As estatuas recuperadas dos Franco centrarán unhas xornadas sobre memoria, espolio e restitución cultural
O Concello de Santiago de Compostela promoverá durante o próximo mes de xuño un ciclo de encontros dedicados á análise do espolio patrimonial, a memoria histórica e os procesos de restitución cultural, tomando como punto de partida a recuperación das dúas estatuas atribuídas ao Mestre Mateo que durante décadas permaneceron en mans da familia Franco.
As xornadas, integradas no programa municipal ‘Compostela e Memoria’, desenvolveranse no Museo do Pobo Galego os días 6, 11 e 17 de xuño e reunirán especialistas de distintos ámbitos para abordar tanto experiencias internacionais como casos galegos relacionados coa recuperación de bens culturais.
Durante a presentación da iniciativa, a alcaldesa de Santiago, Goretti Sanmartín, definiu o regreso das esculturas como “un fito” na recuperación do patrimonio expoliado durante a ditadura. A rexedora lembrou que as pezas volveron á cidade o pasado 1 de decembro, tras unha resolución xudicial que obrigou á familia Franco a devolver as obras ao Concello de Santiago, recoñecido como o seu propietario lexítimo.
Sanmartín destacou que a recuperación das esculturas foi posible grazas ao traballo conxunto de numerosos profesionais e entidades. Segundo sinalou, investigadores, historiadores, arquivistas, especialistas en dereito, asociacións memorialistas e outras organizacións contribuíron ao proceso que permitiu a restitución das pezas. A alcaldesa considerou que este resultado debe servir tamén para continuar avanzando na recuperación doutros bens patrimoniais que foron obxecto de apropiacións irregulares ao longo do século XX.
Un debate que vai máis alá do caso compostelán
O obxectivo do ciclo é situar Santiago como un espazo de reflexión sobre os conflitos arredor do patrimonio cultural, a memoria democrática e os mecanismos de restitución de obras e bens históricos. Para iso, o programa combinará análises de alcance internacional con exemplos vinculados á realidade galega.
A primeira sesión, prevista para o 6 de xuño baixo o título ‘Expolio, guerra e restitución’, centrarase nos procesos de saqueo e recuperación de obras de arte en contextos de conflito. Participará o catedrático da UNED Miguel Martorell, que analizará o espolio artístico levado a cabo durante o nazismo e a relación do franquismo coa circulación de bens procedentes deses procesos. Xunto a el estará o profesor emérito da Universidade Complutense de Madrid Arturo Colorado, especialista na protección do patrimonio durante os conflitos bélicos, quen abordará especificamente o espolio cultural producido durante a ditadura franquista.
Galicia e os bens pendentes de recuperación
A segunda xornada, o 11 de xuño, trasladará o foco a Galicia e aos diferentes casos de patrimonio recuperado ou aínda pendente de restitución. Entre os exemplos que se prevé analizar figuran a Casa Cornide da Coruña, o Pazo de Meirás, o Mosteiro de Carboeiro ou as históricas columnas de San Paio de Antealtares, todos eles casos que protagonizaron debates sobre a titularidade, conservación ou recuperación de elementos patrimoniais.
Esta sesión pretende ofrecer unha visión ampla sobre os mecanismos legais, históricos e sociais que rodean os procesos de recuperación de bens culturais e sobre os desafíos que aínda permanecen abertos en Galicia.
O futuro das estatuas do Mestre Mateo
A última das sesións, prevista para o 17 de xuño, estará dedicada integramente ás estatuas do Mestre Mateo. O programa incluirá mesas de debate centradas no proceso xurídico que permitiu a súa restitución, na relevancia histórica e artística das esculturas e tamén no debate sobre o seu destino definitivo.
Neste sentido, Goretti Sanmartín lembrou que as pezas son actualmente propiedade do Concello, pero subliñou a vontade municipal de abrir un proceso de reflexión compartida con outras institucións e especialistas. O obxectivo é determinar cal pode ser o emprazamento máis adecuado para a súa exhibición permanente, tendo en conta aspectos como a conservación, a seguridade e a accesibilidade pública.
As tres xornadas serán de acceso libre ata completar a capacidade do espazo e tamén poderán seguirse a través de internet mediante retransmisión en directo, facilitando a participación de persoas interesadas desde outros puntos de Galicia e do exterior.
