A Ciadella e o Pico Sacro, dous patrimonios clave para Galicia, avanzan cara á súa declaración como BIC

Galicia vén de iniciar o proceso para reforzar a protección de dous espazos fundamentais para entender a súa historia, a súa paisaxe e a súa memoria cultural. O Boletín Oficial do Estado publicou este 2 de xullo de 2026 dúas resolucións da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural polas que se incoan os expedientes para declarar Ben de Interese Cultural o campamento romano de A Ciadella, en Sobrado, e o Conxunto Simbólico de O Pico Sacro, vinculado especialmente aos concellos de Boqueixón e Vedra.

As dúas declaracións responden a naturezas patrimoniais moi diferentes. No caso de A Ciadella, o expediente tramítase coa categoría de xacemento arqueolóxico, pola súa relevancia para estudar a presenza militar romana e o proceso de romanización do noroeste peninsular. No caso do Pico Sacro, a protección formúlase como Ben de Interese Cultural do patrimonio inmaterial, atendendo ao seu valor simbólico, lendario, relixioso, etnográfico e identitario dentro da cultura galega.

O campamento romano de A Ciadella, situado no lugar de A Igrexa, no concello coruñés de Sobrado, é un dos enclaves militares romanos máis relevantes de Galicia. O recinto ocupa arredor de 2,63 hectáreas e presenta unha planta rectangular con esquinas redondeadas, trazos característicos deste tipo de instalacións. Foi a base da Cohors Prima Celtiberorum, unidade dependente da Legio VII Gemina, que chegou ao lugar no primeiro cuarto do século II e permaneceu nel ata finais do século III.

A súa localización non foi casual. O campamento permitía controlar o territorio e as comunicacións entre Brigantium e Lucus Augusti, nunha área estratéxica do interior galego. O expediente subliña tamén a relación do enclave co aproveitamento dos recursos naturais e minerais, así como a súa importancia para comprender a articulación administrativa, militar e viaria da Galicia romana.

A protección non se limita ao recinto principal. A resolución inclúe tamén a incorporación ao Catálogo do patrimonio cultural de Galicia de catro mámoas localizadas no contorno de protección do campamento. Estes túmulos megalíticos reforzan a lectura histórica do espazo como unha paisaxe de longa duración, ocupada e reinterpretada ao longo de diferentes períodos. Segundo a documentación patrimonial, algúns destes elementos puideron ser reutilizados en época romana como puntos de control ou vixilancia.

O expediente de A Ciadella permite, así, conectar dous momentos fundamentais da historia antiga de Galicia: o mundo megalítico e a presenza romana. A contorna conserva tamén indicios dunha posible área civil asociada ao campamento, a necrópole de A Areosa e restos vinculados á rede viaria romana, o que converte o conxunto nun espazo de gran interese arqueolóxico e científico.

Pola súa banda, o Pico Sacro representa unha dimensión distinta do patrimonio galego: a dunha montaña que funciona como referente xeográfico, espiritual, lendario e cultural. A resolución publicada no BOE inicia o procedemento para declarar BIC o Conxunto Simbólico de O Pico Sacro, unha figura que atende non só ao espazo físico, senón tamén ao conxunto de tradicións, relatos, crenzas e prácticas asociadas a el.

Situado a uns 12 quilómetros ao sueste de Santiago de Compostela, o Pico Sacro é unha montaña de cuarzo branco cunha presenza moi marcada na paisaxe da comarca do Ulla. A súa silueta forma parte do imaxinario colectivo da zona e mantén unha relación simbólica con concellos como Boqueixón, Vedra, Teo e A Estrada. O expediente destaca a súa relevancia na tradición oral, na relixiosidade popular e nas narracións vinculadas á historia xacobea.

Entre os elementos máis recoñecibles asociados ao Pico Sacro está o mito da raíña Lupa, figura central nas tradicións sobre a traslación do corpo do apóstolo Santiago. O conxunto aparece tamén relacionado co Códice Calixtino, con antigos mosteiros e capelas, con romarías, cantigas, refráns e lendas transmitidas ao longo dos séculos. Ademais, a contorna conserva elementos arqueolóxicos e históricos que amplían a súa lectura patrimonial, desde túmulos megalíticos ata castros e restos vinculados á ocupación relixiosa do territorio.

O procedemento do Pico Sacro parte dun informe encargado pola Dirección Xeral de Patrimonio Cultural ao INCIPIT-CSIC en abril de 2025 e entregado en decembro de 2025. Ese estudo analiza a montaña como espazo físico e simbólico, obxecto histórico e arqueolóxico e lugar de memoria colectiva. Tamén incorpora unha proposta de plan especial de salvagarda, orientado a garantir a transmisión e conservación dos valores culturais asociados ao conxunto.

A incoación destes dous expedientes supón a aplicación provisional do réxime de protección previsto pola Lei do patrimonio cultural de Galicia. No caso de A Ciadella, quedan suspendidas licenzas de parcelación, nova edificación, ampliación ou demolición nas zonas afectadas, agás intervencións de conservación ou mantemento autorizadas por Patrimonio. No caso do Pico Sacro, a resolución implica a inscrición preventiva no Rexistro de Bens de Interese Cultural de Galicia e a comunicación ao Inventario Xeral do Patrimonio Cultural Inmaterial do Estado.

Ambos os procedementos abren agora un período de información pública dun mes, no que se poderá consultar a documentación e presentar alegacións. A resolución definitiva deberá producirse nun prazo máximo de 24 meses. Ata entón, tanto o campamento romano de A Ciadella como o Conxunto Simbólico de O Pico Sacro quedan xa baixo unha protección preventiva.