A Casa de Don Álvaro recupera a memoria burguesa do Lalín de comezos do século XX

A Casa de Don Álvaro, unha das construcións máis recoñecibles do centro de Lalín, acaba de reabrir despois dunha restauración na que a Xunta investiu máis de 1,2 millóns de euros. O inmoble, construído a partir de 1913 e incluído no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, conserva tras a intervención boa parte dos elementos que permiten lelo como testemuño da arquitectura burguesa e da transformación urbana experimentada pola vila durante as primeiras décadas do século XX.

A actuación comezou en abril de 2024, despois dun convenio de colaboración entre a Xunta e o Concello de Lalín para restaurar o edificio e establecer os seus futuros usos. Os traballos concentráronse tanto na resolución dos problemas construtivos acumulados durante décadas como na conservación dos elementos arquitectónicos, decorativos e de mobiliario que caracterizaban a vivenda.

O edificio ocupa unha posición central na vila, na contorna da rúa Colón e a rúa Principal, moi preto do actual quilómetro cero de Lalín. Esta localización contribuíu a convertelo durante máis dun século nunha referencia urbana, pero tamén explica que a súa historia non poida separarse da transformación comercial experimentada polo núcleo lalinense ao longo do século XX.

A casa foi mandada construír a comezos do século pasado por Álvaro Goyanes Crespo. De feito, o cronista oficial de Lalín, Daniel González Alén, propuxo recentemente recuperar unha denominación máis precisa para o inmoble —Casa de Álvaro Goyanes ou Casa dos Goyanes— fronte á forma popular Casa de Don Álvaro coa que acabou sendo coñecido.

A súa arquitectura responde ao modelo dunha vivenda burguesa de principios do século XX, nun momento no que os edificios residenciais de determinadas familias acomodadas comezaban a introducir novas linguaxes arquitectónicas e unha distribución interior asociada a formas de sociabilidade diferentes das casas tradicionais.

O interese patrimonial do edificio non se limita ás fachadas. Antes da rehabilitación conservaba boa parte da organización da antiga vivenda, especialmente na planta baixa e na superior, incluíndo o portal, o vestíbulo, a escaleira, os salóns principais, o comedor nobre e o salón-galería aberto ao xardín privado.

Tamén sobreviviron elementos de carpintaría de especial interese, tanto nas portas interiores como nas fachadas. As galerías presentes en tres dos lados do edificio constitúen unha das súas características máis visibles, mentres no interior permaneceron pezas de mobiliario vinculadas ao uso residencial da casa.

O propio xardín forma parte dos valores recoñecidos do conxunto. A documentación previa á intervención destacaba a conservación da súa traza e de diferentes especies arbóreas e botánicas, facendo que a parcela mantivese unha relación entre residencia, galería e espazo exterior característica deste tipo de vivendas.

A Casa de Don Álvaro foi tamén un espazo comercial. Os baixos acolleron ao longo da súa historia unha chocolatería, unha ferretería e posteriormente unha oficina do Banco Pastor, establecementos que a Xunta cita expresamente como parte da memoria colectiva asociada ao edificio.

Esta combinación de vivenda e comercio permite observar a evolución do propio Lalín. O edificio non funcionou como un elemento monumental illado, senón integrado no centro comercial e social da vila, converténdose nunha presenza habitual para sucesivas xeracións de veciños.

O paso do tempo e a falta de uso acabaron provocando problemas importantes. Antes da intervención existían filtracións, humidades, deterioración da estrutura de madeira e deficiencias no illamento das fachadas e da cuberta, patoloxías que obrigaron a unha restauración de carácter integral.

Os traballos actuaron sobre as canalizacións e impermeabilizacións e repararon os danos existentes na galería principal. A estrutura de madeira foi reforzada mediante novas pezas e suplementos de vigas, mentres se recuperaron viguetas afectadas pola humidade e polos insectos.

As carpintarías exteriores de madeira tamén foron restauradas, incorporando dobre vidro para mellorar a eficiencia enerxética sen eliminar a configuración histórica das fachadas. O proxecto engadiu igualmente un novo illamento térmico na cara interior das fachadas e na cuberta, así como un drenaxe perimetral na zona do xardín.

A intervención tivo que compatibilizar así dúas necesidades que frecuentemente entran en tensión na rehabilitación de edificios históricos: conservar a materialidade e a imaxe arquitectónica orixinais e adaptar o inmoble ás esixencias contemporáneas de uso, climatización, eficiencia e accesibilidade.

O interior conta agora con novas instalacións eléctricas, de iluminación e climatización. Tamén se instalou un ascensor para garantir a accesibilidade e se recuperou a configuración orixinal do baixo, unha das partes máis transformadas polos sucesivos usos comerciais.

Un dos aspectos máis interesantes da restauración é a conservación do mobiliario histórico. Cando comezaron as obras en 2024, unha parte importante dos mobles foi retirada temporalmente para a súa protección e restauración, coa intención de reintegrar posteriormente aquelas pezas capaces de explicar como funcionaba unha casa burguesa de comezos do século XX.

A recuperación non pretende, con todo, converter todo o edificio nunha casa-museo. A planificación actual prevé que funcione como espazo sociocultural vinculado ao turismo e á gastronomía local, ademais de albergar actividades sociais e formativas.

O inmoble asumirá tamén funcións relacionadas coa atención turística e aos peregrinos. Esta reutilización busca manter a casa activa e aberta, evitando que a restauración remate simplemente coa recuperación física dun edificio sen unha función capaz de garantir o seu mantemento posterior.

A actuación iniciouse cunha previsión económica inferior á cifra finalmente investida. En 2022, a Xunta anunciara unha achega de arredor de 900.000 euros para acondicionar o inmoble; coa conclusión dos traballos, o investimento autonómico supera finalmente os 1,2 millóns de euros.

O proceso tamén se prolongou máis do inicialmente previsto. As obras comezaron na primavera de 2024 e durante 2025 continuaban os traballos tanto no interior como nalgunhas fachadas, ata chegar á conclusión e reapertura comunicada este mes de setembro.