De fábrica de papel a hotel: a pegada oculta da industria compostelá en Vidán
A recuperación do pasado industrial de Vidán-Laraño avanza cun novo enfoque que combina investigación documental e memoria oral, permitindo reconstruír a historia dun espazo clave na periferia de Santiago de Compostela.
O arquitecto Diego Campos-Juanatey, autor do libro Historia industrial Vidán-Laraño, destaca que o obxectivo do seu traballo é “poñer en valor unha parte da historia da cidade que permanece practicamente invisible”, nun contexto no que a narrativa histórica compostelá adoita centrarse noutros ámbitos.
A obra sitúa a orixe do complexo a finais do século XVIII, cando o comerciante Jacobo Pérez Villamarín promove a construción dun conxunto fabril que incluía fábricas de curtidos, papel e varios muíños de fariña, configurando unha rede produtiva de gran relevancia para a época . Segundo explica o propio autor, “falamos dun sistema industrial completo, non dun edificio illado, senón dun conxunto articulado arredor da auga e da produción”.
O estudo subliña que a localización non foi casual. O complexo desenvolveuse na contorna do río Sar, nun punto no que conflúe co Sarela, o que permitía garantir un caudal constante. Este elemento era fundamental para o funcionamento das instalacións, xa que a auga actuaba tanto como fonte de enerxía como materia prima nos procesos industriais .
Neste sentido, Campos-Juanatey sinala que “o río non era só unha paisaxe, era a base do sistema produtivo: sen esa rede de canles e presas, o complexo non tería sentido”. A investigación recolle a existencia dun entramado hidráulico que incluía derivacións artificiais do río destinadas a alimentar fábricas e muíños.
Debuxo da Fábrica de Panos, Castores, Satenes e Franelas / D. Ramón Teodoro Rey
Unha historia difícil de reconstruír
Un dos principais retos do estudo foi a falta de continuidade documental. Tal e como se indica na obra, a historia do lugar presenta lagoas e interpretacións contraditorias, o que dificulta unha narrativa lineal .
O propio autor recoñece esta complexidade: “non existe unha historia única do complexo, senón múltiples historias que ás veces non encaixan entre si”. Esta situación explícase, en parte, porque os distintos edificios tiveron propietarios diferentes ao longo do tempo, desenvolvendo traxectorias independentes .
Para abordar esta cuestión, o libro combina unha visión xeral do conxunto cunha análise detallada de cada elemento, permitindo entender tanto a evolución global como as particularidades de cada espazo.
Da industria ao uso público
Outro dos eixos da investigación é a transformación do complexo ao longo dos séculos. O espazo industrial deu paso a novos usos, converténdose en parque público e integrándose no tecido urbano contemporáneo. Na actualidade, acolle instalacións como o Centro Sociocultural de Vidán ou establecementos hostaleiros, mantendo aínda parte das estruturas orixinais .
Neste punto, Campos-Juanatey subliña a perda de conciencia histórica: “hoxe a maioría da xente utiliza estes espazos sen saber que foron fábricas ou muíños; hai unha desconexión clara co pasado industrial”.
A investigación pon de relevo que este tipo de patrimonio, ligado á actividade produtiva, non sempre foi valorado ao mesmo nivel que outros elementos históricos. Por iso, o autor insiste na necesidade de divulgar este legado: “se non contamos estas historias, desaparecen, porque os edificios cambian de uso e pérdese o seu significado”.
