Valdeorras afonda no século V: O Castelo De Valencia do Sil reforza o seu papel como referente arqueolóxico peninsular
O xacemento de O Castelo, en Valencia do Sil (Vilamartín de Valdeorras), inicia unha nova campaña arqueolóxica que combina investigación científica, formación universitaria e apertura social, nunha intervención que busca tanto ampliar o coñecemento sobre este enclave altomedieval como avanzar na súa conversión nun espazo patrimonial accesible para a cidadanía.
A actuación, promovida novamente polo Concello de Vilamartín de Valdeorras en colaboración coa asociación científica Sputnik Labrego, a Universidade de Santiago de Compostela, a Universidade do Minho e o proxecto COIDARQ, céntrase nesta edición en dous eixos principais. Por unha banda, continuarase coa análise da área habitacional, onde campañas previas permitiron identificar novas estancias que apuntan á amplitude e complexidade deste asentamento; pola outra, iniciaranse medidas orientadas á súa sinalización, divulgación e futura xestión como recurso cultural.
Os traballos recentes teñen reforzado a relevancia de O Castelo como un dos enclaves máis destacados para comprender as transformacións sociais e territoriais do noroeste peninsular durante o século V, nun contexto de transición entre o mundo romano e a Alta Idade Media. A investigación sobre as estruturas residenciais e os materiais recuperados está a ofrecer información sobre as formas de vida, organización social e ocupación do territorio nun período considerado clave para entender a configuración histórica da Galicia interior.
A investigadora Celtia Rodríguez González, vinculada á USC e á Universidade do Minho e codirectora das escavacións, subliña que a visión do proxecto foi máis alá da investigación dende o inicio, ao entender que o potencial do xacemento debía traducirse tamén nunha estratexia patrimonial duradeira. Segundo explica, a vontade do equipo é consolidar O Castelo non só como espazo de estudo, senón tamén como elemento central na valorización histórica de Valdeorras.
Na mesma liña, Carlos Tejerizo, director científico da actuación e profesor da Universidade de Salamanca, destaca que a campaña pretende facilitar que o público poida comprender o significado histórico do enclave e achegarse á vida das comunidades que o habitaron hai máis de quince séculos. A sinalización do sitio e a continuidade das accións divulgativas forman parte desta nova fase.
Un dos piares do proxecto seguirá sendo a súa dimensión formativa. A chamada escola de arqueoloxía de O Castelo volverá incorporar alumnado de mestrado das universidades de Santiago e Vigo, que participará nos traballos de campo mediante prácticas especializadas. Esta experiencia permitirá ao estudantado coñecer de primeira man a planificación, execución e interpretación dunha intervención arqueolóxica real, baixo supervisión profesional.
Xunto ao labor investigador e académico, a dimensión social da campaña volve ocupar un lugar central. O xacemento permanecerá aberto durante o desenvolvemento das escavacións, permitindo visitas en horario de campo, de 10:00 a 15:00 horas. O proxecto prestará ademais unha atención especial á poboación infantil e xuvenil da comarca, coa intención de fortalecer o vínculo das novas xeracións co patrimonio local.
Esta orientación responde á idea de que o coñecemento histórico debe reverter directamente na comunidade e converterse nun elemento de identidade, educación e desenvolvemento cultural. O equipo impulsor entende que a conservación e comprensión do pasado de Valdeorras pode desempeñar un papel relevante no futuro do territorio.
