Un cerebro saponificado converte Santa Clara nun caso arqueolóxico único na península ibérica
As escavacións arqueolóxicas que se desenvolven no convento de Santa Clara de Pontevedra sacaron á luz un dos achados máis singulares documentados ata o momento no recinto: un cerebro saponificado que o equipo investigador considera o primeiro caso coñecido destas características na península ibérica. O descubrimento súmase a unha campaña na que apareceron enterramentos de relixiosas, restos de menores, o corpo dun capelán que conserva parte da súa vestimenta e novos indicios sobre a configuración histórica do claustro.
Os últimos resultados dos traballos foron presentados este luns polo vicepresidente da Deputación de Pontevedra, Rafael Domínguez, xunto ao equipo responsable da intervención. A escavación encara agora o seu último mes de traballo sobre o terreo, antes de que a investigación entre nunha nova etapa na que os especialistas analizarán en laboratorio os restos humanos, materiais e estruturas documentados durante a campaña.
O descubrimento que máis chama a atención procede do interior da igrexa, onde se localizaron varios enterramentos. Entre eles apareceu o cerebro saponificado, considerado polos investigadores “o primeiro caso documentado destas características na península ibérica e un dos poucos a escala internacional”. Segundo os datos facilitados polo equipo, só se coñecen outros tres exemplos no mundo, rexistrados en Arxentina, Chile e Italia.
A excepcionalidade do achado converte agora este resto nunha das principais pezas de estudo da nova fase científica que se abrirá cando remate a escavación. Domínguez sostivo durante a presentación que os resultados colocan Santa Clara como un enclave “pioneiro no mundo” e considerou que a información obtida pode abrir novas vías para investigar non só a evolución do antigo convento, senón tamén determinados aspectos da historia de Pontevedra.
Sudarios, menores e un capelán diante do altar
O interior da igrexa ofreceu ademais un conxunto de enterramentos que permitirá afondar nas prácticas funerarias desenvolvidas no convento. Os arqueólogos localizaron restos de relixiosas cunha conservación ósea moi deficiente, pero nos que, en cambio, sobreviviron os sudarios cos que foran enterradas. A presenza destes tecidos amplía as posibilidades de estudo dun espazo no que os materiais orgánicos adquiriron unha relevancia particular durante a campaña.
Na mesma zona apareceron tamén os restos de dous menores, un deles enterrado con zapatos. A investigación deberá determinar agora, a partir das análises posteriores, que información pode obterse destes enterramentos e como encaixan dentro da secuencia histórica e funeraria do convento.
Outro dos descubrimentos destacados foi o cadáver dun capelán sepultado diante do altar. O corpo conserva os zapatos e unha parte importante da indumentaria coa que foi enterrado, unha circunstancia que levou o vicepresidente provincial a cualificar o achado como “algo excepcional e único”. Neste caso, o interese arqueolóxico non reside unicamente nos restos humanos, senón tamén no estado de conservación dos elementos téxtiles asociados ao enterramento.
A presenza das roupas, os zapatos e os sudarios proporciona aos investigadores un conxunto de materiais pouco habitual que poderá ser examinado con maior detalle na fase de laboratorio. O estudo destes restos acompañará as análises dos individuos localizados e permitirá reconstruír con maior precisión as características dos enterramentos practicados dentro da igrexa.
Novas pistas sobre a forma orixinal do claustro
A campaña arqueolóxica non se limitou ás sepulturas. Os traballos tamén están permitindo revisar a evolución arquitectónica do convento, especialmente no ámbito do claustro. O equipo continuou investigando a zona na que xa aparecera previamente unha rampla e atopou novos elementos que reforzan unha das hipóteses coas que traballan os especialistas.
Os indicios documentados apuntan a que o claustro puido estar configurado orixinalmente por tres ás, fronte á disposición que chegou ata etapas posteriores. As novas estruturas permitirán seguir estudando como foi transformándose o complexo conventual ao longo do tempo e determinar as distintas fases construtivas polas que pasou o recinto.
Ás evidencias localizadas nesta zona súmase unha nova estrutura de planta rectangular situada cara ao sur do bosque. A súa función segue sendo unha incógnita, polo que o equipo evita polo momento establecer unha interpretación definitiva. Con todo, os arqueólogos consideran que podería atoparse entre os elementos estruturais máis antigos que permanecen conservados dentro do complexo de Santa Clara.
A cronoloxía e finalidade desta construción deberán ser precisadas mediante o estudo conxunto da propia estrutura, da súa relación co resto dos elementos arquitectónicos e dos materiais arqueolóxicos asociados. A súa aparición introduce así unha nova peza na reconstrución da configuración do antigo convento, un dos principais obxectivos da investigación.
Máis de 3.000 elementos recuperados
A dimensión da intervención queda tamén reflectida no volume de materiais que saíron á luz. As escavacións superan xa os 3.000 elementos arqueolóxicos recuperados, un conxunto que abrangue varios séculos de ocupación e transformación do recinto e que deberá ser agora clasificado e estudado de maneira individualizada.
Entre as pezas documentadas figuran restos cerámicos cunha cronoloxía comprendida entre finais do século XIV e o século XIX, ademais de moedas, fragmentos de vidro e materiais líticos. A amplitude temporal destes obxectos permitirá analizar diferentes momentos da vida no convento e establecer relacións entre os materiais, os espazos nos que apareceron e as distintas etapas construtivas.
