Polémica no Obradoiro polos tubos nas gárgolas do Hostal dos Reis Católicos
O edificio, fundado a finais do século XV como hospital de peregrinos e considerado o hotel en funcionamento máis antigo do Estado, forma parte do patrimonio histórico da cidade e está catalogado como Ben de Interese Cultural (BIC). As súas gárgolas, de época renacentista, constitúen elementos escultóricos cunha función tanto práctica como artística, o que intensificou a controversia arredor da intervención.
Entre as críticas máis destacadas atópase a do investigador e autor do libro Gárgolas de Compostela, Benxamín Vázquez, quen cualificou a actuación como “un adefesio, un atentado artístico” e advertiu de que os tubos “desvirtúan por completo a escultura, a obra de arte”. Segundo sostén, existen alternativas técnicas que permitirían resolver o problema sen alterar a percepción visual das pezas.
Na mesma liña, desde a asociación veciñal do casco histórico Fonseca expresaron o seu rexeitamento á medida. O seu presidente, Roberto Almuíña, definiu a intervención como “unha auténtica barbaridade” e sinalou que “distorsiona totalmente a fachada do edificio e, ademais, non hai respecto para as gárgolas e a súa función orixinal”. O colectivo reclama a retirada dos elementos instalados e cuestiona o procedemento seguido.
Tamén outras entidades patrimoniais solicitaron a eliminación dos tubos e a procura de alternativas máis respectuosas co inmoble. A polémica chegou igualmente a través de comunicacións da cidadanía, nas que se compara a actuación con intervencións noutros monumentos europeos e se cuestiona a supervisión das administracións.
Desde o Concello de Santiago lembran que a actuación se enmarca nun proxecto de rehabilitación máis amplo, iniciado en 2023, e que conta coa autorización da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta de Galicia. Segundo fontes municipais, “a solución adoptada no Hostal dos Reis Católicos está prevista no Plan Director do Hostal e autorizada pola Dirección Xeral de Patrimonio Cultural da Xunta, que é a competente neste caso”.
O concelleiro de Urbanismo, Vivenda e Cidade Histórica, Iago Lestegás, explicou que a intervención responde a un problema estrutural histórico vinculado ás humidades. “Eses elementos colócanse para resolver uns problemas de humidades”, indicou, detallando que as gárgolas renacentistas evacuaban a auga directamente sobre balcóns incorporados posteriormente en época barroca, o que provocaba filtracións e deterioro da pedra.
Segundo sinalou, a solución técnica busca “afastar o chorro de auga que procede das cubertas da fachada” para evitar danos nos materiais e nos pavimentos interiores. Ademais, o Concello subliña que este tipo de intervención xa foi aplicado noutros edificios históricos da cidade, incluíndo puntos da Catedral de Santiago.
A pesar de defender que a actuación responde a criterios técnicos para evitar danos estruturais, a Xunta de Galicia recoñeceu a sensibilidade xerada pola intervención e anunciou que analizará posibles alternativas. Segundo trasladaron fontes autonómicas, contactarán co Ministerio de Industria e Turismo e co equipo redactor do proxecto “para valorar posibles alternativas” que minimicen o impacto visual.
Neste contexto, tamén a Delegación do Goberno en Galicia confirmou que o Ministerio está ao tanto da situación e participa nas conversas abertas entre administracións. A coordinación institucional resulta clave, dado que o inmoble é de titularidade estatal, pero está suxeito á tutela patrimonial autonómica e ás normativas urbanísticas municipais.
As gárgolas do Hostal dos Reis Católicos forman parte dun conxunto singular do Renacemento, con representacións figurativas complexas que combinan funcionalidade e expresión artística. A súa conservación e tratamento sitúanse no centro dun debate que confronta criterios técnicos de conservación co respecto á integridade estética dun dos edificios máis emblemáticos do Camiño de Santiago.
A polémica permanece aberta mentres as administracións estudan posibles modificacións da intervención, nun proceso que pon de relevo a complexidade das actuacións sobre o patrimonio histórico e a necesidade de conciliar conservación material e valores culturais.
