Fortalezas da Fronteira abre as súas BARferencias cunha charla sobre os límites dos detectores de metais
Fortalezas da Fronteira inaugura este luns a súa programación de BARferencias cun encontro centrado nun asunto especialmente sensible para a conservación do patrimonio arqueolóxico: o uso de detectores de metais e as consecuencias que poden derivar do seu emprego fóra dos marcos autorizados. A charla levará por título ‘Detectores e arqueoloxía: o que non se pode facer’ e estará impartida polo arqueólogo e investigador Gorka Martín.
A actividade desenvolverase ás 20.30 horas no Novo Bar, en Carregal, no concello de Tomiño, e estará aberta ao público. Con esta primeira sesión, o proxecto arredor do xacemento de As Torres, en San Miguel de Taborda, inicia unha programación divulgativa que procura levar a arqueoloxía fóra dos espazos académicos e achegala á veciñanza a través de formatos próximos.
A conferencia abordará os límites legais, éticos e científicos relacionados co uso de detectores de metais en contextos arqueolóxicos. A organización sitúa esta cuestión como un tema relevante para a protección dos bens patrimoniais, xa que determinadas prácticas poden alterar os xacementos, dificultar a conservación dos materiais e comprometer a lectura histórica dos achados.
O encontro permitirá explicar por que a extracción descontextualizada de pezas non só supón a perda dun obxecto, senón tamén a desaparición dunha parte da información que permite interpretar o pasado. Na investigación arqueolóxica, a posición dos materiais, a súa relación con outras estruturas e o contexto no que aparecen resultan elementos fundamentais para reconstruír procesos históricos. Por iso, a charla incidirá na importancia de comprender que o patrimonio arqueolóxico require métodos de traballo regulados e criterios científicos.
As BARferencias forman parte da programación aberta de Fortalezas da Fronteira, unha iniciativa arqueolóxica, cultural e patrimonial vinculada ao enclave de As Torres, na parroquia tomiñesa de San Miguel de Taborda. O proxecto busca divulgar a historia da raia galego-portuguesa e das súas paisaxes fortificadas mediante charlas, encontros, visitas e roteiros en diferentes puntos da contorna.
O xacemento de As Torres está situado nun territorio marcado polas relacións históricas entre Galicia e Portugal e pola presenza de estruturas defensivas que remiten aos conflitos e dinámicas fronteirizas da Idade Moderna. A través desta programación, Fortalezas da Fronteira procura implicar á cidadanía no coñecemento do patrimonio local e na súa conservación, combinando investigación arqueolóxica e actividades abertas á participación social.
O relator da primeira BARferencia, Gorka Martín, é doutor en Estratexias Científicas Interdisciplinares en Paisaxe e Patrimonio pola Universidade do País Vasco e graduado en Historia. A súa traxectoria investigadora está ligada á arqueoloxía do conflito, ámbito no que desenvolveu a súa tese doutoral, titulada ‘Arqueoloxía do Conflito Carlista en Bizkaia e Araba’. Este traballo constitúe unha das primeiras aproximacións á cultura material das guerras civís españolas do século XIX.
Ao longo da súa carreira, Martín impulsou proxectos de intervención arqueolóxica en campos de batalla e fortificacións das guerras carlistas en Bizkaia, Araba, Burgos e Catalunya. Estes traballos permitíronlle estudar os restos materiais asociados a escenarios bélicos e analizar como os conflitos deixan pegadas sobre o territorio, tanto a través das estruturas defensivas como dos obxectos vinculados á vida militar e ás dinámicas da guerra.
A súa investigación abrangue tamén a memoria dos conflitos bélicos e a súa expresión material. Neste sentido, estudou os monumentos funerarios conmemorativos, así como os procesos de uso, abandono e resignificación destes espazos ao longo do tempo. Esta liña de traballo conecta a arqueoloxía coa análise da memoria social e coa forma na que as comunidades lembran, transforman ou esquecen determinados episodios históricos.
Na actualidade, Gorka Martín é beneficiario do programa posdoutoral do Goberno Vasco. No marco deste programa realizou unha estadía de investigación na Universidade de Buenos Aires, onde abriu liñas comparativas con outros conflitos e campos de estudo, como a Conquista do Deserto, a guerra das Malvinas ou a Guerra da Tripla Alianza do Paraguai.
Ademais da súa actividade académica, Martín desenvolve unha ampla labor de divulgación e socialización do coñecemento. Esa faceta materialízase tanto nas redes sociais como en actividades presenciais, entre elas charlas, visitas guiadas, xornadas de portas abertas e propostas vinculadas ás súas intervencións arqueolóxicas. A súa participación en Tomiño insírese precisamente nesa vontade de achegar ao público cuestións que afectan directamente á conservación do patrimonio.
