O castro das Hortas revela séculos de ocupación nas Cíes e destapa como vivían os seus habitantes antes de Roma
O castro das Hortas, situado nun enclave escarpado no extremo sur da illa do Faro ou illa do Medio, nas Cíes, continúa ofrecendo novas claves sobre o pasado humano do arquipélago. A segunda campaña arqueolóxica impulsada polo Grupo de Estudos en Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT) da Universidade de Vigo, co apoio da Xunta de Galicia no marco do proxecto Sentinela: Patrimonio Cultural Ameazado, permitiu confirmar que este asentamento permaneceu ocupado durante un período moito máis prolongado do que se coñecía ata agora: desde a época castrexa, anterior á chegada de Roma, ata momentos da Alta Idade Media.
Os traballos, desenvolvidos entre finais de abril e comezos de maio, ampliaron as sondaxes xa iniciadas en 2025 e consolidan o valor deste xacemento como un dos máis singulares do noroeste peninsular pola súa localización insular e pola súa capacidade para ofrecer información sobre formas de vida pouco coñecidas nas comunidades castrexas atlánticas.
Un dos descubrimentos máis relevantes foi a aparición da primeira gran vivenda castrexa constatada nas illas Cíes, unha estrutura que reforza a hipótese da existencia dun asentamento humano de entidade antes da conquista romana. Segundo explicou a directora da escavación, Alba Antía Rodríguez Nóvoa, este achado constitúe “a proba segura da presenza alí dun importante asentamento humano previo á chegada dos romanos”.
Xunto á vivenda, os arqueólogos recuperaron unha importante cantidade de materiais cerámicos que serán agora analizados no laboratorio do GEAAT no campus de Ourense. O estudo destas pezas permitirá coñecer non só os utensilios empregados polos habitantes do castro, senón tamén posibles contactos comerciais con outras culturas e territorios.
Outro dos puntos centrais da campaña foi a localización dun “cuncheiro”, unha gran acumulación de restos de alimentación de tres metros de profundidade, empregado polos antigos habitantes como vertedoiro de desperdicios orgánicos. Este espazo, fundamental para a arqueoloxía da vida cotiá, conserva restos de fauna e moluscos que permitirán reconstruír hábitos alimentarios e prácticas de explotación mariña durante a Idade do Ferro.
Rodríguez Nóvoa subliñou que estes restos evidencian diferenzas entre asentamentos insulares: “Sabemos que en Cíes non comían igual que en Ons”. A presenza de determinadas especies de moluscos e peixes nas Cíes, ausentes noutros xacementos como o de Ons, abre novas vías para comprender as adaptacións específicas de cada comunidade ao seu medio. As mostras serán estudadas por especialistas da Universidade de León para determinar con maior precisión os patróns dietéticos dos habitantes do castro.
A campaña tamén permitiu identificar dous niveis de ocupación posteriores á etapa castrexa, un correspondente á época tardoantiga (séculos V e VI) e outro á fase altomedieval (séculos IX e X), o que confirma unha continuidade de uso do espazo ao longo de varios séculos. Esta secuencia histórica converte o castro das Hortas nun lugar privilexiado para analizar transformacións sociais, económicas e territoriais desde a Idade do Ferro ata a reorganización medieval.
A situación do castro, nunha área abrupta e exposta ás condicións climáticas, suscita ademais novas incógnitas para os investigadores. A súa posición permitía un control visual estratéxico das rutas marítimas, un factor que podería explicar parte da súa importancia histórica, mais continúan abertas preguntas sobre a verdadeira extensión do asentamento, a súa estrutura defensiva e as razóns dunha ocupación tan prolongada nun espazo aparentemente hostil.
Entre as cuestións pendentes está tamén determinar se o castro se estendía ata as inmediacións do actual faro e que zonas das illas foron habitadas de maneira permanente ou só en determinadas fases.
O proxecto Sentinela, financiado pola convocatoria de Proxectos de Investigación na Rede de Parques Nacionais de 2022 e respaldado pola Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático, busca catalogar e monitorizar o patrimonio cultural das Illas Atlánticas, especialmente aquel ameazado por procesos naturais ou humanos. Neste contexto, o castro das Hortas está a converterse nun laboratorio clave para reinterpretar o papel das illas Cíes na historia galega.
Os investigadores agardan poder continuar as prospeccións se obteñen novo financiamento, mentres xa preparan novas intervencións en Ons, onde o equipo seguirá explorando o castelo dos Mouros para comparar dinámicas de ocupación entre ambos arquipélagos.
