Dous bens de Santiso entran na Lista Vermella polo seu risco de desaparición
A Lista Vermella do patrimonio en risco elaborada pola asociación Hispania Nostra suma dous novos bens galegos. Trátase dunha igrexa barroca abandonada e da Casa Grande do Ribeiro, unha residencia fidalga do século XVII, ambas situadas no concello coruñés de Santiso. A entidade inclúe estes inmobles pola súa situación de deterioro, abandono e risco de perda.
Segundo informou Hispania Nostra, os dous elementos forman parte dun patrimonio histórico que se atopa nun estado avanzado de degradación. No caso da antiga igrexa, consagrada a Santa María e coñecida como a igrexa vella da parroquia de Vimianzo, o abandono produciuse no ano 2008, despois de ter funcionado durante séculos como espazo relixioso e social da comunidade.
O templo responde a unha tipoloxía sinxela. Presenta unha única nave, que orixinalmente estivo cuberta a dúas augas, un presbiterio rectangular e unha sacristía adosada ao testeiro posterior. A fachada principal, construída con sillares á vista, organízase arredor dunha porta adintelada, un ocelo vertical e unha espadaña dun só van coroada con pináculos.
No interior aínda se conserva unha pila de auga bendita de granito, un dos elementos que permanece no inmoble malia o deterioro xeral do conxunto. A situación actual, porén, é considerada preocupante pola entidade patrimonialista. Hispania Nostra alerta de que “a ausencia de cuberta, a exposición da igrexa á intemperie, a invasión de vexetación e a presenza de importantes desprazamentos e fisuras nos muros están a provocar un deterioro progresivo do inmoble”.
A asociación lembra tamén que a igrexa está catalogada conforme á Lei 5/2016 do Patrimonio Cultural de Galicia, polo que considera necesaria unha actuación que permita deter o proceso de degradación. O risco principal deriva da perda dos elementos de protección fronte á choiva e á vexetación, así como dos danos estruturais xa visibles nos muros.
O segundo ben incorporado á Lista Vermella é a Casa Grande do Ribeiro, unha das casas fidalgas construídas na comarca. O inmoble sitúase fronte á capela de Nuestra Señora de Loreto, fundada en 1765 por Domingo Antonio Concheiro Bolaño, clérigo pertencente á propia casa.
O conxunto está formado por unha construción rectangular de planta baixa e semisoto, acompañada de varias edificacións auxiliares. Entre os seus elementos máis característicos destaca unha grande cheminea coroada por pináculos e ánforas de cerámica, que se converteu nun dos sinais de identidade do inmoble. Tamén se conservan restos dun patín con columnas e de dous hórreos situados no patio doméstico.
A historia recente da Casa Grande do Ribeiro estivo marcada pola perda progresiva da súa función e do seu contorno agrario. A construción dunha presa durante a década de 1950 provocou que o pazo perdese parte das súas terras de cultivo. Posteriormente, nos anos setenta, deixou de ser utilizado como vivenda. Ademais, varias das edificacións agrícolas vinculadas ao conxunto foron derrubadas para ampliar e rectificar camiños da aldea.
Na actualidade, o inmoble atópase completamente abandonado, sen cuberta nin forxados e invadido pola vexetación. A situación afecta tamén aos elementos anexos. Na capela permanecen sobre a mesa do altar restos de madeira do antigo retablo, mentres que os hórreos se atopan parcialmente derrubados.
Hispania Nostra sinala que “o risco de colapso afecta todo o conxunto e fai necesaria unha intervención urxente para evitar a súa desaparición”. A asociación entende que a falta de actuación pode acelerar a perda definitiva tanto da casa principal como dos espazos auxiliares que axudan a comprender a súa función histórica.
Coa incorporación destes dous bens de Santiso, a Lista Vermella supera xa os 1.630 elementos patrimoniais en risco no conxunto do Estado. Esta ferramenta recompila inmobles, xacementos, conxuntos históricos e outros bens culturais que presentan ameazas derivadas do abandono, a ruína, a falta de mantemento ou a presión urbanística, entre outros factores.
No caso galego, as novas inclusións volven poñer o foco sobre a situación de moitos bens situados no medio rural, onde a perda de uso, a falta de mantemento e a dificultade para impulsar intervencións de conservación afectan especialmente a igrexas, casas fidalgas, pazos, capelas e arquitecturas tradicionais vinculadas á vida parroquial e agraria.
