Seis moedas únicas, dende o Reino Suevo ata Filipe II, entran na máxima categoría de protección patrimonial de Galicia
Seis moedas excepcionais que permiten percorrer diferentes momentos da historia de Galicia, desde o Reino Suevo ata o reinado de Filipe II, pasan a contar coa máxima protección prevista pola lexislación patrimonial galega. O Consello da Xunta aprobou este luns, 28 de setembro, a súa declaración como Ben de Interese Cultural (BIC) na categoría de obxecto moble singular, culminando un expediente iniciado en xuño de 2025 para evitar a dispersión dun conxunto procedente da colección do numismático galego Antonio Orol Pernas.
As seis pezas son actualmente propiedade da Xunta, que as adquiriu por 178.200 euros, e están depositadas no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. A declaración aprobada polo Goberno galego deberá materializarse agora mediante a publicación do correspondente decreto no Diario Oficial de Galicia, pechando administrativamente un proceso que comezou hai máis dun ano.
O expediente da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural cualifica as moedas como emisións “raras e únicas” das que, segundo a documentación administrativa, non se coñecen outros exemplares iguais. O conxunto abrangue pezas vinculadas aos períodos suevo e visigodo, aos Reis Católicos e ao reinado de Filipe II, ademais de documentar a actividade de cecas galegas como as da Coruña e Tui.
A peza que concentra maior interese histórico é unha pequena moeda de ouro do século VI, de pouco máis dun gramo, asociada ao Reino Suevo. No seu reverso aparece a inscrición MVNITA GALLICA PAX, unha fórmula excepcional arredor da cal existe debate numismático e historiográfico.
A interpretación de Gallica non é unánime. Parte dos especialistas relaciona a inscrición coa Gallaecia ou co Regnum Gallicense, mentres outras interpretacións apuntan a unha referencia á Galia. Precisamente por esa discusión, non resulta rigoroso afirmar sen matices que se trate indiscutiblemente da “primeira moeda co nome de Galicia”; si pode afirmarse que é unha peza excepcional na que algúns investigadores identifican unha das primeiras expresións monetarias relacionadas co nome do territorio galego.
O seu valor patrimonial vai máis alá desa interpretación. Os técnicos da Xunta considérana “unha das poucas testemuñas material e documental auténticas da existencia do Reino Suevo en Galicia” e recoñécenlle un valor cultural singular tanto polas súas características históricas como artísticas.
A moeda é ademais un exemplar único coñecido e presenta un excelente estado de conservación. A súa procedencia documentada pasa pola antiga colección portuguesa Pavia Pessoa e posteriormente pola colección de Antonio Orol. En 1993 fora poxada por Sotheby’s en Nova York antes de incorporarse ao fondo do numismático galego. A peza reapareceu no mercado en xuño de 2025, cando a casa Jesús Vico sacou a poxa en Madrid a colección Orol. A chamada Gallica Pax partía dun prezo de 15.000 euros, pero alcanzou finalmente os 52.500 euros, máis do triplo da cantidade inicial, e foi adquirida naquela venda por un comprador estadounidense.
A operación activou os mecanismos administrativos para impedir que unha serie de moedas consideradas fundamentais para o patrimonio galego quedasen dispersas en coleccións privadas. A Dirección Xeral de Patrimonio Cultural iniciara precisamente na véspera da poxa o expediente para declarar BIC sete moedas da colección, o que lles proporcionaba protección cautelar mentres se tramitaba o procedemento.
O conxunto inicial non coincide, porén, co que finalmente acaba de ser declarado BIC. Unha das sete moedas, un cuarto de excelente dos Reis Católicos acuñado na ceca da Coruña, foi adquirida directamente polo Ministerio de Cultura mediante o exercicio do dereito de tanteo e incorporada ás coleccións estatais custodiadas no Museo Arqueolóxico Nacional.
As outras seis acabaron en mans da Xunta. O Goberno galego formalizou posteriormente a súa adquisición por 178.200 euros, permitindo que o conxunto permanecese en Galicia e fose incorporado aos fondos públicos do Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. Desde febreiro deste ano, as pezas están custodiadas e expostas nesta institución. Entre elas figura tamén unha moeda visigoda estreitamente vinculada coa historia de Tui. Trátase dunha peza de ouro atribuída ao reinado de Wamba, no século VII, na que aparece a inscrición TVDE, denominación latina da cidade tudense. O catálogo da poxa de Jesús Vico considerábaa igualmente un exemplar único.
A moeda constitúe un testemuño material da existencia dunha ceca en Tui durante o período visigodo, unha circunstancia particularmente relevante para reconstruír a importancia administrativa e territorial da cidade no tránsito entre a Antigüidade tardía e a Alta Idade Media. O conxunto inclúe ademais dúas moedas acuñadas na Coruña, ás que os técnicos de Patrimonio atribúen “gran valor cultural e rara cuñación”, xunto con outros exemplares correspondentes ao período dos Reis Católicos e ao reinado de Filipe II.
A sucesión cronolóxica das seis pezas fai que o interese da colección non resida unicamente na excepcionalidade individual de cada moeda. En conxunto permiten observar diferentes momentos da produción monetaria vinculada historicamente ao territorio galego, desde os reinos da Alta Idade Media ata a configuración da Monarquía Hispánica na Idade Moderna.
Tamén permiten recuperar o papel das cecas galegas, espazos nos que a moeda era fabricada baixo autoridade política e cuxas emisións ofrecen información sobre organización territorial, poder, economía e circulación monetaria. A Coruña e Tui aparecen representadas entre as pezas agora protexidas.
A declaración BIC recoñece precisamente esta combinación de valores. O expediente administrativo salienta os seus valores históricos, artísticos, culturais, identitarios e territoriais e a súa especial relación coa Gallaecia histórica. A protección como BIC ten ademais consecuencias que transcenden o valor económico das pezas. A Lei do Patrimonio Cultural de Galicia establece un réxime específico de conservación e protección para os bens que alcanzan esta categoría, de maneira que o interese público prevalece sobre unha consideración exclusivamente coleccionista.
Neste caso, esa dimensión resulta especialmente significativa pola procedencia das moedas. As seis formaban parte da colección reunida por Antonio Orol Pernas, un dos grandes nomes da numismática galega do século XX, falecido en 1991. A colección que chegou á poxa en Madrid en 2025 reunía 355 pezas, cun arco cronolóxico que se estendía desde emisións antigas ata o século XIX.
O expediente BIC constituíu así unha resposta institucional á saída ao mercado dunha colección privada cuxas pezas máis singulares podían abandonar Galicia ou mesmo España. A declaración definitiva chega máis dun ano despois daquela poxa e cando as seis moedas xa se atopan integradas nunha colección museística pública.
A Xunta subliña que a resolución se produce dentro do prazo máximo de 24 meses establecido pola Lei do Patrimonio Cultural para completar este tipo de expedientes. Coas seis novas incorporacións, Galicia pasa a contar con 799 Bens de Interese Cultural. A protección non supón, neste caso, que as moedas vaian aparecer agora por primeira vez ante o público. Xa podían contemplarse no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense desde principios de ano. A novidade do 28 de setembro é xurídica e patrimonial: as seis pezas deixan atrás a protección provisional derivada da incoación para quedar definitivamente recoñecidas como obxectos mobles singulares de interese cultural.
Entre todas elas, a moeda sueva continúa sendo a máis excepcional polo problema histórico que encerra a súa inscrición. Sexa cal sexa a interpretación definitiva da palabra Gallica, a peza ofrece un testemuño monetario extraordinariamente escaso dun Reino Suevo que estableceu na antiga Gallaecia unha estrutura política propia entre os séculos V e VI.
