Da propaganda galeguista de 1933 ao patrimonio: a pintada de Adiante Semanario inicia o camiño cara á súa restauración

A histórica inscrición Adiante Semanario, conservada desde comezos dos anos trinta na fachada occidental do mosteiro de San Salvador de Celanova, inicia o camiño para a súa recuperación despois dos danos sufridos accidentalmente durante unha rodaxe audiovisual o pasado mes de marzo. A Dirección Xeral de Patrimonio Cultural autorizou as primeiras fases da intervención, que incluirán o estudo dos danos, a diagnose do elemento e o deseño dunha futura musealización destinada a protexer e explicar unha das pegadas materiais do galeguismo da Segunda República que sobreviviron na vila.

A autorización non implica que poidan comezar inmediatamente os traballos físicos sobre a pintada. A resolución de Patrimonio, asinada o 23 de xuño de 2026 polo director xeral Ángel Miramontes Carballada dentro do expediente SAR-2026-0097-AUI, establece un procedemento por fases: primeiro deberá analizarse o estado do soporte pétreo e da materia pictórica; posteriormente redactarase o proxecto de restauración e musealización e, só despois de remitilo novamente á Dirección Xeral e obter unha segunda autorización expresa, poderase intervir directamente sobre a fachada.

A recuperación será asumida pola produtora Vaca Net TV SLU, responsable dos danos sufridos pola inscrición durante a gravación da serie Lobo o pasado 7 de marzo. A empresa recoñeceu daquela o erro e comprometeuse a afrontar os custos necesarios para devolver o elemento ao seu estado anterior, mentres o proxecto técnico quedou baixo a dirección do arqueólogo Eduardo Breogán Nieto Muñiz.

O incidente produciuse cando persoal relacionado coa rodaxe comezou a limpar a inscrición cun pano e un líquido, ao interferir esta no fondo dunha escena. A actuación foi interrompida despois da intervención dun veciño, pero a palabra Semanario quedou parcialmente emborronada. O episodio provocou a denuncia inmediata do Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova e levou tanto o Concello como a produtora a comprometerse coa súa recuperación.

O interese da pintada vai, porén, moito máis alá do incidente de marzo. Adiante Semanario é unha supervivencia material da actividade política e cultural das Mocidades Galeguistas de Celanova durante a Segunda República, nun momento no que un grupo de mozos da vila comezaba a organizarse arredor da defensa da lingua, da cultura e das reivindicacións políticas do galeguismo.

A inscrición pode datarse entre o verán de 1932 e os primeiros días de 1933. As Mocidades Galeguistas de Celanova foran constituídas durante 1932 e o primeiro e único número conservado do semanario Adiante apareceu o 5 de xaneiro de 1933, polo que a pintada da fachada funcionaría como parte da campaña de difusión daquela publicación.

Non existe, porén, constancia documental suficiente para afirmar quen pintou materialmente as palabras que aínda poden verse no mosteiro. A memoria local e diferentes informacións publicadas ao longo dos anos vincularon a inscrición directamente con Celso Emilio Ferreiro e Xosé Velo, pero o propio Comité de Memoria Histórica advirte de que non se coñecen os autores materiais e que ambos formaban parte do grupo de mozos relacionado coa iniciativa.

Esta precisión permite separar dous feitos que adoitan aparecer mesturados: está documentada a vinculación de Celso Emilio Ferreiro, Xosé Velo e Elixio González, entre outros, coa iniciativa editorial de Adiante e coas Mocidades Galeguistas celanovesas, pero non pode atribuírse con seguridade a execución física da pintada a persoas concretas.

A publicación á que facía publicidade tivo unha vida extraordinariamente breve. Do Adiante Semanario só se conserva un número, recuperado décadas despois pola Fundación Curros Enríquez grazas a unha veciña de Celanova, Chon Fernández. O exemplar foi presentado publicamente en 2010 e constitúe unha das principais fontes materiais para coñecer aquel proxecto xornalístico xuvenil.

No texto de apertura daquela publicación participaba un Celso Emilio Ferreiro aínda moi novo, que daquela asinaba como Emilio Ferreiro Míguez. O xornal nacía nun contexto marcado polo debate territorial da Segunda República e pola mobilización dunha nova xeración galeguista que reclamaba o recoñecemento político e cultural de Galicia.

A inscrición da fachada converteuse así nunha forma de propaganda política excepcionalmente resistente. Durante máis de noventa anos permaneceu sobre os perpiaños do mosteiro, atravesando a Guerra Civil, case catro décadas de ditadura franquista e as sucesivas transformacións urbanas e sociais de Celanova.

A súa supervivencia resulta especialmente significativa polo que aconteceu coa organización que a creara. O galeguismo político e as organizacións vinculadas a el sufriron a represión posterior ao golpe de Estado de 1936, mentres os propios protagonistas daquela mocidade seguiron traxectorias profundamente marcadas polo franquismo e o exilio. A pintada permaneceu, pola contra, visible sobre a pedra do mosteiro.

O elemento atópase concretamente na fachada oeste do mosteiro de San Salvador, na parte da igrexa orientada cara á Praza Maior. As letras foron realizadas sobre os casetóns refundidos e almofadados que forman o zócalo do edificio, circunstancia que explica tamén a complexidade da intervención: non se trata dun obxecto que poida trasladarse a un taller, senón dunha capa pictórica aplicada directamente sobre a pedra dun monumento histórico.

O proxecto autorizado por Patrimonio deberá analizar precisamente esa relación entre pintura e soporte. A primeira fase estudará os danos e caracterizará tanto a pedra como a materia pictórica, mentres os tratamentos deberán ser realizados por persoal con titulación específica en conservación e restauración de bens culturais.

A seguinte etapa abordará a maneira de facer visible e comprensible a inscrición sen alterar a lectura monumental da fachada. Patrimonio establece que a futura musealización deberá empregar elementos discretos e integrados no conxunto, destinados simultaneamente a protexer o vestixio e ofrecer información histórica ás persoas que visiten o mosteiro.

Pero a documentación coñecida agora revela unha paradoxa: Adiante Semanario non figura actualmente en ningún inventario nin catálogo patrimonial específico. A súa protección deriva fundamentalmente da súa localización na fachada dun inmoble protexido, non dun recoñecemento individual da propia inscrición como ben histórico.

Esta situación explica unha parte do debate aberto despois dos danos de marzo. O Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova anunciou que solicitará que a pintada sexa catalogada como elemento patrimonial propio, de maneira que a súa protección xurídica non dependa exclusivamente do edificio no que se atopa.

A demanda non nace agora. Xa antes do incidente diferentes colectivos locais reclamaran medidas para garantir a conservación da inscrición e facela comprensible para quen visitase Celanova. En maio de 2023, por exemplo, o BNG local incluía entre as súas propostas de memoria histórica a protección de Adiante Semanario, xunto coa sinalización doutros lugares relacionados coa represión franquista na comarca.

O episodio da rodaxe acelerou ese proceso. O 25 de marzo de 2026, o pleno municipal aprobou unha moción para buscar unha figura legal de protección e estudar alternativas para conservar a pintada, despois de que os danos puxesen de manifesto a vulnerabilidade dun elemento que permanecera durante décadas á vista de veciñanza e visitantes.

A tramitación posterior incorporou tamén á Diocese de Ourense, titular do inmoble, que deu a súa conformidade á actuación. A Subcomisión de Conservación Igrexa-Xunta emitiu informe favorable o 18 de xuño e, cinco días despois, Patrimonio asinou a autorización que agora se fixo pública.