O patrimonio arqueolóxico de Samos sae á luz nunha nova plataforma con 80 enclaves
O Concello de Samos puxo en marcha unha nova plataforma dixital destinada a reunir, documentar e divulgar o amplo patrimonio arqueolóxico do municipio lucense. O portal incorpora información sobre arredor de 80 bens, entre castros, mámoas, petróglifos, minas e outros vestixios, e permite consultalos mediante un mapa interactivo, fotografías e fichas explicativas en galego, castelán e inglés.
A ferramenta, denominada Samos Arqueolóxico, pretende superar a simple función de catálogo turístico. O proxecto nace cunha orientación documental e de conservación, xa que centraliza información que ata agora permanecía dispersa en informes, estudos, arquivos fotográficos e traballos de campo realizados durante varias décadas. Segundo o Concello, o obxectivo é facilitar o coñecemento, conservación, valorización e difusión deste patrimonio e, ao mesmo tempo, permitir que a información poida ser revisada e ampliada conforme aparezan novos datos.
Un dos enclaves máis coñecidos incluídos na plataforma é o castro de Formigueiros, pero o proxecto presta atención tamén a numerosos elementos moito menos visibles. Desde o goberno municipal salientan que Samos conserva outros lugares de grande interese para comprender a historia de Galicia e que unha parte importante deles carecía ata agora dunha ferramenta de divulgación accesible para a cidadanía.
O patrimonio arqueolóxico municipal é especialmente amplo. O Plan Básico Municipal de Samos, aprobado inicialmente pola Xunta en 2025, contabilizaba 383 elementos patrimoniais: oito bens de interese cultural, 86 elementos arqueolóxicos, 159 arquitectónicos, 128 etnolóxicos e dous artísticos. Ese inventario permite dimensionar a densidade patrimonial dun concello de pouco máis dun milleiro de habitantes e 24 parroquias.
A nova plataforma foi financiada polo Concello de Samos e polo Grupo de Desenvolvemento Rural Ribeira Sacra-Courel. Para a súa creación, un equipo especializado realizou durante o último ano traballo de campo, revisión bibliográfica e documental e unha campaña específica para obter imaxes actualizadas dos restos e das súas contornas.
O resultado inclúe fotografía terrestre e aérea, panorámicas de 360 graos, vídeos, cartografía e outros materiais gráficos. Os usuarios poden navegar sobre un mapa, filtrar os xacementos segundo a súa tipoloxía e acceder ás fichas individualizadas dos diferentes bens. Esta estrutura permite interpretar os elementos non como puntos illados, senón como parte dunha paisaxe arqueolóxica máis ampla.
Un dos aspectos máis interesantes do proxecto é a recuperación da documentación xerada entre 1988 e 1991, cando un grupo de arqueólogos percorreu o territorio de Samos rexistrando castros, mámoas, petróglifos e outros lugares. Aquel traballo incluíu non só documentación arqueolóxica, senón tamén información procedente da tradición oral, especialmente relevante para localizar sitios, recuperar topónimos e coñecer as interpretacións que a propia veciñanza conservaba sobre os restos.
A plataforma está preparada para incorporar progresivamente fotografías, negativos, diapositivas e outros documentos derivados daquelas investigacións. Esta recuperación ofrece a posibilidade de comparar o estado dos xacementos a finais do século XX coa súa situación actual e de detectar transformacións da paisaxe, perdas de elementos ou cambios producidos pola vexetación, as infraestruturas ou os usos do solo.
A combinación entre documentación histórica e rexistros actuais pode ter, por tanto, unha utilidade que vai máis alá da divulgación. A creación dun arquivo visual continuado facilita o seguimento da conservación dos bens e permite preservar información sobre estruturas que poden sufrir alteracións ao longo do tempo.
A iniciativa adquire especial importancia nun municipio no que o patrimonio coñecido abrangue diferentes períodos históricos e formas de ocupación do territorio. A presenza de monumentos megalíticos, asentamentos castrexos, petróglifos e restos asociados á explotación de recursos permite reconstruír unha longa secuencia da ocupación humana desta parte do interior lucense.
O Concello define o portal como unha ferramenta dinámica e aberta. Isto significa que o inventario actual non debe entenderse como definitivo: poderá incorporar novos elementos, revisións das interpretacións existentes e documentación xerada por futuras investigacións arqueolóxicas.
A dixitalización contribúe ademais a facer visible un patrimonio que, pola súa propia natureza, adoita pasar inadvertido. Moitos xacementos arqueolóxicos rurais non conservan estruturas monumentais visibles ou atópanse en zonas de acceso complexo. A cartografía, as fotografías aéreas e os modelos panorámicos permiten divulgar estes bens sen que a súa posta en valor dependa necesariamente dunha intervención física sobre o terreo.
