Do Monte do Seixo ao Tambre: catro roteiros para redescubrir o patrimonio galego este outono
O proxecto Rutas de Historia retomará este mes de setembro a súa actividade cun novo ciclo de percorridos destinados a achegar ao público diferentes capítulos do patrimonio e da memoria histórica de Galicia. A programación de outono-inverno estará formada por catro andainas entre o 19 de setembro e o 7 de novembro, nas que se combinarán arqueoloxía, tradición oral, etnografía, paisaxe, arte relixiosa e historia local.
Os itinerarios desenvolveranse en diferentes puntos do país e estarán conducidos por especialistas vinculados á investigación e á divulgación do patrimonio. Nesta nova edición participarán Carlos Solla, Miguel Losada, Manuel Gago e Carme Varela, que guiarán grupos dun máximo de 60 persoas en cada saída.
As reservas xa están abertas a través da páxina oficial de Rutas de Historia. O programa desenvólvese en colaboración co portal Historia de Galicia e mantén a fórmula coa que naceu en 2017: visitar os lugares sobre o terreo e interpretar a paisaxe a través das pegadas materiais, das fontes históricas e das historias transmitidas durante xeracións.
O Monte do Seixo abre a programación entre mámoas, mouras e portas ao Máis Alá
A primeira saída celebrarase o sábado 19 de setembro no Monte do Seixo, baixo a guía do escritor e investigador Carlos Solla. O roteiro leva por título ‘O Monte do Seixo, unha viaxe pola montaña máxica de Galicia’ e estará centrado no patrimonio arqueolóxico e no amplo repertorio de crenzas e relatos populares asociados a esta serra.
O punto de partida situarase nas proximidades da Mámoa Grande, un monumento megalítico relacionado na tradición oral coa historia do Tecelán de Carballás. Desde alí, o grupo avanzará por outros enclaves arqueolóxicos e etnográficos, entre eles a Mámoa de Xestido, as Pedras Guiadas, o Castro Grande, a Trampa do Lobo, Portalén e o Marco do Vento.
Un dos lugares centrais do percorrido será precisamente Portalén, unha formación rochosa arredor da que se conserva unha tradición que a identifica como lugar de comunicación co mundo dos mortos. O itinerario servirá tamén para coñecer relatos relacionados coa Besta Branca, o rato Rabisaco ou a Moura casadeira, dentro dun espazo no que os restos arqueolóxicos e a tradición oral forman parte dunha mesma lectura cultural da paisaxe.
O Alto Támega, entre os petróglifos e as cicatrices dos incendios
A segunda cita chegará o 3 de outubro e trasladará aos participantes ata o Alto Támega, en Ourense. O investigador e divulgador Miguel Losada será o encargado de conducir ‘Polo corazón do Alto Támega, unha paisaxe etnográfica e arqueolóxica no corazón “queimado” de Ourense’.
Neste caso, o territorio será utilizado como documento histórico. O percorrido atravesará a chaira do Val do Támega e as súas ladeiras para localizar e interpretar diferentes elementos construídos ou transformados pola presenza humana ao longo do tempo.
Entre eles figuran petróglifos, parafitas ligadas ao antigo Camiño do Val, canteiras tradicionais e grandes alvarizas, estruturas destinadas a protexer as colmeas e que permiten achegarse á importancia que acadou historicamente a apicultura neste territorio.
O roteiro incorporará ademais unha reflexión sobre a evolución da paisaxe e os incendios forestais. Parte dos terreos polos que discorrerá a saída quedaron afectados polo gran incendio do verán de 2025, polo que a visita permitirá observar directamente a relación entre usos históricos do territorio, transformación do monte e recorrencia do lume.
A paisaxe física do val ten tamén unha historia moito máis antiga. A actividade permitirá explicar os procesos xeolóxicos que configuraron este espazo hai aproximadamente 12.000 anos, conectando así a evolución natural do territorio coa posterior ocupación e aproveitamento humano.
Aguiño como porta a outra ‘Fisterra’
O terceiro itinerario terá lugar o sábado 17 de outubro na parroquia de Aguiño, no concello de Ribeira. O escritor, profesor e divulgador Manuel Gago estará á fronte de ‘A outra Fisterra: pola punta sur do Barbanza’.
A proposta pretende explorar un territorio costeiro no que a historia está directamente condicionada pola relación co océano. Aguiño é unha parroquia de creación relativamente recente, pero o espazo que ocupa conserva xacementos, elementos etnográficos e numerosas tradicións orais vinculadas ao mar e ás comunidades que se asentaron progresivamente na zona.
O roteiro combinará treitos de litoral e áreas interiores para reconstruír ese proceso de ocupación do territorio. A intención é observar como o mar foi condicionando os asentamentos, os recursos económicos, as rutas e tamén o imaxinario colectivo dunha das zonas máis occidentais do Barbanza.
A denominación de ‘outra Fisterra’ permitirá achegarse, ademais, á percepción histórica das puntas costeiras como límites xeográficos e simbólicos, dentro dunha paisaxe sometida durante séculos á navegación, á pesca e á exposición directa ao Atlántico.
Unha familia de artistas que deixou a súa pegada nas igrexas da Maía e Barcala
A programación pecharase o 7 de novembro cunha viaxe pola historia da arte relixiosa entre A Maía e Barcala. A escritora e investigadora Carme Varela, secretaria da asociación O Sorriso de Daniel, guiará o itinerario ‘Tras os pasos dos Rodríguez: retablistas, pintores e escultores entre A Maía e Barcala’.
O percorrido recuperará a historia dun pai e un fillo dedicados á creación de retablos, pinturas e esculturas que desenvolveron a súa actividade fundamentalmente entre os últimos dous terzos do século XIX e os primeiros anos do XX.
O seu traballo pode rastrexarse en igrexas das comarcas de Barcala, A Maía, Céltigos e Dubra, nas que introduciron e difundiron solucións artísticas vinculadas principalmente aos estilos neoclásico e neogótico.
A andaina seguirá camiños entre a aldea de Ons e Ponte Maceira, no espazo comprendido entre Ames e Negreira, co río Tambre como un dos fíos xeográficos do percorrido. A proposta combinará a observación das obras conservadas cos relatos e memorias das comunidades nas que traballaron estes artistas.
Ademais da análise dos monumentos, o roteiro abordará tradicións relacionadas coa mitoloxía do inframundo, os milagres populares e a memoria oral, procurando reconstruír os significados que rodearon historicamente estes espazos relixiosos.
Preto dunha década percorrendo Galicia
Rutas de Historia naceu en 2017, impulsado polo xornalista e profesor Xurxo Salgado, cunha proposta baseada na divulgación do patrimonio directamente nos lugares nos que se conserva.
Desde entón, o proxecto organizou 57 roteiros por diferentes puntos de Galicia, nos que participaron arredor de 3.500 persoas. As actividades buscan conectar a investigación histórica coa divulgación e co coñecemento directo do territorio, apostando por un modelo de turismo cultural de proximidade.
A iniciativa tamén pretende chamar a atención sobre a conservación do patrimonio e da memoria local, así como sobre a súa capacidade para xerar actividade cultural e económica nos territorios polos que discorren os itinerarios.
As catro novas saídas contan con 60 prazas cada unha. A información detallada sobre os percorridos, inscricións e cuestións organizativas pode consultarse a través da web de Rutas de Historia.
