A muralla de Monforte, entre as fendas, a vexetación e décadas de espera
A muralla medieval de Monforte de Lemos volve estar no centro do debate sobre a conservación do patrimonio galego. A aparición de vexetación sobre diferentes torres e lenzos, as fendas que continúan medrando e os recentes derrubamentos no seu contorno evidencian o deterioro dun conxunto monumental que leva décadas á espera dunha intervención global.
A situación máis recente foi descrita por El Progreso o pasado 10 de agosto, alertando da presenza de árbores, silvas e plantas trepadoras sobre diferentes partes da fortificación, especialmente nas torres. A noticia sinalaba tamén problemas na Porta Nova, na Torre do Arco, no Postigo de Os Chaos e na Porta da Alcazaba. Pero a problemática vén de antes e 2026 deixou varios episodios que permiten comprender a dimensión do problema.
Un derrubamento aos pés da muralla
En febreiro, as intensas choivas provocaron un corrimento de terras nos accesos ao Parador de Turismo, por debaixo da Torre dos Cregos. O cimbro desprendido tiña aproximadamente cinco metros de altura e outro tanto de anchura na zona próxima á calzada. O Concello retirou os entullos e indicou que se trataba dun punto no que xa se produciran episodios similares.
A zona afectada coincide co tramo que o plan director elaborado en 2008 propuxera como punto de partida para unha restauración por fases da fortificación. Aquel plan, redactado por un equipo dirixido polo arquitecto José María Alonso Montero, contemplaba unha intervención global cuxo custo se estimaba daquela en arredor de cinco millóns de euros. Porén, o proxecto non chegou a executarse na súa totalidade.
Derrumbamento dun muro na Rúa Vella. A. RODIL
Vinte anos despois, a mesma reclamación
O problema volveu quedar patente en abril, cando parte dunha antiga vivenda adosada á muralla, xunto á Porta da Alcazaba, se derrubou. O muro defensivo non resultou afectado directamente, pero o incidente puxo novamente o foco no precario estado de conservación dalgunhas construcións situadas xunto á fortificación.
Vinte anos despois do anuncio do plan director para a restauración integral da muralla, a intervención global continuaba sen materializarse. Nos anos noventa o investigador Ernesto Iglesias Almeida advertía do deterioro de diferentes partes do recinto. Non se trata, polo tanto, dun problema aparecido recentemente. A conservación da fortificación leva décadas suscitando advertencias e propostas de intervención.
Un BIC con problemas de titularidade
A situación complícase pola propia configuración da muralla. Os aproximadamente 800 metros do recinto presentan diferentes situacións de titularidade, con tramos vinculados a propiedades públicas, privadas e ao ámbito do Parador.
Esta cuestión converteuse nun dos principais argumentos no debate sobre quen debe asumir as actuacións necesarias. En maio, o Pleno do Concello de Monforte aprobou por unanimidade unha moción para instar á Xunta de Galicia a acometer a reparación integral da muralla, declarada Ben de Interese Cultural.
A votación contou co apoio de todos os grupos municipais, aínda que durante o debate volveron aparecer discrepancias sobre as responsabilidades de cada Administración. O problema da titularidade dos diferentes tramos foi precisamente un dos argumentos empregados para explicar as dificultades de intervención.
Un patrimonio que segue á espera
Porta Nova. A.RODIL
A muralla de Monforte foi construída orixinalmente entre os séculos XII e XIII, vinculada aos condes de Lemos, e reconstruída e reforzada no século XV tras os danos provocados polas Revoltas Irmandiñas. O recinto forma parte do conxunto monumental de San Vicente, xunto á Torre da Homenaxe, o antigo mosteiro beneditino e outras estruturas defensivas.
Nos últimos anos houbo actuacións puntuais e tamén proxectos específicos. Paradores, por exemplo, anunciou en 2025 unha reforma do seu establecemento de Monforte que incluía 1,5 millóns de euros para actuacións de conservación patrimonial, entre elas a restauración do tramo norte da muralla. Estas intervencións, porén, non substitúen o proxecto global que reclama o Concello.
Declarar un monumento como BIC garante a súa protección legal, pero non resolve por si só o seu mantemento. Cando existen diferentes propietarios, responsabilidades administrativas repartidas e actuacións que deben executarse por fases, o paso do tempo pode converter pequenas deficiencias en problemas maiores.
