Identifícase mercurio en cerámicas galegas de hai 5.000 anos nun estudo da USC
Unha investigación da Universidade de Santiago de Compostela identificou a presenza de mercurio en cerámicas galegas de hai aproximadamente 5.000 anos, un achado que permite abrir unha nova vía para estudar as prácticas tecnolóxicas e o aproveitamento dos recursos minerais polas comunidades prehistóricas que habitaron o territorio galego.
O descubrimento foi liderado polo catedrático da USC Antonio Martínez Cortizas, coa participación dun equipo da Universidade integrado por Pilar Prieto Martínez, Ainé Francos Golán e Olalla López Costas, da área de Arqueoloxía. A investigación, publicada na revista Molecules, estuda a presenza de mercurio en materiais cerámicos prehistóricos e analiza as posibles explicacións para a súa aparición.
O interese do achado reside precisamente en que o mercurio non é un elemento que normalmente asociemos ás cerámicas prehistóricas. A súa detección abre novas preguntas sobre as materias primas empregadas, os procesos de fabricación e o posible contacto destas comunidades con minerais que conteñen mercurio.
A cerámica Penha
O segredo do achado está nun tipo de cerámica moi particular: a cerámica Penha, característica do occidente da Península Ibérica e especialmente representativa de Galicia. Trátase dunha produción cerámica facilmente recoñecible polo seu aspecto escuro e pola presenza de decoracións realizadas mediante raias ou incisións, que permiten diferenciala doutras tradicións cerámicas da Prehistoria.
Os resultados permiten reconstruír parte da «receita» empregada polos seus fabricantes. As pezas eran sometidas a temperaturas inferiores aos 900 ºC, e a cocción desenvolvíase durante un período de menos de cinco horas. Aínda que non existía unha única maneira de fabricar a cerámica Penha. As análises suxiren que diferentes comunidades empregaban os recursos dispoñibles na súa propia contorna e desenvolveron procedementos particulares para producir os recipientes.
Unha análise que vai máis alá da arqueoloxía tradicional
Para chegar a estas conclusións foi necesario recorrer á arqueometría, unha disciplina que combina os métodos das ciencias naturais coa investigación arqueolóxica. A análise química das pezas permite detectar elementos que non son visibles a simple vista e que poden achegar información sobre a súa composición e a súa historia.
Neste caso, unha das posibilidades que deben considerarse é a relación con minerais presentes no propio territorio ou nas materias primas utilizadas para elaborar as cerámicas. Outra cuestión é determinar se o mercurio chegou ás pezas de maneira natural ou se existe algunha relación coas técnicas empregadas polos seus fabricantes.
Unha das claves para comprender a importancia do achado é o cinabrio, principal mineral de mercurio. De cor vermella intensa, foi utilizado por diferentes comunidades prehistóricas como pigmento e aparece asociado a determinados contextos funerarios e simbólicos da Península Ibérica.
Un pequeno rastro químico que sobrevive 5.000 anos
Un dos aspectos máis fascinantes da arqueometría é que un elemento microscópico pode conservar información durante miles de anos. A investigación non pretende simplemente demostrar que as comunidades prehistóricas galegas utilizaban mercurio, senón determinar como chegou este elemento ás cerámicas e que información pode ofrecer sobre onde se fabricaron, que recursos se empregaron e ata que punto existían redes de intercambio entre diferentes comunidades.
A investigación demostra que a Prehistoria galega aínda agocha moitas historias por descubrir. E ás veces esas historias non están escritas en grandes monumentos nin en documentos antigos, senón na composición química dun fragmento de cerámica.
