Da barca de pedra ao achado da tumba do Apóstolo: unha viaxe virtual ás orixes de Compostela
Percorrer as rúas da Compostela medieval, entrar na antiga catedral románica ou asistir ao momento no que o ermitán Paio descubre a tumba atribuída ao apóstolo Santiago. Son algúns dos episodios que propón ‘Compostella Expeditio’, unha experiencia de realidade virtual que pode visitarse ata o 31 de outubro na sede de Afundación de Santiago de Compostela e que busca achegar ao público aos principais relatos vinculados coa orixe da cidade e do fenómeno xacobeo.
A proposta, desenvolvida pola empresa Maxina, combina reconstrución histórica e tecnoloxía inmersiva nun percorrido no que os participantes non permanecen sentados diante dunha pantalla, senón que se desprazan fisicamente polo espazo mentres exploran unha recreación virtual da Compostela medieval. O proxecto chega ao público despois de catro anos de produción, precedidos por un ano dedicado á investigación histórica que serviría de base para construír os escenarios e desenvolver a narración.
A experiencia parte dunha das tradicións que explican a conversión de Compostela nun dos principais centros de peregrinación da Europa medieval: a ‘translatio’, o relato sobre o traslado dos restos do apóstolo Santiago ata Galicia. A partir deste punto, o visitante percorre diferentes escenarios relacionados coa tradición xacobea, desde a chegada á costa galega ata a descuberta do sepulcro que acabaría transformando o lugar no que se desenvolvería Santiago de Compostela.
Da barca de pedra ao reino de Lupa
Unha das primeiras escenas recreadas corresponde á viaxe dos restos do Apóstolo nunha barca de pedra, un dos elementos máis coñecidos da tradición medieval sobre a súa chegada a Galicia. O relato conduce posteriormente os participantes ata Iria Flavia, territorio ligado historicamente ás primeiras narracións sobre o culto xacobeo e no que se sitúa o encontro cos dominios da raíña Lupa.
A figura de Lupa forma parte das tradicións medievais asociadas ao traslado e enterramento do Apóstolo. Estes relatos foron incorporando ao longo dos séculos diferentes episodios e personaxes ata configurar unha narración sobre as circunstancias que precederon á sepultura atribuída a Santiago. ‘Compostella Expeditio’ recupera estes elementos e convérteos en escenarios polos que os participantes poden desprazarse mediante os dispositivos de realidade virtual.
Entre as escenas incluídas figura tamén a confrontación coa Coca, unha criatura representada como un dragón e vinculada ao universo simbólico medieval. A experiencia utilízaa como representación dos perigos e medos presentes no relato, incorporando así á reconstrución non só lugares históricos, senón tamén elementos procedentes da tradición lendaria que se foi formando arredor da historia xacobea.
Outro dos momentos centrais da experiencia sitúase na descuberta da tumba atribuída ao apóstolo Santiago polo ermitán Paio, episodio que a tradición sitúa no primeiro terzo do século IX. Segundo o relato transmitido durante a Idade Media, unhas luces chamaron a atención do ermitán sobre un lugar no que acabaría localizándose un sepulcro identificado como o do Apóstolo.
A identificación daqueles restos desencadeou un proceso que tería importantes consecuencias políticas, relixiosas e territoriais. Arredor do sepulcro foi desenvolvéndose un santuario que recibiría progresivamente peregrinos procedentes de diferentes territorios europeos e que acabaría converténdose nun dos principais centros de peregrinación da cristiandade occidental.
É precisamente ese proceso de formación da Compostela medieval outro dos aspectos que aborda a experiencia. O visitante pode desprazarse por unha recreación das rúas da cidade histórica e achegarse á configuración urbana dun núcleo que foi medrando arredor do santuario apostólico.
A proposta permite tamén coñecer a catedral románica, anterior á imaxe actual do templo compostelán, profundamente transformado ao longo dos séculos. A súa construción comezou no século XI e converteuse nunha das grandes obras arquitectónicas asociadas ao auxe das peregrinacións a Santiago durante a Idade Media. A realidade virtual permite así reconstruír unha paisaxe urbana e monumental que xa non pode contemplarse na súa forma orixinal.
Unha experiencia construída durante cinco anos
A creación de ‘Compostella Expeditio’ supuxo, segundo a información difundida por Afundación, catro anos de produción e un ano previo de investigación histórica. Este traballo serviu para desenvolver tanto os espazos virtuais como a sucesión de acontecementos polos que avanzan os participantes.
A diferenza doutros formatos audiovisuais, a experiencia emprega un sistema de realidade virtual con movemento libre. As persoas participantes colocan os dispositivos e desprázanse fisicamente pola sala, mentres o sistema traduce eses movementos ao escenario virtual. O percorrido pode realizarse simultaneamente en grupos de dúas ou tres persoas.
Cada sesión ten unha duración aproximada de 20 minutos. A proposta está dirixida a públicos diversos e pode ser realizada por maiores de sete anos, polo que está pensada tamén como unha actividade para familias interesadas en achegarse á historia compostelá mediante ferramentas dixitais.
