á súa traxectoria política e vital, entre elas Xesús Seixo, Elvira Souto, Francisco Rodríguez e a alcaldesa compostelá, Goretti Sanmartín.
Segundo explicou o presidente da Fundación Moncho Reboiras, “existe un sector importante da sociedade galega que recoñece os méritos e a valentía de Moncho Reboiras ao enfrontarse á ditadura e loitar polas liberdades democráticas e polos dereitos da Galiza”, unha valoración que, segundo sinala, se reflicte na participación de preto de 200 persoas no financiamento colectivo da escultura.
Quen foi Moncho Reboiras
Moncho Reboiras (1950–1975) foi un dirixente político nacionalista galego vinculado á UPG e unha das figuras máis representativas da oposición ao franquismo en Galicia. Nado na parroquia de Imo, en Dodro, criouse posteriormente en Vigo, onde desenvolveu a súa formación e iniciou o seu compromiso político.
Durante a súa etapa universitaria en enxeñaría industrial, implicouse nas mobilizacións estudantís e integrouse en colectivos culturais e políticos. En 1969 ingresou na UPG, organización na que asumiu responsabilidades crecientes ata formar parte dos seus órganos de dirección.
Ao longo dos primeiros anos da década de 1970 participou activamente na organización do movemento obreiro e sindical galego, promovendo iniciativas como o boicot ao Sindicato Vertical e contribuíndo á creación de estruturas que desembocarían na Intersindical Galega, precedente da actual CIG. Tamén impulsou a chamada Fronte Cultural Galega, orientada á difusión da identidade e cultura propias.
Nun contexto de represión política, Reboiras integrouse nunha estrutura clandestina vinculada á UPG que contemplaba accións de carácter operativo contra o réxime. Esta actividade obrigouno a vivir oculto durante períodos da súa vida.
A súa morte produciuse na madrugada do 12 de agosto de 1975 en Ferrol, cando tiña 25 anos. Foi abatido por disparos da policía franquista nun operativo no barrio de Canido, tras ser localizado nun piso onde desenvolvía actividade política. A versión oficial da época tentou cualificar os feitos como suicidio, extremo cuestionado posteriormente pola súa contorna e pola investigación histórica.
O seu falecemento provocou unha onda de detencións e persecucións contra militantes nacionalistas e consolidou a súa figura como símbolo da loita antifranquista en Galicia. Décadas despois, a súa familia impulsou accións xudiciais para esclarecer o ocorrido, aínda que a causa foi arquivada en aplicación da Lei de Amnistía de 1977.
Memoria e homenaxe colectiva
A escultura de Compostela inscríbese nun conxunto de iniciativas promovidas con motivo do 50 aniversario do seu asasinato, entre as que xa se inclúen un busto en Lugo e un monólito en Arzúa. A comisión organizadora prevé continuar co programa de actos ata o mes de agosto, coa intención de reforzar o coñecemento público da súa figura e do contexto histórico no que desenvolveu a súa actividade.
Neste sentido, Xesús Seixo advertiu da importancia de manter viva a memoria histórica, especialmente “nun momento no que o franquismo e a extrema dereita gañan espazos, mesmo entre a mocidade”, defendendo a necesidade de explicar as circunstancias do seu asasinato e o significado da súa loita.
O proxecto foi financiado mediante achegas cidadás, asociadas á difusión de publicacións e materiais culturais sobre o nacionalismo galego e a memoria histórica. Ademais, a identidade das persoas doantes quedará recollida nun código accesible desde a propia escultura, que funcionará tamén como elemento divulgativo.
